Dinsdag 27/07/2021

ReportageBretagne

Op zeewierjacht in Bretagne

Bij laagwater light het eetbaar zeewier haast voor het oprapen op het eiland Ouessant. Beeld Annemarie Bergfeld
Bij laagwater light het eetbaar zeewier haast voor het oprapen op het eiland Ouessant.Beeld Annemarie Bergfeld

Zeewier heeft de mens zo veel te bieden, dat de zee onze belangrijkste voedingsbodem kan worden. Nu al verrijzen er steeds meer kwekerijen, ook in België. In Bretagne groeien de eetbare wieren gewoon in het wild.

Blauw en wit zijn de kleuren van Ouessant, de kleuren van de maagd Maria. Het eiland van amper 15 vierkante kilometer ligt op een uur varen vanaf de kust van het Bretonse Finistère, dat op zich al het eind van de wereld is. Rond het lichtglooiende lapje grond kolkt een van de meest woeste zeeën van de wereld. In de fors bemeten kerk van het enige dorp Lampaul baden de vrouwen alle dagen voor een behouden terugkeer van hun mannen op zee. Om Maria te eren schilderden ze hun huizen wit en de luiken ­helderblauw. Zelfs de lantaarn­palen van het eiland hebben een frisblauwe kleur.

In de baai van Lampaul gaat het om andere kleuren. Achter de haven, waar de bootjes scheef op de drooggevallen bodem hangen, loopt eilander gids Ondine Morin een rotsig paadje naar zee af. Naar de zeebodem, om precies te zijn. Nu het water zich voor een paar uur heeft teruggetrokken, komt de Bretonse rijkdom aan rode, groene en bruine zeewieren binnen handbereik. Morin deelt haar kennis graag met geïnteresseerden.

In België komt de kweek van zeewieren steeds meer in de belangstelling als voedsel van de toekomst. De gezonde eigenschappen zijn schier oneindig. Zeewier zit bomvol vitaminen, mineralen en eiwitten. Daar komt bij dat ze geen antibiotica, kunstmest of ­pesticiden nodig hebben en geen voeding anders dan het zeewater waarin ze groeien. Kostbare ruimte nemen ze ook niet in.

Zevenhonderd soorten

Wageningen University berekende dat twee procent van het wereldzeeoppervlak voldoende wieren kan leveren om in de eiwitbehoefte van de wereldbevolking te voorzien. De Bretonnen erkennen de goede eigenschappen van dit ­voedsel uit de zee al geruime tijd. Ze zijn ermee groot geworden. Er groeien wel zevenhonderd soorten aan de voet van hun rotsige kusten; een tiental is eetbaar. Andere zijn toepasbaar in cosmetica, ­medicijnen of veevoer.

Eilandgids Ondine Morin zoekt een kleurrijk maal bijeen op de zeebodem. 'Neem wat je nodig hebt voor je maaltijd, maar overdrijf het niet. Dan blijft er ook voor anderen over.' Beeld Annemarie Bergfeld
Eilandgids Ondine Morin zoekt een kleurrijk maal bijeen op de zeebodem. 'Neem wat je nodig hebt voor je maaltijd, maar overdrijf het niet. Dan blijft er ook voor anderen over.'Beeld Annemarie Bergfeld

Net als veel van haar ­mede-Bretonnen stapt Ondine bij laagwater graag de zeebodem op, mes en emmertje in de hand. Vandaag glibbert een groepje van zes achter haar aan, blootsvoets of in vrolijke rubberlaarzen. In beide gevallen kost het moeite om niet uit te glijden over de met wieren begroeide keien.

Nog een wetmatigheid: de ­wieren ruiken. De één noemt het stank, de ander ‘die typische geur van de zee’. Dat zijn dode wieren, zegt Ondine. “Daar moet je afblijven, die kun je niet meer eten.” Levende wieren zijn makkelijk te herkennen aan hun heldere ­kleuren. En ze zitten vast, in de zeebodem of op de stenen.

Als we de gladde keien voorbij zijn en met onze voeten stevig in het natte zand staan, gaat Morin door de knieën. Ze snijdt een lange rode sliert af. Les één, zegt ze, is: nooit trekken. “Er moet een stukje overblijven dat volgend jaar weer tot een volwassen wier kan uitgroeien.” Le Harpon de Neptune, neptunusharpoen, wordt de rode sliert met de wetenschappelijke naam Asparagopsis armata genoemd. “Vanwege de weerhaakjes aan de uiteinden van de smalle blaadjes. Deze is heel waardevol. Hij wordt gebruikt tegen acne en als vervanger van antibiotica in de veehouderij.” Morin wijst naar de overkant van de baai. “Daar wordt hij ook op grote schaal gekweekt.” De omstandigheden in Bretagne zijn dan ook ideaal: het zeewater heeft een vrijwel constante ­temperatuur van 10 tot 13 graden, de onstuimige zeestromingen op de grens van de Atlantische Oceaan en Het Kanaal voorzien de wieren steeds van vers water en dankzij het tijverschil van gemiddeld zeven meter zijn de uitgestrekte zeewiervelden bij eb goed toegankelijk.

Bij elk blaadje of sliertje dat onze gids lossnijdt, tuimelen de Franse en Latijnse namen haar mond uit. De bruine, pukkelige Fucus denté (Fucus serratus) krijg je in Bretagne bij schelpdieren geserveerd, de Petit goémon (Chondrus crispus) is een niet-dierlijke gelatine, de nootachtige Dulse wordt gegeten als gezonde snack, de Laminaire saccharine, de naam zegt het al, smaakt naar suiker.

'Van dode wieren moet je afblijven, die kun je niet meer eten.' Beeld Annemarie Bergfeld
'Van dode wieren moet je afblijven, die kun je niet meer eten.'Beeld Annemarie Bergfeld

Als je zeespaghetti (Himanthalia elongata) met gewone spaghetti kookt, heb je een complete maaltijd, zoveel smaak en vitamines. De Ascophylle is weer perfect met makreel of koolvis, in plaats van zout. “En hij doet de bloedsuikerspiegel dalen; er wordt nu onderzocht of hij geschikt is als medicijn voor diabetici.”

Zeesla

Onder het streng toeziende oog van Morin – niet trekken, snijden! – mogen haar cursisten van vandaag zelf een maaltje in groen, rood en bruin bij elkaar zoeken. “Wij zeggen altijd: neem wat je nodig hebt voor je maaltijd, maar overdrijf het niet. Dan blijft er ook voor anderen over.” Wie zich toch in onmatigheid dreigt te verliezen, wordt onherroepelijk teruggefloten door de zee. Na een dik uur zeewierles raakt het water alweer voorzichtig aan mijn tenen. Vijf minuten later omspoelt het de enkels. Tijd om naar het eiland terug te glibberen. Op naar de keuken.

De Fransen noemen zeewier algues marins, wat nogal eens tot internationale spraakverwarring leidt. De ‘algae’-familie is een ­verzamelnaam voor plantachtige organismen die via licht (fotosynthese) koolhydraten aanmaken. Van plankton en microalgen tot de grotere, meercellige macroalgen die in België dus zeewier heten. Groene wieren als zeesla zijn vooral rijk aan magnesium, ijzer en vitamine B12, de tannine in bruine wieren bevat veel jodium en heeft therapeutische eigenschappen (anti­diabetes, antioxidant) en rode wieren hebben een hoog eiwit­gehalte en vooral het mineraal mangaan, nodig bij de aanmaak van botweefsel.

De Petit goémon (Chondrus crispus) is een niet-dierlijke gelatine. Beeld Alamy Stock Photo
De Petit goémon (Chondrus crispus) is een niet-dierlijke gelatine.Beeld Alamy Stock Photo

In Bretagne heeft de zeewier­industrie de afgelopen tien jaar een vlucht genomen. Op grote schaal worden zo alternatieven voor kunstmest en veevoer geproduceerd. Onderzoekers gebruiken zeewier in de geneeskunde. En in de bouwsector zijn afbreekbaar plastic en milieuvriendelijke verf van zeewier te koop.

Reizen is niet toegelaten, maar wilt u al plannen maken, weet dan dat Ondine Morin in het zeewierseizoen (februari-augustus) excursies organiseert op het eiland Ouessant. Info via kalon-eusa.com. Nog nuttige sites: bretagne-vakantie.com en zeewierwijzer.nl

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234