Zaterdag 22/01/2022

InterviewAndrea Maier

Of je gezond oud wordt, heb je grotendeels zelf in de hand: deze expert deelt haar beste tips

null Beeld rv
Beeld rv

We worden steeds ouder, dat is een feit. Maar of je dat al huppelend doet, of strompelend van dokter naar hospitaal, heb je grotendeels zelf in de hand, zegt verouderingsexpert Andrea Maier. Nope, slechte genen zijn slechts een belabberd excuus.

Joanie De Rijke

Ze is nog maar net in Singapore aangekomen als we haar via Zoom spreken. Het land in Zuidoost-Azië wordt de komende jaren haar nieuwe werkterrein, al zal ze regelmatig naar Nederland blijven reizen waar ze als hoogleraar gerontologie verbonden is aan de Vrije Universiteit Amsterdam. “En omdat mijn echtgenoot er nog woont, die wil ik graag blijven zien”, klinkt het lachend. De in Duitsland geboren internist, geriater en gerontoloog was de afgelopen jaren ook actief in Australië. Ze leidde er de afdeling interne geneeskunde, longgeneeskunde, geriatrie, revalidatie en eerstelijnszorg. Inmiddels heeft de Nationale Universiteit Singapore haar gevraagd als leidinggevende in het Centre for Healthy Longevity. Het land is een van de snelst vergrijzende ter wereld en zet zich in om zijn bevolking zo lang mogelijk gezond en actief te houden in de hoop de zware kosten van gezondheids- en ouderenzorg te kunnen verlichten straks. Doel is het verouderingsproces tegen te gaan en daarmee mensen biologisch jonger te maken. Dat gaat dan vooral over het voorkomen van leeftijdsgerelateerde ziektes zoals kanker, diabetes, alzheimer en hart- en vaatziektes.

Zijn ze in Singapore bang dat ze de vergrijzing niet zullen aankunnen?

“Wereldwijd is de vergrijzing het grootst in Azië. De geboortecijfers zijn laag – al probeert China die nu te doen stijgen – terwijl het aantal ouderen snel oploopt. In Singapore zitten ze ook met een krimpende bevolking, maar het land heeft straks natuurlijk wel mankracht nodig om de boel draaiende te houden. Die mankracht halen ze graag uit eigen land, vandaar dat ze sterk op antiveroudering inzetten.”

In hoeverre bepaalt onze etnische achtergrond het verouderingsproces? Uiterlijk lijken Aziaten bijvoorbeeld veel minder snel te verouderen dan wij.

“Klopt, Aziaten zien er over het algemeen heel jong uit. Overigens blijkt dat Europeanen, Kaukasiërs bedoel ik, veel minder goed kunnen inschatten hoe oud iemand uit Azië is. En vice versa. Als ik mijn collega’s hier vraag hoe oud ik ben, kunnen ze het bijna niet inschatten. Maar hoe jong de Aziaten er ook mogen uitzien, de buitenkant is niet de binnenkant. Ze kampen bijvoorbeeld veel vaker met suikerziekte terwijl ze wel slank zijn. In het Westen heeft suikerziekte op een bepaalde leeftijd vaak te maken met een toenemend lichaamsgewicht. De verschillende lichaamskenmerken tussen etnische bevolkingsgroepen vertonen ook een verschillend beeld in het verouderen. Zo krijgen we in het Westen bijvoorbeeld meer vet rond ons middel op een bepaalde leeftijd. Een Aziaat heeft dat doorgaans minder.”

Uw onderzoek richt zich op mensen jonger maken. Dat klinkt wat sciencefictionachtig.

“Maar het is realiteit. De groep waarop we ons richten is tussen de 40 en 60 jaar oud. Bedoeling is dat we mensen medicatie geven om ze jonger te maken. We kijken naar iemands kalenderleeftijd en zoeken vervolgens uit wat de biologische leeftijd is, de leeftijd die het lichaam werkelijk heeft. Vanaf 25 jaar kan dat enorm van persoon tot persoon verschillen. Vanuit die biologische leeftijd bepalen we welke medicatie en levensstijl het beste bij iemand past.”

Waarom werkt u met mensen tussen de 40 en 60 jaar?

“Omdat je er dan nog veel aan kunt doen. Al zijn we op biologisch vlak eigenlijk al een beetje te laat. Idealiter zouden we willen beginnen op een leeftijd tussen de 20 en 30. Maar de meesten zijn op die leeftijd niet echt bezig met verouderen. Ze hebben het druk met het stichten van een gezin, de aankoop van een huis, enzovoort. Daarom hebben we gekozen voor de leeftijd vanaf 40, die categorie heeft een andere mindset als het over gezondheid gaat. Bovendien zit er nog genoeg rek op om dingen te kunnen veranderen.”

Ouderdomsexpert Andrea Maier: ‘We zorgen beter voor de auto dan voor onszelf.’ Beeld Govert de Roos
Ouderdomsexpert Andrea Maier: ‘We zorgen beter voor de auto dan voor onszelf.’Beeld Govert de Roos

En wat wil u bereiken met die leeftijdsgroep?

“Ziektes uitstellen. De eerste chronische aandoeningen duiken op als je rond de 55 jaar oud bent. Ik zou dat graag willen uitstellen, door langer gezond te blijven. Daarom hoeven we nog geen duizend jaar te worden, waar het om gaat is dat we niet een derde van ons leven met een ziekte moeten doorbrengen. De gezonde periode verlengen dus.”

Verouderen is een ziekte, zegt u.

“Verouderen is het opstapelen van schade in het lichaam, met name in de cellen. Als een cel schade oploopt, gaat ze disfunctioneren en dan worden we ziek.”

En dat probeert u tegen te houden?

“Op de tijd hebben we geen invloed, die loopt gewoon door. Maar tegen de schade die je oploopt terwijl de klok tikt, kunnen we wel iets doen. Eigenlijk is mijn telefoon niet anders dan mijn lichaam; als ik het toestel de hele tijd laat vallen, ondervindt het veel meer schade dan wanneer het in een hoesje is verpakt. Mijn lichaam is hetzelfde; afhankelijk van de manier waarop ik me gedraag, zal zich dat uiten in schade-accumulatie of niet.”

Intussen verzorgen de meesten zich niet al te best. We roken, drinken, zitten te veel. Dus krijgen we onherroepelijk schade.

“Ik zou de stelling willen wagen, ook voor het Belgische publiek, dat we onze auto beter onderhouden dan onszelf. Ik ben een Duitse en daar poetsen ze hun auto op zaterdagochtend. In België zal dat niet anders zijn, vermoed ik. Waarom verzorgen we ons lichaam minder goed? Ten eerste weten velen niet hoe ze in vorm moeten blijven. Ten tweede: we zijn lui. Want waarom zou je je te veel inspannen als je weet dat het gezondheidssysteem klaarstaat, mocht je ergens last van krijgen?”

Hoe groot is het genetisch aandeel in het verouderingsproces?

“Rond twintig procent is genetisch. We weten dat onder andere door onderzoek waarbij eeneiige tweelingen vergeleken worden met twee-eiige. De eersten hebben dezelfde genen, twee-eiige tweelingen hebben maar 50 procent van dezelfde genen. Ook worden levensstijl en andere externe factoren meegenomen. Zo komen we tot die berekeningen.”

Bestaan er al pillen die ons jonger maken, zoals bij muizen het geval is?

“Sinds tien jaar weten we dat wanneer we wormen manipuleren en andere voeding geven, ze tot vier keer zo lang kunnen leven. Dat is geen nieuws meer, het gaat er nu om dat we die kennis over wormen, muizen, ratten en vliegen kunnen overbrengen naar de mens. De resultaten bij dieren zijn goed. Bij wormen zien we na een paar weken al resultaat, bij muizen is dat na een paar jaar. Tegenwoordig werken onderzoekers ook met honden en daar is tien jaar voor nodig. Bij mensen is dat nog langer. Maar het kan dus, uit alle testen met dieren blijkt dat we langlevendheid kunnen waarmaken.”

Wat gebeurt er met honden?

“In de VS hebben ze voor The Dog Aging Project 20.000 honden gerekruteerd die bij hun baasjes wonen. Die baasjes willen heel graag dat hun hond langer leeft dan de normale hondenleeftijd. De helft van de honden krijgt medicatie die ook op mensen wordt getest. De eerste resultaten zijn positief. Door de antiverouderingsmedicijnen is de hartfunctie van de honden bijvoorbeeld verbeterd.”

Wat voor medicatie is dat dan?

“Onder andere rapamycine. De middelen die momenteel op mensen worden getest zijn bedoeld om ontstekingen te remmen die door veroudering ontstaan, om de mitrochondriën, de energiecentrales in onze cellen, te bevorderen, of om onze glucosehuishouding te verbeteren. Allemaal zaken die met veroudering worden geassocieerd.”

Hoe ver staat het intussen met de testen bij mensen?

“Er zijn veel positieve resultaten. In 2019 is er een studie gepubliceerd waarbij tien gezonde mannen van gemiddeld 58 jaar vier verschillende medicijnen kregen die nu al op de markt zijn, zoals metformine, van oorsprong een diabetesmedicijn, en een groeihormoon. Na een jaar was hun biologische leeftijd 2,5 jaar jonger dan aan het begin van hun medicatiecocktail. In een andere studie krijgen 3.000 mensen tussen de 65 en 79 jaar metformine, in de hoop dat deze groep minder snel een suikerziekte of een andere ouderdomsziekte zal krijgen in de toekomst. Metformine brengt niet alleen het glucosegehalte omlaag, het maakt ook dat cellen beter functioneren en schade kunnen repareren.”

Kun je ook bepaalde vormen van kanker op latere leeftijd uitstellen?

“Omdat we hart- en vaatziektes en suikerziekte veel beter in bedwang hebben, overlijden we daar niet meer zo snel aan. Dus is de kans groter dat mensen aan ouderdomskanker overlijden. Bepaalde mechanismen bevorderen ouderdomskanker. Mensen met suikerziekte hebben bijvoorbeeld veel meer senescente cellen in hun lichaam, dat zijn beschadigde cellen die andere, gezonde cellen op een negatieve manier beïnvloeden. Overigens vinden we bij iedereen ophopingen van senescente cellen, die tot kanker kunnen leiden. Als we dus kunnen voorkomen dat gezonde cellen beschadiging oplopen, kunnen we mogelijk ook iets aan de kanker zelf doen. Maar dat is vooralsnog een hypothese.”

Hoe dan ook, ooit sterven we. Waar gaan we dan aan dood straks, na een lang en zo gezond mogelijk leven?

“Moeilijk te zeggen. We weten wel dat 100-jarigen die lange tijd nog in relatief goede gezondheid leven op een gegeven moment plots ontzettend hard achteruitgaan en dan sterven.”

Spelen voedingssupplementen een rol in het antiverouderingsproces?

“Zeker. Zowel supplementen uit de natuur als synthetische uit een laboratorium. Zo geven we alfa-ketoglutaraat aan mensen van middelbare leeftijd. Dat zorgt ervoor dat onze cellen soepeler werken, als een soort van reset. Ik test het zelf op mensen uit, maar het onderzoek loopt nog.”

Klopt het dat wie die zich jonger voelt of er jonger uitziet ook langer leeft?

“Ja. Als een 60-jarige zichzelf drie jaar jonger inschat, heeft die 40 procent meer kans te overleven dan iemand die zichzelf zo oud schat als hij of zij is. Het gevoel over hoe je zelf in elkaar zit, vormt al een goeie indicatie over wat er met je gaat gebeuren. Of dat louter psychologisch is, weten we niet. Mensen die zeggen dat ze over een hoge levenskwaliteit beschikken, leven ook langer. En ook als je jonger wordt geschat dan je bent, ga je doorgaans langer mee. Je buitenkant is vaak een weerspiegeling van je binnenkant. Ziet die buitenkant er jonger uit, dan heb je minder senescente cellen in je huid.”

‘Uit alle testen met dieren blijkt dat we langlevendheid kunnen waarmaken.’ Beeld Joris Casaer
‘Uit alle testen met dieren blijkt dat we langlevendheid kunnen waarmaken.’Beeld Joris Casaer

Kunnen we straks hét ultieme verjongingsmedicijn op de markt verwachten?

“Alfa-ketoglaturaat en NMN (nicotinamide mononucleotide, red.) worden al veel in privéklinieken gebruikt. Maar op dit moment is er nog weinig wetenschappelijk bewijs dat het ook helpt. Er zijn honderdduizenden mensen met antiverouderingsmiddelen bezig, de ene al op een meer experimentele manier dan de andere. Wij proberen nu uit te vinden of en hoe goed het dan wel werkt.”

Slikt u ook weleens een pilletje? Wat doet u zelf om veroudering tegen te gaan?

“Veel te veel werken. (lacht) Nu, heel wat collega’s nemen alfa-ketoglutaraat, NMN en/of metmorfine, maar zelf heb ik nog nooit een pil genomen, behalve vitamine D in de winter en vitamine B6 en 12 omdat ik sinds mijn kindertijd vegetarisch leef. Ook doe ik aan intermittent fasting waarbij ik elke dag slechts binnen een tijdsbestek van zes uur eet. Ik ontbijt bijna nooit. Voordeel is dat je je lichaam meer rust geeft als je twee in plaats van drie keer per dag eet. Een lichaamscel heeft tijd nodig om te herstellen, dus rust is belangrijk. Het is bewezen dat vastenperiodes waarbij je bijvoorbeeld vijf dagen gewoon eet en twee dagen vast een positief effect hebben.”

Vijf tips om langer gezond te blijven

1. Minder eten, je hele leven lang

“Uit studies bij apen die 20 jaar lang op ‘starvation’ werden gezet, waarbij ze 50 procent minder calorieën maar wel de noodzakelijke vitamines binnenkregen, blijkt dat ze minder hart- en vaatziekten hadden en over het algemeen gezonder waren. Sommige studies spreken tegen dat calorierestrictie een langer leven garandeert, maar ze geven wel aan dat je gezonder wordt.”

2. Houd je BMI onder de 22

“Het is geen rocket science, maar we moeten gewoon minder eten en meer bewegen. Je mag gerust ook wat lol in het leven hebben. Als je zin hebt in chocolade of chips, kun je daar gerust aan toegeven. Doe het alleen niet iedere dag. Het is een cliché, maar doe alles met mate en met een soort van regelmaat.”

3. Intermittent fasting, probeer het

“En wees je bewust van wat je eet. Neem je lichaam serieus.”

4. Ook voor je brein geldt: beweeg

“Al vanaf jonge leeftijd heeft dat effect. Een goeie hartfunctie heeft een positief effect op ons brein.”

5. Train je uithoudingsvermogen

“Train net zo lang tot je al joggend tien verdiepingen hoog kunt gaan zonder te moeten stoppen. Ben je boven, dan moet je nog steeds hallo kunnen zeggen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234