Dinsdag 31/01/2023

AchtergrondAlcoholgebruik

‘We zijn gewoon echt een land van bingedrinkers’: waarom gieten de Britten zo snel veel alcohol binnen?

Bingedrinken heeft een crisisniveau bereikt in Groot-Brittannië, zeggen gezondheidsdeskundigen. Beeld AP / Alastair Grant
Bingedrinken heeft een crisisniveau bereikt in Groot-Brittannië, zeggen gezondheidsdeskundigen.Beeld AP / Alastair Grant

Britten drinken gemiddeld niet vaker alcohol dan andere Europeanen. Maar als zij drinken staat er regelmatig geen maat op. Bingedrinken is er een probleem. Onder mannen én vrouwen.

Niels Posthumus

Alex Walker (44) heeft, net als veel Britten, een glory story: een glorieus verhaal over die ene keer dat ze zo dronken was dat zij écht niet meer wist wat ze deed. Nou ja, ze heeft er eigenlijk talloze. “Ik heb eens mijn arm gebroken tijdens een avondje uit”, zegt ze met enige schaamte. “En de politie heeft me ooit thuisgebracht omdat ik zo dronken was dat ik de weg niet meer wist. Lang was ik degene die aan het einde van de nacht steevast misselijk over een muurtje hing. Of die eenmaal thuis op handen en voeten naar de slaapkamer kroop, niet meer in staat om op mijn benen te staan.”

Walker drinkt inmiddels al ruim drie jaar niet meer. Niet dat ze alcoholist was, benadrukt ze. Helemaal niet. Ze was niet afhankelijk van de drank en dronk alleen in het weekend. Ze hoefde dan ook niet af te kicken. Alleen zat er bij haar, de keren dat ze dronk, nooit een rem op. Ze was een binger: iemand die in een razend tempo drinkt en uiteindelijk volledig laveloos raakt.

Vier liter bier per week

In dat opzicht was ze een typische Brit. Vaak wordt gedacht dat Britten enorme zuiplappen zijn. Maar over een heel jaar genomen drinken zij niet meer dan andere Europeanen. Een inwoner van het Verenigd Koninkrijk giet jaarlijks zo’n tien liter pure alcohol achterover – vergelijkbaar met bijna vier liter bier per week. Dat is ongeveer evenveel als een gemiddelde inwoner van de Europese Unie, blijkt uit cijfers van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).

Daar staat tegenover dat Britten wel veel vaker met een alcoholvergiftiging op de spoedeisende hulp belanden: de meest extreme consequentie van bingedrinken. Volgens onderzoek van de Britse medische denktank The Nuffield Trust uit 2015 kwamen er in het jaar ervoor bij Engelse ziekenhuizen ruim 65.000 mensen binnen met ‘vermoedelijk een alcoholvergiftiging’. En daar komen dus alle gevallen in Schotland, Wales en Noord-Ierland nog bij.

“We zijn gewoon echt een land van bingedrinkers”, zegt Walker. Lisa Elsworth knikt. De twee zijn vriendinnen en zitten achter een kop koffie in een café in het centrum van Manchester. De 43-jarige Elsworth drinkt sinds vier jaar niet meer. Samen startten ze in 2019 Bee Sober, een organisatie die Britten in het hele land helpt te stoppen met drinken en die hen ook met elkaar in contact brengt, om samen activiteiten te ondernemen waarbij geen alcohol wordt gedronken.

Alles draait om drank

Want dat laatste valt niet mee, vertelt Elsworth. Het sociale leven van Britten centreert zich erg sterk rond alcohol. Ook dat van haarzelf toen zij nog dronk. Was ze jarig, dan kreeg ze een fles sterke drank van vrienden. Avondje bowlen? Nooit nuchter. Bioscoop? Cocktail erbij. Ja, zelfs de Kerstman kwam meestal aan met wijn. “Ook op sociale media draaide bijna alles wat ik deelde om drank.” Toen ze stopte met drinken, vervreemde ze dan ook van veel vrienden. “Ze nodigden me nergens meer voor uit.” Zelfs een afscheidsfeestje op haar toenmalige werk werd uitgesteld: “Tot ik weer zou drinken.”

De vraag is waar die neiging tot bingedrinken bij Britten vandaan komt. Onderzoeker Samanthika Gallage van Nottingham University Business School vroeg het zich af toen ze in 2013 als studente vanuit Sri Lanka naar het Verenigd Koninkrijk kwam. Het excessieve drinkgedrag van veel Britten viel ook haar op. Ze specialiseerde zich in consumentengedrag en deed er onderzoek naar.

Britten ontmoeten elkaar traditioneel meestal in de pub. In de loop van decennia is in Groot-Britannië de gewoonte ingesleten om rap te drinken.  Beeld REUTERS
Britten ontmoeten elkaar traditioneel meestal in de pub. In de loop van decennia is in Groot-Britannië de gewoonte ingesleten om rap te drinken.Beeld REUTERS

Als eerste verklaring noemt ze het ontbreken van een ‘eetcultuur’ in Groot-Brittannië. Mensen op het vasteland van Europa – zeker in het zuiden – zijn gewend elkaar te ontmoeten voor een etentje. Britten komen van oudsher samen in de pub. Wie een wijntje drinkt tijdens het eten doet dit meestal in een lager tempo dan wie pints bier staat te hijsen aan de bar. Zo is er in de loop van decennia in Groot-Brittannië de gewoonte ingesleten om rap te drinken. En al is het intussen ook in Londen of Manchester best gebruikelijk om elkaar te ontmoeten bij een lunch of diner, generatieoude routines laten zich niet zomaar afleren.

Zo snel mogelijk drinken

Daar komt bij dat de Britse pubs tot 2005 wettelijk al om elf uur ’s avonds moesten sluiten. Daardoor begonnen Britten relatief vroeg met drinken en nam de consumptiesnelheid toe naarmate sluitingstijd naderde. Tegenwoordig blijven veel kroegen tot ruim na elven open. Maar met name jongeren drinken er nog altijd snel, omdat zij voor middernacht naar een nachtclub willen. Daar zijn drankjes zeer prijzig. Dus drinken ze in de pub zo snel mogelijk, om later op de avond geld uit te sparen.

Want een stapavondje niet dronken zijn, is een stapavond niet geleefd. Deze gedachte, die in het Verenigd Koninkrijk breed leeft, komt volgens onderzoeker Gallage ook voort uit wat lang de lad-cultuur heette. Lad betekent simpelweg: jongeman. In de jaren negentig en het eerste decennium van deze eeuw werd het modieus voor Britse mannen om zich als macho lad te profileren. Het ging daarbij om een afkeer van intellectualiteit en uiterlijke verzorging en een voorliefde voor de arbeidsklasse, en voor seks, sport en bovenal drank. De lad-cultuur was nauw verbonden met britpopbands als Oasis en humoristische, rauwe en gewelddadige films als Snatch en Lock, Stock and Two Smoking Barrels van de Britse regisseur Guy Ritchie.

Hoewel dit populaire archetype de afgelopen tien jaar langzaam weer uit de Britse media en reclame is verdwenen, heeft het een blijvende stempel gedrukt op het bingedrinkgedrag. Nog altijd stelt maar liefst 19 procent van alle Engelse mannen alleen al afgelopen week een avond excessief te hebben gedronken. In Schotland is dat zelfs 21 procent, volgens voorlichtingsorganisatie Drinkaware.

De percentages onder vrouwen zijn lager: 12 procent (Engeland) en 15 procent (Schotland). Maar dat lijkt slechts een gevolg van het feit dat zij op latere leeftijd minder gaan bingedrinken. Want de kans dat een Britse vrouw onder de 24 jaar met een ‘waarschijnlijke alcoholvergiftiging’ in een ziekenhuis belandt, is juist hoger dan bij mannen. In de leeftijdscategorie tussen 15 en 19 jaar ligt die kans zelfs 37,9 procent hoger, laat het onderzoek van The Nuffield Trust zien.

Girl power

De emancipatie van vrouwen aan het einde van de vorige eeuw speelde hierbij een belangrijke rol. Want in de jaren negentig kwam niet alleen onder mannen de lad-cultuur op, maar onder vrouwen – mede onder invloed van de Britse meidengroep Spice Girls – de girl power. De twee ontwikkelingen haakten op elkaar in, waardoor in Groot-Brittannië tijdelijk ook de aanduiding ladette opkwam. Het Oxford woordenboek geeft als betekenis voor die intussen alweer enige tijd uit de gratie geraakte term: ‘Jonge vrouwen die zich luidruchtig, assertief of grofgebekt gedragen en erg veel drinken’.

Alex Walker weet het nog maar al te goed, zegt ze. “Het was zo’n gevoel van: wat een man kan, kan ik ook. Het werd echt een ding om mannen onder tafel te kunnen drinken.” Voor haar vriending Lisa Elsworth, die van nature meer introvert is, was alcohol een manier om bij sociale contacten het ijs te breken. “Ik dronk niet alleen omdat ik het lekker vond, maar vooral ook om maar zo snel mogelijk knetterdronken te worden.”

Niet voor niets verdubbelde de hoeveelheid alcohol die Britse vrouwen jaarlijks consumeren bijna tussen 1974 en 2004, schreef onderzoeksjournalist Chrissie Giles in een essay voor de website Mosaic. Overigens mede doordat in Groot-Brittannië het drinken van wijn in die periode plotseling veel populairder werd. “Het verhaal van wijn in Groot-Brittannië”, stelt Giles, “is het verhaal van vrouwelijke drinkers.”

Zo veel drinken als je wilt

In een Britse stad als Manchester kun je in het weekend al vroeg terecht voor een glas. Veel restaurants openen rond 11 uur ’s ochtends de deuren voor de bottomless brunch. Daarbij slaat het ‘bodemloze’ niet zozeer op de maaltijd, maar op de wijn, prosecco en cocktails die klanten daarbij kunnen bestellen. Gedurende een sessie van meestal twee uur mogen de brunchers, tegen een vooraf vastgesteld tarief, zo veel drinken als ze willen. “Al staat in de kleine lettertjes vaak wel een maximum hoor”, lacht ervaringsdeskundige Walker. “Restauranteigenaren zijn niet gek. Die weten best dat als er voor Britse drinkers geen limiet is, hun hele weekendwinst verdampt.”

Na hun 24ste belanden Britse vrouwen plots minder vaak dan mannen op de spoedeisende hulp met een alcoholvergiftiging. Walker en Elsworth, allebei moeder, denken dat dit komt doordat de emancipatie, die Britse vrouwen op jonge leeftijd aan het bingedrinken kreeg, tot op heden niet is voltooid. “Nog altijd draaien vrouwen meestal op voor het grootste deel van het huishouden en de opvoeding van de kinderen”, legt Walker uit. “Dat is lastig met een kater.” Dus neemt hun neiging tot bingedrinken af als ze eenmaal samenwonen of kinderen hebben gekregen.

Meer gezondheidsbewustzijn

Onderzoek wijst uit dat de jongste Britse generaties langzaam iets minder willen drinken, zegt onderzoeker Gallage. “Onder moderne Britse jongeren is er meer gezondheidsbewustzijn dan twintig of dertig jaar geleden”, legt ze uit. “Drank bevat een hoop onnodige calorieën. En het is met een kater de volgende ochtend minder lekker sporten in de gym.”

Veel vrouwelijke studenten die Gallage ondervroeg voor haar onderzoek stelden bovendien dat ze grensoverschrijdend gedrag hadden ervaren op de momenten dat ze laveloos in een hoekje van een club hingen of dronken in een taxi op weg naar huis zaten.

Lisa Elsworth voelt zich, net als Alex Walker, dan ook veel beter nu ze niet meer bingedrinkt. “De maandagen zijn niet meer zo ellendig als vroeger”, zegt ze. “Ik heb veel meer tijd en energie. Ik vind het ook leuker om naar mijn werk te gaan. En ik word niet meer wakker met schaamte, met dat gevoel: wat heb ik nu weer gezegd en gedaan? Ook al dronk ik alleen de in de weekends, mijn hele week is nu leuker.”

Alcoholindustrie geeft jaarlijks ruim 900 miljoen euro uit aan reclame in Groot-Brittannië

De cultuur van bingedrinken in het Verenigd Koninkrijk mag dan voor een deel cultureel te verklaren zijn, het is de alcoholindustrie die haar in stand probeert te houden. Slogans als ‘drink verantwoord’ of ‘geniet, maar drink met mate’, waarmee de branche goede sier probeert te maken, zijn misleidend vindt consumentengedragonderzoeker Samanthika Gallage. “Daarmee probeert zij het drinken van alcohol eerder te normaliseren”, zegt ze. “Want niemand drinkt verantwoord.” Het idee van alcohol is juist dat je na een paar drankjes losser wordt en je eigen drankinname onderschat.

Alcoholproducenten geven jaarlijks 800 miljoen pond (910 miljoen euro) uit aan reclame in Groot-Brittannië. Onder meer via sportsponsoring en influencers op sociale media. Daardoor blijft alcoholreclame, die op televisie gedeeltelijk verboden is, een integraal onderdeel van het Britse dagelijkse leven. Gallage pleit voor een verdergaand verbod op alcoholreclame, zoals dat al min of meer bestaat voor sigaretten. De overheid moet dit reguleren, vindt zij, niet de alcoholindustrie zelf met zijn slogans. “Alcoholproducenten zijn het probleem, zij kunnen niet tegelijkertijd ook de oplossing vormen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234