Dinsdag 05/07/2022

ReizenDuitsland

Tijdreis door Osnabrücker Land

De façades die de Kirchplatz in Bad Essen omzomen komen recht uit een prentenboek. Beeld Jonathan Vandevoorde
De façades die de Kirchplatz in Bad Essen omzomen komen recht uit een prentenboek.Beeld Jonathan Vandevoorde

De omgeving van Osnabrück, dicht bij de Nederlandse grens in Duitsland, verrast dankzij de vele onder- en bovengrondse schatten. Onder een zalige lentezon beginnen we aan een campertrip, over de kronkelwegen van het Wiehengebergte en het Teutoburgerwoud.

Jonathan Vandevoorde

Het laatste wat ik verwacht wanneer ik in een boerendorp in Nedersaksen arriveer, is een modern museum gewijd aan een veldslag tegen de Romeinen. De imposante, rechthoekige stalen toren van het complex, waarvan de vier zijden van top tot bodem zijn bedekt met bruingeroest cortenstaal, steekt ver boven de boomkruinen uit en is een niet te missen baken in het ­golvende landschap van het Osnabrücker Land. De talloze militaire artefacten en menselijke resten zijn na 1989 uit een open veld hier vlak bij Kalk­riese opgegraven. Ze hebben te maken met een militair incident, bij onze ooster­buren bekend als de Varus-Schlacht, waarbij drie Romeinse legioenen door Germaanse krijgers in de pan gehakt werden. Naar schatting twaalf- tot vijftienduizend soldaten vonden er de dood.

Het Varusschlagt Museum, bedekt met bruingeroest cortenstaal, torent boven de boomkruinen uit. Beeld Alamy Stock Photo
Het Varusschlagt Museum, bedekt met bruingeroest cortenstaal, torent boven de boomkruinen uit.Beeld Alamy Stock Photo

Een stuk Romeins-Germaanse oorlogsgeschiedenis wordt zo de onverwachte proloog van onze ‘grand tour’ van het Osnabrücker Land, een agrarische streek op dik drie uur rijden van Aken. Mijn reisgenoot en ik toeren met een camper door een landschap van beboste heuvels en bloeiende koolzaadvelden, gepointilleerd met boerderijen in vakwerkstijl. De streek floreerde in de middel­eeuwen omdat Osnabrück, als het bisdom ooit gesticht door Karel de Grote, samen met Münster een regionaal handelscentrum was. Osnabrück of Osenbrugge, zo genoemd naar de stad Brugge, betekent ‘handelsplein aan de (rivier) Ose’ – nu de Hase – die door de stad stroomt. Statige patriciërswoningen met gedecoreerde façades in vakwerkstijl sieren straatjes in het oude centrum. Het stadhuis is een schoolvoorbeeld van de Duitse hooggotiek.

Coronacamperaars

Op het platteland staat de grootste concentratie vakwerkhuizen in het toeristische stadje Bad Essen. Vooral de façades die de Kirchplatz omzomen komen recht uit een prentenboek en we kunnen niet aan de drang weerstaan om er nog een terrasje te doen voor we langs het statige landgoed van Schloss Hünnefeld naar onze gereserveerde camperplaats Falkenburg rijden, net buiten het centrum.

Zoals zovelen kocht ik vorig jaar te midden van de pandemie een camper – tweedehands en peperduur. Het verlangen naar een zeker gevoel van nomadische ongebondenheid lonkte, al is alles natuurlijk relatief. Voor elke trip die ik tot nu toe met mijn gezin in een camper gemaakt heb (we hebben voorheen al een paar keer gehuurd), betrap ik er mijzelf op dat ik het vooraf reserveren van een staplek toch wel fijn vind, ook al zijn er overal voldoende camperplaatsen te vinden, met name in Scandinavië en Duitsland. Buiten de vakanties hoeft rondreizen als een doelloze zwerver nauwelijks stress op te leveren, er is altijd wel een plekje als je ’s avonds op een camper­plek aankomt. Maar toch. Veel ervaren camperaars hebben het niet zo hoog op met die reserverende ‘coronacamperaars’ zoals ik er blijkbaar eentje ben. Wij zouden hen van hun vrijheid beroven...

Het uitzicht over de steengroeve van op de Piesberg heeft iets Grand Canyon-achtigs. Beeld Jonathan Vandevoorde
Het uitzicht over de steengroeve van op de Piesberg heeft iets Grand Canyon-achtigs.Beeld Jonathan Vandevoorde

Oude gewoontes roesten niet, dus bel ik de uitbater van Falkenburg met het nieuws dat we er pas rond halfnegen aankomen. Beleefd, dacht ik. “Aber Sie sind zu spät!” klinkt het geïrriteerd aan de andere kant van de lijn, al kan ik mij niet herinneren dat we een verwachte aankomsttijd hadden doorgegeven, toch? Bij aankomst blijkt dat de dame speciaal naar hier moest rijden met de sleutel voor de doucheruimte – een luxefaciliteit voor een doorsneecamperplek. Ik neem de sleutelbos deemoedig in ontvangst en beloof dat ik hem morgenvroeg op tijd in haar brievenbus zal deponeren, samen met het obligate papierwerk dat ze van de gemeente nu eenmaal verplicht is te laten invullen.

Dinosporen

Vanuit Bad Essen karren we de volgende ochtend naar de dinohotspot Saurierfährten Barkhausen, een paar kilo­meter verderop. Er zit hier namelijk meer onder de grond dan alleen maar dooie Romeinen. De streek ligt ingeklemd tussen heuvelruggen, hier het Wiehengebergte en in het zuiden het bekendere Teutoburgerwoud. Deze zijn achtergelaten door de ijsmassa die in de voorlaatste ijstijd grote delen van West- en Noord-Europa bedekte. Nog eerder, in de late jura toen het klimaat nog tropisch was, liepen hier dinosauriërs rond. Hun voetsporen steken nu boven de grond uit in een uitgraving pal naast de straatweg.

Pootafdrukken van dino’s in Saurierfährten Barkhausen. Beeld Jonathan Vandevoorde
Pootafdrukken van dino’s in Saurierfährten Barkhausen.Beeld Jonathan Vandevoorde
null Beeld Jonathan Vandevoorde
Beeld Jonathan Vandevoorde

Dinosporen, die vind je toch enkel in het westen van Amerika, of in China? Nee dus. Onder een glazen afdak, afgeschermd van de elementen, zien we een versteende kleilaag die bedrukt lijkt met diepe loopsporen in uitzonderlijk goede staat: enkele, met brede, ovalen pootafdrukken, zijn van plantenetende langnekken. Andere, die eruitzien als enorme kippenpoten, moeten van snelle vleeseters geweest zijn die dwars over de eerste heen waren gelopen. Een dergelijke opstelling legt de fantasie geen duimbreed in de weg: heeft hier soms een prehistorische achtervolging plaatsgevonden? Het bord met uitleg laat de ware toedracht van het tafereel uit de jura in het midden.

De pootafdrukken zijn een van de vele redenen waarom de streek het zegel van Unesco Global Geopark mag dragen. Dat betekent dat in heel het Osnabrücker Land tientallen wandelroutes uitgezet zijn waarvan we er, fanatieke wandelaars als we zijn, verschillende verkennen. De bijzonderste is misschien wel die rond de steengroeve van de Piesberg vlak bij Osnabrück, waarbij je Grand Canyon-achtige uitzichten getrakteerd krijgt op een enorm, uitgegraven gat in het midden van een heuvel.

Sole-dit, sole-dat

Vanaf de site van de dinosporen volgen we een wandelroute met de ambitieuze naam Megalosaurus, die echter verder geen getuigenissen uit de oertijd meer prijsgeeft. De bordjes leiden ons over de rug van het Wiehen­gebergte. Na een achttal kilometer – nog niet halfweg – zijn we het echter met elkaar eens dat we het rondje beter kunnen inkorten, hoeveel kilometers aan eentonig bos kan een mens hebben? Door een hoek af te snijden bereiken we sneller de bosrand. Op de terugweg krijgen we steeds wisselende doorkijkjes voorgeschoteld op een brede, kleurrijke vallei die mij aan de Vlaamse Ardennen doet denken, maar dan zonder de verrommeling. Een grote buizerd in de lucht scant de net omgeploegde akkers op zoek naar lekkers.

Er zit hier nog een andere ­rijkdom in de bodem: zout. Ooit was het gebied de bodem van de Noordzee, wat het zoutgehalte van een bepaalde diepe bodemlaag verklaart. In Bad Essen hadden we weliswaar ­bordjes met daarop Sole-dit en Sole-dat opgemerkt, zonder dat we precies wisten wat het woord betekende. Totdat een monument in het parkje duidelijk maakte dat hier ooit Sole uit de ondergrond gedolven werd. Sole betekent pekel.

In Bad Rothenfelde werd in een zogenaamd Gradierwerk op een bijzondere manier aan zoutwinning gedaan. Beeld Jonathan Vandevoorde
In Bad Rothenfelde werd in een zogenaamd Gradierwerk op een bijzondere manier aan zoutwinning gedaan.Beeld Jonathan Vandevoorde
null Beeld Jonathan Vandevoorde
Beeld Jonathan Vandevoorde

in Bad Rothenfelde parkeren we aan de voet van een houten muur van wel 10 meter hoog en maar liefst 412 meter lang, een zogenaamd Gradierwerk. Het blijkt om een twee eeuwen oude constructie te gaan die in Europa zijn gelijke niet heeft. Men bouwde destijds de hoogte in: het zouthoudende water werd uit de grond opgepompt naar een soort aquaduct boven op de muur. Door kleine gaatjes in dat kanaal sijpelde het water langs de wand naar beneden. De muur was een hol staketsel van balken, opgevuld met sleedoorntakken, die niet door het zoute water aangetast werden. Wanneer de wind door de takken blies, verdampte een deel van het sijpelende water en bleef het zout achter. Tot 1969 werd in Bad Rothenfelde op deze manier tafelzout geproduceerd.

Er staat verderop nog een oudere, kortere muur en een chique kursaal heeft de plaats ingenomen van de zoutfabriek. Beide constructies zijn imposante verschijningen. Daar waar het grondwater langs de takkenbossen naar beneden sijpelt, zet het gips, kalk en ijzer af op de twijgjes, waardoor er grillige stalactietachtige vormpjes ontstaan die glinsteren in de zon. De omgeving van het Gradierwerk is een mooi aangelegd park met veel bankjes. “Ondanks alle bomen worden er tot op 250 meter van het Gradierwerk amper pollen in de lucht gemeten. Daarom komen mensen hier voor een luchtkuur.” Het is duidelijk dat Bad Rothenfelde na de sluiting van de zoutfabriek met dezelfde, oeroude bodemschat een nieuwe rijkdom heeft gevonden.

Biodiversiteit in kleur

De rijkdom van het dorp Hagen daarentegen is van een heel andere orde. Na een halfuurtje rijden door de heuvels van het Teutoburgerwoud sturen we de camper langzaam door een slingerlaan geflankeerd door kerselaars in volle bloei. De timing is perfect, want de hellingen rond Hagen zijn bedekt met dekens knalgeel koolzaad. Naast de camperparking op de Jägerberg die – hoe kan het anders in zo’n uitbundig decor – tegen tienen op één plekje na al vol staat met bakbeesten van diverse formaten, vinden we plek om onze kar te parkeren en wandelen we verder over het gemarkeerde Kirschenlehrpfad. Op infoborden wordt de eeuwenlange geschiedenis van de kersenteelt uit de doeken gedaan. Onderzoek heeft uitgewezen dat er op boeren­erven in de streek wel driehonderd verschillende soorten kersenbomen groeiden. Er volgde een inventarisatie door wetenschappers en enthousiaste vrijwilligers zorgen sinds 2004 voor een vierhondertal op de helling aangeplante bomen om oude kersenrassen tegen uitsterving te behoeden. Biodiversiteit als verzekering tegen toekomstige plagen.

Bloeiende kerselaars en dekens van knalgeel koolzaad kleuren de hellingen rond Hagen. Beeld Jonathan Vandevoorde
Bloeiende kerselaars en dekens van knalgeel koolzaad kleuren de hellingen rond Hagen.Beeld Jonathan Vandevoorde

Omdat we tussen al die bloeiende kersenbomen en knalgele koolzaadvelden maar blijven fotograferen, schiet de wandeling voor geen meter op. We besluiten halfweg een beetje vals te spelen en kiezen de kortste route terug naar de camper, want we moeten vanmiddag nog naar huis terug. Op de camperplaats zien we nog hoe twee bejaarde koppels, met een Duitse en een Zweedse nummerplaat, aanspraak maken op het allerlaatste plekje. Je staat hier gratis en kunt niet reserveren, dus wie laatst was, heeft pech. Een van de twee heeft daar blijkbaar moeite mee. Een jong koppel met een oude VW-camper geeft echter aan dat zij van plan zijn over een kwartiertje te vertrekken. Probleem opgelost, iedereen content. Van zon, bloesems en koolzaad worden we allemaal blij.

Ook naar Osnabrück?

Info over beziens­waardigheden, slaapplaatsen, plus praktische informatie, wandel- en fietsroutes vind je op geopark-terravita.de en osnabruecker-land.nl

Tijdens een wandeling met gids leer je alles over de kersen in Hagen am Teutoburger Wald. Zeker een aanrader in het bloei- of oogstseizoen. Info via hagen-atw.de

Varusschlacht Museum und Park is gewijd aan een gruwelijke veldslag tegen de romeinen, kalkriese-varusschlacht.de

Felix-Nussbaum-Haus Beeld Alamy Stock Photo
Felix-Nussbaum-HausBeeld Alamy Stock Photo

Felix-Nussbaum-Haus in Osnabrück eert leven en werk van de kunst­schilder die hier geboren werd en stierf in het concentratiekamp van Auschwitz. Het museum is ontworpen door de Amerikaanse architect Daniel Libeskind, zelf een kind van Holocaust-overlevenden. museumsquartier-osnabrueck.de

Baumwipfelpfad in Bad Iburg bestaat uit een uitzichttoren en themapad op een 400 meter lange loopbrug door de hoge kruinen van een bos (betalend).baumwipfelpfad-badiburg.de

Kuren in Bad Rothenfelde is de moeite dankzij de thermen met zoutbaden, carpesol.de

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234