Zaterdag 28/05/2022

AchtergrondPsychologie

Waarom je op woensdag beter geen opslag vraagt: ‘Dagen van de week hebben invloed op gedrag’

De stemming voor een onafhankelijk Schotland vond plaats op een donderdag in 2014, maar laat dat nu net de dag zijn waarop mensen het minst bereid zijn om risico’s te nemen. Beeld
De stemming voor een onafhankelijk Schotland vond plaats op een donderdag in 2014, maar laat dat nu net de dag zijn waarop mensen het minst bereid zijn om risico’s te nemen.

Het zondagavondgevoel en de maandagblues zijn bekend, maar onderzoek van de Nederlandse gedragswetenschapper Jet Sanders toont aan dat de dagen van de week menselijk gedrag meer beïnvloeden dan vaak aangenomen wordt. ‘Dit inzicht kan verkiezingsuitslagen beïnvloeden.’

Paul Notelteirs

Onderzoeksideeën schieten wetenschappers soms op onverwachte momenten te binnen en volgens Jet Sanders, verbonden aan de London School of Economics and Political Sciences, kunnen ze hun oorsprong vinden in schijnbaar banale situaties. Tijdens een avond in de kroeg raakte een van haar collega’s in de war over welke dag het precies was. Waar ze het begin en het einde van de werkweek makkelijk uit elkaar konden houden, bleek dat op dinsdag, woensdag en donderdag moeilijker te zijn. De discussie vormde de aanleiding voor een reeks wetenschappelijke studies over de impact van de weekindeling op menselijke keuzes en gedrag. De effecten bleken verrassend groot te zijn en dat is niet onbelangrijk: terwijl de seizoenscycli en het dagritme respectievelijk volledig en deels door de natuur bepaald worden, is de beslissing om het leven in ‘blokjes’ van zeven dagen op te delen volledig arbitrair. Dat betekent dat de verantwoordelijkheid ervoor volledig bij de maatschappij ligt en net daar knelt het schoentje: weinigen lijken zich bewust te zijn van de gevolgen van zo’n zevendaagse cyclus.

Het onderzoek van Sanders draait in de eerste plaats rond de mate waarin mensen op verschillende dagen bereid zijn om risico’s te nemen. Die mate van roekeloosheid ligt namelijk aan de basis van heel wat beslissingen. De Nederlandse gedragswetenschapper liet deelnemers aan een experiment zo op verschillende dagen een virtuele ballon opblazen. Een grotere ballon leverde meer geld op, maar tegelijkertijd werd de kans steeds groter dat de ballon zou knappen en dat ze niets zouden winnen. Op maandag bleken deelnemers het meest bereid te zijn om dat risico te nemen. Daarna werden ze steeds voorzichtiger, tot de risicoaversie op vrijdag plots weer wegebde.

Dat klinkt misschien abstract, maar Sanders toont aan dat het patroon zich in de samenleving voortdurend herhaalt. Zo onderzocht ze de stemintenties van 80.000 Schotten in aanloop naar het onafhankelijkheidsreferendum in 2014. De stemming vond plaats op donderdag, maar laat dat nu net de dag zijn waarop mensen het minst bereid zijn om risico’s te nemen. “Er stemde 4 procent meer tegen de onafhankelijkheid dan op maandag. Als het referendum aan het begin van de week georganiseerd was, zou Schotland mogelijk onafhankelijk geweest zijn”, zegt Sanders. “De dagen van de week beïnvloeden dus verkiezingsuitslagen.”

Criminaliteitscijfers

De wekelijkse evolutie van de omgang met risico’s heeft ook opvallende gevolgen op andere aspecten van het publieke leven. In een van haar onderzoeken focuste Sanders bijvoorbeeld op de criminaliteitscijfers uit de Verenigde Staten. Daarbij bleek dat er op woensdag drie keer minder kans op een impulsieve bankoverval was dan op vrijdag. In het midden van de week lag het aantal incidenten met vuurwapens ook 30 procent lager dan net voor het weekend. Dat inzicht kan waardevol zijn voor politiediensten, maar ook de reguliere burger heeft er wat aan. “De dag van de week kan de uitkomst van een beslissing bepalen”, zegt Sanders. De gedachte dat mensen zeven dagen lang op eenzelfde manier functioneren, blijkt dus niet te kloppen. Om tot een rationeel besluit over een belangrijke kwestie te komen, is het dus aanbevolen om de wekelijkse cyclus een keer volledig te doorlopen. Op die manier wordt de kans kleiner dat temporele factoren voor een te voorzichtige of impulsieve beslissing zorgen.

Gedragswetenschapper Jet Sanders.  Beeld HUMO
Gedragswetenschapper Jet Sanders.Beeld HUMO

Er loopt nog onderzoek naar de precieze verklaring voor de evolutie van het risicogedrag, maar de hypothese van Sanders is dat een fluctuerend energieniveau een deel van de verklaring kan zijn. Aan het begin van de week hebben mensen nog veel fut en nemen ze vaker beslissingen door rekening te houden met verschillende omgevingsfactoren. Door de week heen ebt die energie steeds verder weg, tot het uitzicht van het weekend op vrijdag weer voor een boost zorgt. Een mogelijkheid is dat er aan het eind van de week ook risicovolle, maar meer emotionele beslissingen genomen worden. “Mensen besluiten dan om halsoverkop toch iets te doen dat ze eerder niet durfden. Het verklaart ook waarom er op vrijdag gemiddeld sneller gereden wordt en waarom mensen dan ook meer drinken of roken”, zegt Sanders. Dat zorgt voor vragen over of je bijvoorbeeld best op maandag of op maandag opslag vraagt en wanneer je best onder het mes kan gaan voor een belangrijke operatie.

De invulling van de weekcyclus is uiteraard cultureel bepaald, maar volgens Sanders doet ze zich ook voor wanneer er twee andere dagen als weekend aangeduid worden. Als er een verlengd weekend is, schuift het patroon gewoon een dag op. “Als er een vierdaagse werkweek zou komen, denk ik dat dat ook het geval zou zijn”, zegt Sanders.

De ambitie van de gedragswetenschapper is enerzijds om mensen bewust te maken van de invloed die de dagen van de week op hun gedrag heeft, maar ze wil ook beleidsmakers adviseren. Het gaat dan niet alleen om raad over wanneer verkiezingen best georganiseerd worden of wanneer extra politietroepen nodig kunnen zijn, maar ook over wanneer over bepaalde keuzes gecommuniceerd wordt. “Want tijd heeft een grotere impact op ons gedrag dan we denken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234