Maandag 05/12/2022

Voor u uitgelegdOuderschap

‘Voor mij zijn er 5 nastrevenswaardige opvoeddoelen’: psycholoog neemt 4 hardnekkige stellingen over opvoeden onder de loep

Ouderschap draait om meer dan gedrag bijsturen: je vormt een mens, zegt psycholoog Marilse Eerkens in haar nieuwe boek Als ze maar gelukkig worden. We leggen haar vier stellingen over opvoeden voor.

Jeroen Kreule

1. Als je een willekeurige ouder vraagt wat die wil bereiken met de opvoeding, heeft negen van de tien geen idee. Ja, dat een kind gelukkig wordt. We doen maar wat...

“Met deze basale opvoedvraag begin ik het boek: wat hoop je te bereiken met de opvoeding van je kinderen? Tot een paar jaar geleden dacht ik daar ook niet echt over na. Ik dacht dat ik, zoals zo veel opvoeders, pas serieus hoefde na te denken zodra ik tegen bepaalde problemen aan zou lopen. Maar dat is een negatieve benadering. Hoogleraar pedagogiek Micha de Winter, die ik een paar keer sprak, leerde me inzien dat opvoeden veel meer is dan gedrag corrigeren. Hij vindt dat opvoeden een positieve oriëntatie nodig heeft: het moet gaan over wat we wel willen bereiken, in plaats van problemen voorkomen. Dat doe je door nastrevenswaardige opvoeddoelen, basisvaardigheden, op te stellen. In mijn boek noem ik er vijf: een goed ontwikkeld vermogen om empathisch te zijn; het vermogen om kritisch en zelfstandig na te denken; maatschappelijke betrokkenheid en kennis van onze maatschappelijke waarden; veerkracht en doorzettingsvermogen en het vermogen om creatief te zijn in doen en denken.”

2. Er is geen ideale opvoedstijl.

“Met deze stelling ben ik het niet helemaal eens. Onderzoek laat zien dat de kinderen en onze democratische samenleving als geheel, het beste af zijn als zij op een ‘autoritatieve’ manier worden opgevoed, die het midden houdt tussen autoritair en antiautoritair.

“Aan de ene kant verwacht je veel: dat kinderen zich op z’n minst normaal kunnen gedragen en inzet tonen, terwijl je als ouder tegelijkertijd begripvol kunt zijn en warmte toont. Verder is het bij deze opvoedstijl belangrijk dat je kinderen uitlegt waarom je graag wilt dat ze zich op een bepaalde manier gedragen. Stel, je bent met je zoon in een winkel en hij wil overal aanzitten. Bij een autoritaire opvoedstijl zou de ouder dreigen met een straf: ‘Afblijven, anders word ik boos’. Bij de autoritatieve stijl leg je uit waarom je beter niet aan de spullen kunt zitten. ‘Ik heb liever niet dat je iets aanraakt, want dan wordt alles vies en kan de winkelier de spullen niet meer verkopen’. Zo zet je je kind tot nadenken aan.

“De relatie die je met je kind opbouwt, is wezenlijk. Als deze relatie warm en respectvol is, wordt opvoeden minder geforceerd en meer vanzelfsprekend. Ik realiseer me dat dit in theorie gemakkelijker klinkt dan dat het in de praktijk is. Maar het hoeft ook niet perfect. Het gebeurt nu eenmaal dat je als ouder een keer uit je slof schiet. Belangrijk is dat je je vervolgens herpakt. Zeg bijvoorbeeld: ik had een rotdag op mijn werk, ik had niet zo boos op je moeten reageren. Toon dat je kunt terugkomen op je daden.’’

3. Je kind opvoeden in een prestatiegerichte maatschappij is per definitie moeilijk.
“Daar ben ik het grotendeels mee eens. ‘Succes is een keuze’ is een gangbare opvatting in onze individualistische maatschappij. Ben je niet succesvol, dan ligt het aan jezelf, zo wordt gedacht. Dat kan ertoe leiden dat we weliswaar zeggen dat we het belangrijk vinden dat onze kinderen empathisch, creatief en kritisch worden, maar als puntje bij paaltje komt, richten we ons toch vooral richten op meetbare dingen.

“Op school hechten we bijvoorbeeld vooral aan goede cijfers voor rekenen en taal, want deze vakken zijn goed meetbaar. Veel meer dan creatieve vakken als toneel en muziek. Stom, want deze vakken zijn minstens zo belangrijk voor de ontwikkeling.

“Het is een misvatting dat opvoeden ingewikkelder wordt als je beter nadenkt over wat je wilt bereiken. Neem kritisch denken: dat kun je vrij gemakkelijk oefenen. Als je dochter of zoon uit school komt, vraag dan eens niet alleen hoe zijn dag was. Leg hem ook eens een stelling voor of vertel over iets dat je in de krant hebt gelezen. Over het coronabeleid, bijvoorbeeld en hoe dat uitpakt voor jongeren. Of: over het al of niet legaliseren van ecstasy. Dan ontstaat er vaak een interessant gesprek.

“Ook empathisch gedrag stimuleren is niet zo ingewikkeld. Je kind is er al bij gebaat als je het leert omgaan met negatieve gevoelens. Dat is niet voor iedereen vanzelfsprekend. We hebben liever niet dat een kind boos of verdrietig is. Het is beter om deze gevoelens wel te erkennen. Geef er woorden aan, zíé je kind. Dan is de kans groot dat je kind empathischer wordt.’’

4. Het is geen goede ontwikkeling dat school en buitenschoolse opvang de opvoedtaak meer overnemen
“Kinderen brengen meer tijd buitenshuis door dan vroeger. Ik vind het gedeeltelijk uitbesteden van de opvoeding niet per se slecht, maar het betekent wel dat de pedagogische kwaliteit van docenten en crèchemedewerkers belangrijker is. Daar zouden we meer in moeten investeren. Op dit moment is dat niet gemakkelijk: we mogen al blij zijn als er genoeg medewerkers zijn.

“In het algemeen denk ik dat het voor alle opvoeders, ook docenten en pedagogische medewerkers, belangrijk is dat ze kritisch naar zichzelf kijken, en met name naar hoe ze zelf zijn opgevoed. Iedere opvoeder brengt eigen bagage over op kinderen met wie hij of zij werkt. Daar moet je je bewust van zijn. Ik sprak een vrouw die crèches runt. Als ze mensen aanneemt, vraagt ze altijd naar de achtergrond en kindertijd van sollicitanten. Het antwoord zegt veel over de manier waarop diegene met kinderen zal omgaan.”

Marilse Eerkens, Als ze maar gelukkig worden. Wat willen we bereiken met de opvoeding van onze kinderen?, De Bezige Bij, 197 p., 22,99 euro

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234