Zaterdag 24/07/2021

Voor u uitgelegdAfvallen

‘Wie als kind te zwaar is, zal vaak zijn hele leven worstelen met zijn gewicht’: diëtiste legt uit waarom afvallen zo moeilijk is

null Beeld Thinkstock
Beeld Thinkstock

Nu ruim de helft van de Belgen enkele coronakilo’s met zich meezeult, willen we maar al te graag weten hoe we daar snel van verlost raken. ‘Vetcellen hebben een geheugen: als jij snel kilo’s verliest, willen zij graag terug naar hoe het vroeger was’, legt diëtiste Hella Van Laer (44) uit.

In de Verenigde Staten kwam de bevolking gemiddeld twaalf kilo bij tijdens de coronacrisis. “In België is ongeveer de helft van de mensen verzwaard en schommelt de gewichtstoename rond de drie à vier kilo”, zegt diëtiste Hella Van Laer. Zwaarlijvigheid is hét probleem van vandaag. Volgens de meest recente cijfers van Sciensano (2018) heeft bijna de helft van de volwassen in ons land overgewicht: ruim 49,3 procent. 15,9 procent is obees. Van Laer: “In Nederland heeft men al enkele jaren een nationaal preventieakkoord, met meer dan 200 afspraken om Nederlanders gezonder te krijgen en overgewicht terug te dringen. Van sportclubs en scholen die gezondere maaltijden aanbieden in de kantines, tot fabrikanten die minder suiker aan hun producten toevoegen. Ik zou in België ook willen pleiten voor zo’n akkoord. Momenteel werk ik met experts, organisaties en Logo (lokaal gezondheidsoverleg, red.) aan een preventieplatform. Net zoals er vanuit de overheid inspanningen werden gedaan om roken naar het hoekje van de slechte gewoontes te verbannen, wil ik ongezond eten aanpakken en een veiligere omgeving creëren met gezondere keuzes.”

Laten we beginnen met de essentie: calorieën. De ene calorie blijkt de andere niet.

“Een snoepreep van 200 kcal heeft een ander effect dan een avocado van evenveel kcal. Energie uit olijfolie is helemaal anders dan energie uit een pak chips. Sommige voedingsmiddelen bevatten simpelweg ‘lege calorieën’: wit brood, alcohol... Je komt er alleen maar van bij en je lichaam heeft er niets aan.”

Raad je calorieën tellen dan af?

“Ik denk dat het goed is om ze in het achterhoofd te hebben, net als de punten van Weight Watchers. Op voorwaarde dat je het volledige plaatje ziet en begrijpt dat de calorieën van een appel niet simpelweg inwisselbaar zijn voor die van koekjes met evenveel calorieën. Een appel bevat naast suiker immers ook vezels, vitaminen en mineralen.”

Suiker lijkt me vandaag de grote boosdoener.

“Suiker in snoepvorm zoals koek, taart, ijs en chocolade, is niet goed voor ons lichaam. Dat weten we ondertussen wel. Maar ook koolhydraatrijke en zetmeelrijke voedingsmiddelen zoals brood, aardappelen en pasta zorgen voor glucose en dus een piek van suikers in je bloed. Je lichaam zal onmiddellijk naar deze makkelijke vorm van energie grijpen en je vetcellen op slot doen. Ondertussen zorgt het hormoon insuline ervoor dat de suikers verwerkt worden door je spier- en vetcellen. Met een eetpatroon van veel koolhydraten en suikers zal je insulinespiegel dus voortdurend hoog zijn. Je brein zal naar steeds meer suiker verlangen, want het beloningscentrum wordt geprikkeld. Dat kan op lange termijn voor behoorlijk wat ellende zorgen. Voor overgewicht, uiteraard. Misschien zelfs voor een suiker- of zetmeelverslaving. Of je kan evolueren naar insulineresistentie: het lichaam krijgt de suikers niet meer verwerkt, wat het begin kan zijn van diabetes type 2, van allerlei ontstekingen en volgens experts als dr. William Cortvriendt zelfs van kanker.”

Geniet, maar met mate, wordt gezegd.

“Die ene praline ’s avonds kan inderdaad geen kwaad als je de rest van de dag een ‘low carb’-regime volgt. Helaas is die ‘met mate’ voor veel mensen heel moeilijk. We vergeten de kracht van suikers en vetten. Clevere fabrikanten hebben chips niet gemaakt om er maar eentje te eten, je eet meteen de hele zak leeg. Sommige mensen kunnen één koekje nemen en er dan enkele dagen afblijven, maar de meesten onder ons bezwijken voor de verleiding. Dat heeft te maken met ons ‘dierenbrein’ en tal van hormonen die ons telkens weer richting directe behoeftebevrediging sturen. Je kan je bij het naar huis rijden van het werk voornemen om die gezonde ananas op te eten, maar als je moe en gestresseerd thuiskomt, fluistert dat oude brein je in dat zo’n ananas snijden toch wel een heel gedoe is en dat die koek kant en klaar op je ligt te wachten. Voor onze holbewoner-hersenen is dit echt geen moeilijke keuze. Koek! Een combinatie van vetten en suikers, bingo.”

Je zou denken dat we die holbewoner ondertussen het zwijgen hebben opgelegd met kilo’s overgewicht.

“Helaas. Evolutie gaat héél traag.”

U bent voor een planning om slechte eetgewoontes in kaart te brengen.

“Iedereen vindt een voedseldagboek neerschrijven vervelend, maar het helpt om nauwkeurig en eerlijk te noteren wat je eet en drinkt, en wanneer. In mijn praktijk zie ik veel mensen die echt wel gezond eten. De drie maaltijden zijn in orde. Maar ’s avonds komen de slechte gewoontes naar boven. Die nemen het over als je uitgeteld bent. Die routine is moeilijk te doorbreken. Maar als je je door zelfobservatie al bewust wordt van je persoonlijke afhankelijkheid van comfortfood, is dat al een begin. Je slaapschema, je reactie op stress... Eten als beloning is ingebed in een patroon dat je in zijn totaliteit moet aanpakken. Daarom ben ik er ook niet tegen om je eetregime een restart te geven met een dieet. Dat kan helpen om die gewoontes te doorbreken. Ik heb net zelf twee weken de ketokuur van Pascale Naessens uitgeprobeerd, om eens te zien hoe dat voelt. Ik kan het eigenlijk wel aanbevelen aan mensen die vastzitten in hun eetgewoontes, om de boel even door elkaar te schudden. Je krijgt genoeg gezonde energie binnen, je hebt geen hongergevoel en je bent bewust bezig met eten en ingrediënten. Idem voor intermittent fasting (onderbroken vasten, red.): gedurende zestien uur eet je niet, de acht andere uren wel. Dat is een duidelijke richtlijn die je kan helpen om los te komen van je afhankelijkheid van voeding.”

Voor alle duidelijkheid: we hebben het hier niet over crashdiëten met extreme caloriebeperking.

“Je hebt 1.500 kcal per dag nodig, zelfs als je naar een computerscherm zit te staren. Let wel, een weekje vasten kan gezond zijn voor het lichaam, maar permanent gewichtsverlies zal je aan een crashdieet zelden overhouden. Later kom je alles weer bij, en vaak zelfs nog ietsje meer. Met een crashdieet fop je op lange termijn jezelf. Als je lichaam te weinig energie krijgt, gaat het de spieren ‘opeten’. Als je spiermassa verdwijnt, draait je rustmetabolisme een tikje lager. Je lichaam komt dan in een soort van spaarstand en gaat eten sneller opslaan als vet. Kijk naar de deelnemers van Expeditie Robinson. Op het eiland vermageren ze extreem en als ze thuis zijn, vliegen de kilo’s er weer aan. Tot een jaar later zijn hun honger- en verzadigingshormonen nog steeds ontregeld.”

Het hongerhormoon is ghreline, het roept: eten! Het verzadigingshormoon is leptine. Dat zegt: genoeg. Kan ik niet gewoon een leptine-pil nemen?

“Die medicatie bestaat, maar je sleutelt niet zomaar aan je hormoonhuishouding, dus dat is voorlopig alleen in uitzonderlijke gevallen en op doktersvoorschrift verkrijgbaar. Normaal gezien werken je verzadigingshormonen prima. Het probleem is dat we niet meer luisteren. Het duurt een tijdje voor de signalen van een volle maag naar het brein worden gestuurd, pakweg twintig minuten, en in die tijd stoppen we er soms snel nog iets bij. Daarom wordt aangeraden om vezels te eten die ervoor zorgen dat voedingsstoffen traag worden opgenomen, terwijl de verzadigingssignalen de hersenen bereiken. Wit brood remt de eetlust niet en we blijven maar dooreten voor het brein het signaal krijgt dat we mogen stoppen.”

Een ander wondermiddel blijkt bruin vet.

“Onderzoekers kwamen tot de conclusie dat we bruin, wit en beige vet hebben. Bruin vetweefsel is positief omdat het energie direct in warmte omzet. Beige vet bevindt zich binnen vetweefsel en kan veranderen in bruin vet in reactie op kou. Het bekende witte weefsel zorgt alleen voor opslag. Er gebeuren nu veel experimenten: of het helpt om koude douches te nemen bijvoorbeeld, of ijsbaden, of zelfs om de thermostaat wat lager te zetten om dat bruine weefsel te stimuleren. Ik ben geneigd om daar voorzichtig ja op te zeggen.”

Vet is blijkbaar heel complex.

“Voedingsexperts zijn het vetweefsel steeds meer gaan zien als een intelligent orgaan dat constant met de rest van je lichaam praat. Hoeveel reserves hebben we nog? Hoeveel hebben we er meestal? Vetcellen hebben een geheugen: als jij snel kilo’s verliest, willen zij graag terug naar hoe het vroeger was. Daarom zal wie als kind te zwaar is, vaak zijn hele leven worstelen met zijn gewicht.”

Hormonen, inactief bruin vet, vertraagde stofwisseling, verstoord slaappatroon... Waarom kan ik niet getest worden op al die minder bekende dikmakers?

“Dat is mijn grote droom, een gespecialiseerde obesitaskliniek waar je helemaal gescreend wordt. De Nederlandse dokter Liesbeth Van Rossum doet in het Centrum Gezond Gewicht (Erasmus MC Rotterdam) enorm veel goed werk. Zij verdedigt volledig de stelling dat obesitas een complexe ziekte is die je niet oplost door de patiënt wat worteltjes te laten eten. Obesitas is een ziekte — zo heeft de Wereldgezondheidsorganisatie het trouwens ook gedefinieerd en we moeten het op die manier diagnosticeren, behandelen en beter nog: voorkomen.”

Wie is Hella Van Laer?

• Voedingsdeskundige Hella Van Laer (44) studeerde voedings- en dieetleer aan de KU Leuven. Nu is ze gespecialiseerd in onder meer emo-eten en emotieregulatie, motivatie en psychologische basisbehoeften.
• Haar laatste boek is ‘Dieet anders, gezonder eten en beter volhouden’ (25,99 euro) bij Lannoo.
www.hellavanlaer.be

9 manieren om vlotter gewicht te verliezen

1. Friemelen

Experts hebben berekend dat je je verbranding met 20 procent kan verhogen en tot 350 kcal per dag kan verbruiken door met je voeten te wiebelen en op je stoel te bewegen, wat in het Engels ‘fidgeting’ (‘gefriemel’) wordt genoemd.

2. Wees eerlijk met jezelf

Sta bewust stil bij je eetgewoontes. Snoep je vaak voor tv? Schep je altijd een extra portie op? Hoe duidelijker je het probleem ziet, hoe makkelijker je een oplossing kan bedenken.

3. Plan je eetmomenten in

Bedenk de avond voordien al wat je de volgende dag zal eten. Heb je om 15 uur altijd een dip en ga je dan snacken? Neem dan iets gezonds mee als tussendoortje, anders sta je voor je het weet aan de snoepautomaat.

4. Slaap voldoende

Als je moe bent, ben je echt niet in staat om gezonde keuzes te maken.

5. Maak het verschil tussen gezond en caloriearm

Avocado’s, smoothies, noten, zalm en fruit zijn supergezond, maar ook caloriebommen. Wees je daarvan bewust.

6. Onderschat de rol van stress niet

Een zware periode doet verlangen naar suiker, omdat dat de hersenen alert houdt. Zo kan stresseten een vicieuze cirkel worden. Probeer slechte stressgewoontes te vervangen door goede: ademhalingsoefeningen, even de benen strekken...

7. Ook leeftijd speelt een rol

De hormonale veranderingen als je ouder wordt beïnvloeden de manier waarop je vet opslaat. Dat stapelt zich op rond de buikstreek, zodat je taille verdwijnt. Ook daalt je stofwisseling en neemt je spiermassa af. Je mag dus minder eten om op gewicht te blijven. Verklein daarom je porties ongezonde voeding, kies voor de juiste ingrediënten, let op je suikerinname en doe spierversterkende oefeningen.

8. Staar je niet blind op ‘light’

Een product is light als het dertig procent minder calorieën, vet of suikers bevat dan het klassieke product. Probleem is dat vet bijvoorbeeld vervangen wordt door suiker, of suiker door kunstmatige zoetstof. Bekijk het etiket kritisch: wat zit er minder in, waardoor wordt het vervangen? En zoek naar gezondere alternatieven. Ruil mayonaise gedeeltelijk in voor yoghurt, bijvoorbeeld.

9. Er is niets mis met koolhydraten

Maar kies voor de gezonde, trage variant — zilvervliesrijst, volwaardig volkorenbrood en -pasta, peulvruchten, fruit, quinoa, bulgur, haver — en las af en toe een koolhydraatarme maaltijd in.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234