Vrijdag 01/07/2022

Voor u uitgelegdDuurzaamheid

We rennen de wereld stuk met onze hardloopschoenen, en niemand heeft het door

De start van de marathon in Boston (VS), in april 2022. Beeld Getty Images
De start van de marathon in Boston (VS), in april 2022.Beeld Getty Images

In een wereld waar het draait om minimale marges tussen winst en verlies, delft het milieu vaak het onderspit. Dat geldt ook voor de productie van hardloopschoenen.

Pepijn Keppel

Een aantal tellen sneller, een hippere kleur, een gram lichter, betere demping, prijs. Daar denk je aan als je een nieuw paar hardloopschoenen uitkiest. Logisch. De milieu-impact van een paar hardloopschoenen kan nooit groot zijn, toch? Maar ook sportartikelen worden niet gemaakt vanuit een duurzaamheidsgedachte. Fabrikanten denken vooral in winst, niet in verlies en al helemaal niet in verlies voor de planeet.

Elk jaar worden er 12,5 miljard paar hardloopschoenen geproduceerd, blijkt uit een wetenschappelijke publicatie van het prestigieuze Massachusetts Institute of Technology (MIT). Daarvan worden er ongeveer 500 miljoen per jaar daadwerkelijk verkocht, volgens datawebsite Statista. Een schoen bestaat vaak uit meer dan 65 verschillende onderdelen, gemaakt uit 26 materialen, en wordt in 360 stappen in elkaar gezet. Grootschalige vervuiling is onvermijdelijk.

Broeikasgassen

De totale uitstoot van één paar gloednieuwe hardloopschoenen komt neer op zo’n 14 kilo CO2, genoeg om een lamp van 100 watt een week te laten branden. Dat klinkt wellicht als weinig, maar voor een product dat geen energie verbruikt, is dat schrikbarend veel, stellen de MIT-onderzoekers. En vergeet de immense schaal niet: 12,5 miljard paar geproduceerde hardloopschoenen per jaar betekent ook 12,5 miljard brandende peertjes.

Tijdens de productie worden de meeste broeikasgassen uitgestoten, tot wel 68 procent van het totaal. Het gaat dan voornamelijk om de fossiele brandstof die nodig is voor het transport van grondstoffen en de elektriciteit om machines in de vaak Chinese fabrieken te laten draaien. Veel van die fabrieken draaien volgens het onderzoek van MIT op steenkool, een fossiele brandstof.

Start van de marathon in Madrid. Beeld ANP / EPA
Start van de marathon in Madrid.Beeld ANP / EPA

De rest van de CO2-uitstoot is merendeels afkomstig van de kunststoffen waarvan de schoen wordt gemaakt, waaronder polyester en polyurethaan; eveneens van fossiele brandstoffen. Gemiddeld komt ongeveer een derde van al het materiaal dat een fabriek wordt binnengereden nooit in een schoen terecht, maar wordt gelijk bestempeld als afval en afgevoerd naar de vuilnisbelt. Iets vergelijkbaars is overigens het geval bij elk productieproces. Zo verdwijnt tussen de 50 en 70 procent van het materiaal dat nodig is voor de productie van surfplanken niet in een board. Het kan dus erger.

Dan tijdens het rennen. Je glijdt soms weg, stoot je teen, de zool slijt. Daarbij komen deeltjes in de natuur terecht, gemiddeld zo’n 2 gram per schoen per jaar. Begin 2022 publiceerden onderzoekers van een Zuid-Koreaanse universiteit een wetenschappelijk artikel over de impact daarvan. Daaruit bleek dat de deeltjes vervormingen kunnen veroorzaken bij zebravissen – een veelgebruikt proefdier om gezondheidseffecten bij de mens te onderzoeken vanwege de genetische overeenkomst. Schokkend, al is de kans op daadwerkelijke misvorming klein.

Lichtpuntjes

Net zoals bij andere sportartikelen die worden gemaakt van fossiele brandstoffen vormt vooral de verwerking na gebruik een probleem. Lijm 65 verschillende onderdelen uit 26 materialen aan elkaar en recyclen is praktisch onmogelijk. De schattingen in de wetenschappelijke literatuur lopen uiteen, maar volgens de onderzoekers van het MIT belandt zeker 80 procent van de afgedankte schoenen uiteindelijk voor altijd op het stort. De rest van de hardloopschoenen is geen beter lot beschoren: die verdwijnen in verbrandingsovens.

Er zijn ook lichtpuntjes. De milieu-impact kan drastisch worden verminderd door hardloopschoenen te maken van herbruikbare, duurzame en minder giftige materialen. Door minder en lichtere materialen te gebruiken kan de uitstoot bijvoorbeeld al met 20 procent worden teruggedrongen, berekenden de MIT-wetenschappers. Maar de belangrijkste winst valt te behalen in de fabrieken, door hernieuwbare energiebronnen te gebruiken in plaats van steenkool.

Nike Vaporfly: de snelste schoenen. Beeld Reuters
Nike Vaporfly: de snelste schoenen.Beeld Reuters

Schoenenmerken Adidas en Allbirds presenteerden vorig jaar een hardloopschoen met de laagste ecologische voetafdruk tot nu toe: minder dan 3 kilo CO2 per paar. Andere merken, waaronder het Zwitserse On en het Franse Salomon, hebben vergelijkbare projecten. Ze moeten wel, de consument verlangt een duurzaam alternatief.

Het is een begin, maar de fabrikanten zijn er nog lang niet. Atleten die een marathon rennen op de Vaporfly – van Nike, met een koolstofvezelplaat – zijn gemiddeld 1 procent sneller dan de rest, bleek uit recent onderzoek gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Scientific Reports. Een procent betekent in de sport het verschil tussen winst en verlies, een marathon lopen onder de twee-uursgrens of net erboven. De vervuilende fabrieken zullen blijven draaien tot duurzamere schoenen aan dat niveau kunnen tippen. Tot die tijd zullen de groene sloffen het afleggen tegen de fossiele pantoffels. En lopen we de wereld stuk, en niemand heeft het door.

Zelfs als iedereen vanaf nu op duurzamere schoenen zou rennen, dan nog ontbreekt de infrastructuur om ze in te zamelen en te recyclen. Zo zal ook de duurzamere hardloopschoen van Adidas uiteindelijk op de vuilnisbelt of in een oven belanden. En bestaat die infrastructuur op den duur, dan is recycleren waarschijnlijk nog niet mogelijk, omdat ook die schoenen uit zo veel verschillende materialen bestaan en de techniek om stoffen goed te scheiden is nog niet op grote schaal uitgerold. Zo blijft hergebruik vooralsnog een belofte die niet kan worden ingelost. Al geven die duurzame schoenen ons natuurlijk wel een goed gevoel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234