Vrijdag 04/12/2020

AchtergrondVerkiezingen VS

Winnen en verliezen, hoe doe je dat eigenlijk? De echte winnaar aanvaardt grootmoedig zijn verlies

Barack Obama, een paar maanden na zijn verkiezing, met zijn Republikeinse rivaal John McCain.Beeld AFP

Waar Joe Biden nog presidentieel was bij zijn (voorbarige) aanspraak op de overwinning, was Donald Trump eerst een slechte winnaar en uiteindelijk een slechte verliezer. De geschiedenis laat zien hoe je dat doet, winnen en verliezen.

Voor Donald Trump lijken er slechts twee menssoorten te bestaan, waartussen geen vergelijk mogelijk is: winnaars en verliezers. Winners and losers. In dat laatste woord, zoals hij het uitspreekt, ligt geen compassie besloten. Laat staan de notie dat je als verliezer ook een beetje winnaar kunt zijn. Nee, de verliezer is hoe dan ook verachtelijk, anders was hij geen verliezer.

In 2017, tijdens zijn staatsbezoek aan Frankrijk, zag Trump zijn gastheer Emmanuel Macron als winnaar. Mede vanwege de prachtige militaire parade waarvan hij in Parijs getuige mocht zijn. Vooral van de paarden was Trump onder de indruk, zei een Franse ooggetuige in de driedelige documentaire The Trump Show. Dus thuis, in Washington, wilde hij óók zo’n parade. Met paarden. En nu ze toch als winnaars onder elkaar waren, wilde hij Macron ook best laten weten dat hij de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Britse premier Theresa May eigenlijk maar sneue losers vond.

Trump zou vermoedelijk dus smalen over regels over sportief gedrag, genre: ‘Feliciteer je tegenstander, bedank de scheidsrechter en ga niet na de wedstrijd nog in discussie over of die bal nu wel of niet uit was.’ In navolging van de door hem bewonderde Winston Churchill zou Trump daar tegenin kunnen brengen: ‘Politiek is geen spel, het is een serieuze zaak.’ Maar Churchill zei ook dat grootheid vooral verantwoordelijkheid met zich meebrengt, dat succes betekent: ‘van mislukking naar mislukking gaan zonder het enthousiasme te verliezen’, en dat je vastberaden moest zijn als verliezer en grootmoedig als overwinnaar.

De felicitatiebrief van oud-president Bush aan zijn opvolger ­Barack ­Obama.

Intacte reputatie

Churchill zelf gaf, in besloten kring, het goede voorbeeld nadat hij in de zomer van 1945, vlak na de geallieerde overwinning op nazi-Duitsland, verpletterend (en volkomen onverwacht) door Labour was verslagen bij de verkiezingen voor het Lagerhuis. Churchills lijfarts, Charles Moran, vond het maar ondankbaar van de Britten, dat ze hun oorlogsleider na bewezen diensten zomaar afserveerden. Maar daar ging Churchill niet in mee. Hij schreef hun stemgedrag toe aan de ontberingen van de vijf voorgaande oorlogsjaren, en aan hun begrijpelijke zucht naar verandering. Hij wenste Labourleider Clement Attlee (die hij tijdens de verkiezingscampagne nog ongemeen hard had aangevallen) geluk met de vervulling van de zware taak die hij op zich had genomen. Met de aanvaarding van de nederlaag bleef zijn reputatie als overwinnaar intact.

In eigen land had Trump een voorbeeld kunnen nemen aan vrijwel elke machtsoverdracht (waarvan de regels niet zijn vastgelegd). De laatste twee presidenten vóór Trump die slechts één termijn mochten dienen – Jimmy Carter (1977-1981) en George H.W. Bush (1989-1993) – ontvingen hun opvolgers (Ronald Reagan en Bill Clinton) met alle egards in het Witte Huis. Obama deed hetzelfde in 2016, na de onvoorziene zege van Trump – die dus heeft kunnen ervaren hoe zoiets in z’n werk gaat. Albert Gore staakte in 2000 het juridische gevecht om de stemmen in Florida, omwille van het landsbelang, en wenste George W. Bush geluk met diens betwiste overwinning.

Niet grootmoedig

Aan die grootmoedigheid ontbrak het de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder toen hij in 2005 de (vervroegde) Bondsdagverkiezingen nipt verloor van Angela Merkels CDU. Tot kort voor de verkiezingen gingen bijna alle opiniepeilers uit van een smadelijke nederlaag voor zijn SPD, maar op de verkiezingsavond zelf bedroeg het verschil tussen SPD en CDU/CSU minder dan een procentpunt. Schröder wees zichzelf vervolgens aan als de ‘morele’ winnaar, en gedroeg zich daar ook naar – volgepompt met adrenaline – tijdens het afsluitende debat tussen de leiders van de deelnemende partijen. Als alleenheerser van de apenrots zette hij Angela Merkel, ofschoon winnaar van de verkiezingen, weg als verliezer: ‘Denkt u nou echt dat we u bondskanselier laten worden?’

Met zijn machisme verbijsterde Schröder zijn gesprekspartners, de twee moderatoren en de commentatoren. Hijzelf erkende later, op aansporing van zijn vrouw Doris, die verkiezingsavond ‘suboptimaal’ te hebben gefunctioneerd. Dat hij, ruim vijftien jaar na dato, als een van de zwakste bondskanseliers te boek staat, hangt in belangrijke mate samen met zijn onwaardigheid als verliezer.

Michelle Obama met oud-president George Bush, de voorganger van haar man.Beeld ANP

Buiten de traditie

De tijd zal leren of het ook Donald Trump zo zal vergaan. Feit is wel dat hij zich met de verabsolutering van het onderscheid tussen winnaars en verliezers buiten de westerse cultuurtraditie heeft geplaatst. In het oude Rome deelde Julius Caesar een tempel met Clementia, de personificatie van de deugd der ‘goedertierenheid’. Romeinse keizers – Augustus in de eerste plaats – bevochten weliswaar hun tegenstanders, maar spaarden de overwonnenen. Soms verleenden zij gratie aan verliezende gladiatoren die dapper hadden gevochten. Keizer Titus toonde ooit zijn ‘rechtvaardigheid tegenover de zwakkere partij’ door beide strijders in de tweekamp als winnaar te aan te wijzen. ‘Waar twee vochten, werden beiden winnaar’, dichtte Marcus Valerius Martialis.

In de Bijbel is het met betrekking tot winnaars en verliezers ‘altijd de wereld op zijn kop’, zegt Ad van Nieuwpoort, predikant van de Haagse Duinzichtkerk. ‘De verliezers zijn de winnaars, en vice versa. Als de profeet Samuel een tegenkoning zoekt, wordt degene van wie niemand het verwacht tot koning gezalfd, de herdersjongen David. En Jakob wint in Genesis 32 wel zijn worsteling met de engel, maar loopt de rest van zijn leven mank.’

Een van de ongerijmdheden van het presidentschap van Donald Trump is dat hij werd vereerd door evangelische christenen die daarmee de kernboodschap van hun heilige boek leken te miskennen. ‘Heel het evangelieverhaal is ten diepste een ode aan degene die verliest’, zegt Van Nieuwpoort. ‘Jezus is de grote overwinnaar door te verliezen. Kortom: de eersten worden de laatsten, en de laatsten worden de eersten. Daarin is de Bijbel een heel tegennatuurlijk en kritisch boek dat principieel partij kiest voor de verliezers.’

Het is de vraag of Donald Trump de Bijbel ooit op die manier heeft gelezen. Mogelijk heeft hij zichzelf vooral geïdentificeerd met de geweldenaar Simson, die een brullende leeuw velde, duizend Filistijnen met een ezelskaak doodde en eigenhandig een tempel verwoestte.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234