Zondag 04/12/2022

InterviewJulia Samuel

Twaalf tips voor familiegeluk: ‘Een goede basis van liefde, vertrouwen en communicatie doet je gezin beter functioneren’

‘Zicht krijgen op niet-vertelde verhalen en geheimen in een familie, biedt inzicht in het heden en dat beschermt ook de volgende generaties’, zegt Julia Samuel.
 Beeld Hilde Harshagen
‘Zicht krijgen op niet-vertelde verhalen en geheimen in een familie, biedt inzicht in het heden en dat beschermt ook de volgende generaties’, zegt Julia Samuel.Beeld Hilde Harshagen

Veel problemen die families ervaren, hebben te maken met onverwerkt trauma en verdriet uit het verleden, soms wel van generaties terug. Psychotherapeute Julia Samuel (62) helpt gezinnen beter te functioneren.

Vivian de Gier

Familierelaties zijn voor veel mensen de belangrijkste en meest vormende in hun leven. Elke cliënt die in de afgelopen dertig jaar de spreekkamer van de Britse psychotherapeute Julia Samuel binnenwandelde, begon over zijn jeugd en het gezin van herkomst. Het inspireerde Samuel, gespecialiseerd in rouw en verlies, tot haar nieuwe boek Elke familie heeft een verhaal. Over de erfelijkheid van liefde en verdriet. Want waarom kunnen gezinsleden soms zo verschrikkelijk botsen? En hoe komt het dat sommige families de zwaarste stormen kunnen doorstaan, terwijl andere bij een stevige bries al uit elkaar vallen?

Iemands familieachtergrond is enorm belangrijk, zegt Samuel: het is de belangrijkste invloed op het emotionele, geestelijke en fysieke welzijn van een kind. En daarmee ook bepalend voor hoe je als volwassene in het leven staat. Hoe beter de familierelaties, hoe weerbaarder iemand wordt. Terwijl onverwerkte trauma’s of onuitgesproken problemen door middel van gedrag, maar ook genetisch, de volgende generaties beïnvloeden.

U bent zich als therapeut steeds meer met familieachtergronden gaan bezighouden. Waarom?
“De problemen die iemand ervaart, representeren vaak wat er binnen een hele familie speelt. Welke dynamiek speelt daar? Wie heeft de macht? Wie spreekt zich uit en wie juist niet? Vaak heeft iedereen een bepaalde rol in het gezin: de een is de slimmerik, de ander de grapjas, de sportieve of de creatieve. Dat kan een dwingend label zijn. Zelfs een belemmering vormen om méér te zijn dan dat ene plaatje.

“De manier waarop iemand omgaat met stress en moeilijkheden is ook bepaald door de strategieën die een familie hanteert. Sommige ouders doen er bijvoorbeeld het zwijgen toe met de intentie hun kinderen te behoeden voor ellende. Vaak voelen kinderen wel degelijk dat er iets is, maar ze hebben er geen verhaal bij en ze hebben geen stem. Dat leidt tot onzekerheid, angst en een gevoel van machteloosheid. Niet alleen ouders, ook grootouders en broers of zusjes zijn van grote invloed. Het verheldert dus om te kijken hoe een familie functioneert en welke mechanismen een negatieve uitwerking hebben.’’

Kunt u een voorbeeld geven?
“Een van de gezinnen van wie ik in het boek het verhaal heb opgetekend is de familie Rossi. De vader is gestorven door zelfdoding toen de drie dochters nog klein waren. De overlevingsstrategie van de moeder was altijd maar doorgaan. Maar emotioneel was ze grillig en onberekenbaar. Haar dochters hadden ook als volwassenen nog het gevoel dat ze op hun tenen moesten lopen.

“Als gevoelens zoals verdriet en angst worden weggedrukt en niet erkend worden, gaan ze in je lichaam zitten en verhogen ze het niveau van stresshormonen. Dat zorgt ervoor dat iemand onbewust altijd alert is of angstig, en dat heeft gevolgen voor hoe iemand op het leven reageert, wat iemand doet en welke beslissingen hij of zij neemt. Bij de dochters leidde dat tot alcoholisme, depressie, slechte relaties en scheidingen.’’

Niet praten over trauma of andere moeilijke kwesties is schadelijker dan veel mensen beseffen. Hoe zit dat precies?
“Ik kom zelf uit zo’n familie. Mijn ouders, grootgebracht door een generatie die de Eerste Wereldoorlog had meegemaakt, maakten zelf de Tweede Wereldoorlog mee. Toen mijn moeder 25 was, had ze haar beide ouders en haar broertjes en zusjes verloren. Mijn vader verloor zijn broer en vader.

“Waar je niet over praat, kan je geen pijn meer doen, was de gedachte. Dus doorgaan en vooruitkijken was het devies. Maar als je de pijnlijke gevoelens afsluit, blokkeert je emotionele diepgang en sluit je ook het ten volle ervaren van andere gevoelens af, zoals blijdschap en verbinding. Dat betekent dat je weliswaar kunt functioneren, maar dat je emotioneel gezien sterk wordt beperkt.

“Terwijl een gezin juist een plek zou kunnen zijn waar intimiteit en openheid de boventoon voeren en waar je helemaal jezelf kunt zijn. Mijn ouders bijvoorbeeld, praatten over allerlei onbelangrijke dingen en nooit over wat er wél toe deed. Dat is denk ik een van de redenen waarom ik therapeut ben geworden, want ik liep altijd met een vraagteken rond, ik snapte niet wat er gaande was, waarom hun stemming zo wisselend kon zijn. Zo raakte ik geïnteresseerd in wat er werkelijk bij mensen vanbinnen leeft.’’

Wat hoopt u dat uw boek teweegbrengt?
“Ik hoop dat het mensen inzicht geeft in hoe relaties beter werken. Zicht krijgen op niet-vertelde verhalen en geheimen in een familie, biedt inzicht in het heden en dat beschermt ook de volgende generaties. Als je jezelf beter begrijpt en meer inzicht krijgt in bijvoorbeeld hoe je je hecht en hoe je communiceert, kan dat een positieve invloed hebben op je al je relaties en hoe je omgaat met moeilijkheden in het leven.

“Liefde is geen soft skill, het is iets moeilijks. En het is het belangrijkste in een mensenleven. Mensen die prettige, liefdevolle relaties hebben zijn gezonder, leven langer, en ervaren meer zingeving en voldoening in hun bestaan.’’

Wat is daarvoor de belangrijkste voorwaarde?
“Op basis van wat ik van de mensen in mijn praktijk heb geleerd, heb ik een lijst opgesteld van twaalf toetsstenen voor het welzijn van families. In families waar de onderlinge band sterk is en het vertrouwen groot, zie je die elementen terugkeren. Geen familie is perfect, in elk gezin komen ruzies voor – maar als er een goede basis is van liefde, vertrouwen en communicatie, kan die zo’n storm doorstaan.’’

Julie Samuel, Elke familie heeft een verhaal. Over de erfelijkheid van liefde en verdriet, Balans, 320 p., 23,99 euro.

Twaalf toetsstenen voor het welzijn van families

1. Heb compassie met jezelf.
2. Communiceer open en effectief.
3. Leer productief ruzie te maken.
4. Geef verschillen de ruimte.
5. Zorg voor vijf keer zoveel positieve als negatieve reacties.
6. Stel duidelijke grenzen.
7. Houd de machtsdynamiek in de gaten.
8. Maak tijd voor leuke dingen.
9. Verhef gewoontes tot rituelen.
10. Laat veranderingen toe.
11. Denk na over jezelf en je familiepatronen.
12. Geef het goede voorbeeld.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234