Vrijdag 03/02/2023

ReizenAlba

Met een volle rugzak naar Rome, op zoek naar een beter leven: het aangrijpende verhaal van Dario (17)

null Beeld Alba
Beeld Alba

Elk jaar gaat een handvol vastgelopen jongeren uit de jeugdzorg drie maanden lang op pad met een begeleider. Het is geen vakantie, maar een reis met een loodzwaar doel: de mentale rugzak leegschudden. Afgelopen lente vertrok Ewoud Lemmens (32) te voet naar Rome met Dario*, een 17-jarige Brusselaar die nog nooit de bergen had gezien.

Sue Somers

Een rugzak met daarin een tent, slaapzak, matje, extra kleren en kookgerief, plus wat zakgeld. Meer hadden Ewoud en Dario niet bij zich toen ze eind maart de trein van Leuven naar Dinant namen. Van daaruit zouden ze te voet naar Reims stappen, om over te schakelen op de Via Francigena, een pelgrimsroute die van Canterbury naar Rome loopt. De tocht is zo’n 1.800 kilometer lang en leidt dwars door de Jura, over de Alpen en de heuvels van Toscane naar de Eeuwige stad. Alleen: ze zijn daar nooit aangekomen.

Wat volgt, is het verhaal zoals Ewoud het heeft beleefd. Hij werkt voor Alba, een Leuvense organisatie die jongeren begeleidt die in conflict zijn met zichzelf, hun omgeving of de maatschappelijke norm. Behalve herstelbemiddeling en dagbesteding biedt Alba ook onthemingsprojecten aan. ‘Ontheming’ staat voor een bewuste, actieve keuze waarbij jongeren hun eigen omgeving verlaten om te veranderen. De projecten zijn bedoeld voor jongeren die niet meer thuis wonen maar in een leefgroep, waar de jeugdrechter ze heeft geplaatst, soms na een misdrijf. Ze hebben afgehaakt op school en zitten volledig vast. Ze hebben nood aan een nieuwe start, die om zoveel redenen maar niet wil lukken.

Ewoud is zelf hulpverlener en benadrukt dat hij daarom een atypische begeleider is. “De meeste anderen zijn mensen zonder pedagogische achtergrond maar met enige levenservaring. Onze jongeren ruiken hulpverleners van honderden meters ver. Ze weten wat ze moeten antwoorden op de vragen die ze krijgen. Bij niet-hulpverleners is dat anders: zij gaan niet graven, het gesprek komt vanzelf wel.”

null Beeld Alba
Beeld Alba
null Beeld Alba
Beeld Alba
null Beeld Alba
Beeld Alba

Een week voor het vertrek kwam Dario in het jongerenhonk van Alba wonen. Samen met Ewoud koos hij een rugzak, tent en slaapzak uit het materiaalhok. Overdag maakten ze lange tochten om te leren kaartlezen en in het stapritme te komen, ’s nachts sliepen ze in een tent om aan het kamperen te wennen. Op het einde volgde een afscheidsfeest. Dario en Ewoud mochten volk uitnodigen en ook de mensen van Alba waren er. Een bijzonder moment, zegt Ewoud: “Voor veel jongeren is het de eerste keer dat zij in het middelpunt van positieve belangstelling staan.” In het beste geval is het de eerste dag van de rest van hun leven.

Maar zoals dat meestal gaat met goede voornemens: ze zijn geen garantie op succes. Tijdens de tocht kon Dario moeilijk loskomen van het idee dat hij als oudste kind zijn broers en zussen in de steek liet. Net zoals hij waren ze uit huis geplaatst toen hun ouders in de gevangenis zaten. Bovendien verdween hun vader soms: hij zei dat hij naar de bakker ging en bleef vervolgens een paar dagen weg. Op die momenten nam Dario de vaderrol op zich. Het is de reden waarom hij niet meer naar school ging en het criminele pad was opgegaan: zijn moeder stond er alleen voor. Met haar inkomen kreeg ze het niet gebolwerkt.

Fast money

“Dario kijkt op naar drugsdealers”, ontdekte Ewoud. “Hij spiegelt zich aan filmpersonages en zware jongens die hij kent in het Brusselse criminele milieu. Fast money en uiterlijk vertoon, zoals dure kleren, fascineren hem. Hij was al eens opgepakt wegens dealen en een overval, waarna de jeugdrechter hem naar de gesloten jeugdinstelling in Mol had gestuurd. Gelukkig waren er nog zijn leefgroep en zijn tante. Zij waren de enigen die hem konden doen inzien dat als hij zo verderging, hij op zijn achttiende in de gevangenis zou belanden.”

De eerste stapdag beloofde niet veel goeds. In Dinant moest Dario een heuvel beklimmen om de eerste slaapplaats te bereiken. Het ging om slechts honderd hoogtemeters, die hij al puffend aflegde. “Ik zal nooit over de Alpen raken”, zuchtte hij, in de wetenschap dat hem in Zwitserland de Grote Sint-Bernhardpas wachtte. Ewoud stelde hem gerust: tegen dan zouden ze ingelopen zijn. Hun lichaam zou sterker zijn, hun benen gewend aan de inspanning.

Ewoud kreeg gelijk. Op de 2.469 meter hoge oversteek tussen Zwitserland en Italië ging Dario als een raket. “Ik kon hem niet bijhouden. We hadden twee stapdagen voorzien voor de pas, maar het is ons in één dag gelukt. Dario heeft me over de berg gesleurd, hij nam míj op sleeptouw.” Er was zelfs tijd om te genieten. Dario was nog nooit in de bergen geweest, de uitzichten betoverden hem. Soms riep hij Ewoud terug: “Maar kijk dan toch eens!”

null Beeld Alba
Beeld Alba

Alba is gegroeid uit de vzw Oikoten, die in 1982 ontstond. Dat jaar gingen de eerste twee begeleiders met zes jongeren op trektocht. Na veel probeersels is gebleken dat een tocht van drie maanden met één begeleider en één jongere de grootste kans op slagen heeft.

“‘Oikoten’ betekent: weg van huis, op eigen kracht”, legt Ewoud uit. “Ook na veertig jaar maken we daar geen uitzondering op. Wij gaan zonder gsm op pad en hebben geen contact met het thuisfront. We zijn alleen bereikbaar via post. In geval van nood kunnen we een aantal telefoonnummers bellen. Er mag ook geen muziekspeler mee, want die haalt je uit het nu. Het is elke dag stappen, eten, slapen en proberen te overleven met een minimumbudget van 13,25 euro per persoon per dag. Soms sparen we geld om een pizza te eten of op een camping te slapen, zodat we kunnen douchen.”

Die routine klinkt saai, maar de eentonigheid zorgt er net voor dat je in een ritme raakt waarin je op jezelf kan terugplooien. “De verdienste van onze tochten is dat de jongeren hun innerlijke kracht moeten ontdekken om vol te houden”, vindt Ewoud. “Precies die kracht hebben ze nodig om hun leven te veranderen. Veel gasten zitten al hun hele leven in de problemen. Door op tocht te gaan, geven ze zichzelf een andere rol. Mensen kijken anders naar ze, bewonderen hen om wat ze doen. Zo boren ze een kracht aan die ze nooit eerder hebben gevoeld.”

Doodongerust

Halfweg de tocht mocht Dario drie dagen bezoek ontvangen. Hij koos voor zijn tante, die Ewoud en Dario achterna reisde naar Italië. Maar de dag voor haar aankomst barstte de bom. “We waren in een dorp beland waar we niet mochten kamperen. Het had de ganse dag geregend en de enige slaapplaats die ik kon vinden, was een overdekte parking”, zegt Ewoud. De parking lag naast een karaokebar waar de hele nacht auto’s af- en aanreden.

Tijdens de tocht was Dario al eens een paar uur verdwenen en ook daar, in dat Italiaanse bergdorp, trok hij eropuit zonder Ewoud te verwittigen. Achteraf bleek dat hij een groepje jongens was tegengekomen met wie hij was gaan voetballen. ’s Avonds waren ze naar de karaokebar getrokken. Pas om vier uur ’s nachts kroop Dario zijn tent in. “Ik heb die nacht amper geslapen, doodongerust was ik”, zegt Ewoud. “Toen Dario ’s ochtends niet uit zijn bed raakte en met spullen begon te gooien, had ik er genoeg van. Ik heb hem achtergelaten met de afspraak dat we elkaar in een ander dorp aan de kerk opnieuw zouden ontmoeten. Dat hadden we eerder al eens gedaan, met succes.”

Een uur nadat Ewoud de kerk bereikte, kwam Dario ­aangelopen – lang had hij niet getreuzeld. Ze konden het uitpraten en met een goed gevoel Dario’s bezoek ontvangen.

null Beeld Alba
Beeld Alba

Maar daarna liep het pas echt fout. Dario gaf aan dat hij opnieuw alleen wilde stappen. “Onderweg zijn we elkaar een paar keer tegen­gekomen,” zegt Ewoud, “maar plots bleef Dario uren weg. Uren werden een nacht en tijdens die nacht is hij in een gevecht verwikkeld geraakt. Toen hij ’s ochtends terugkwam, was hij doodop. Bovendien heerste er een hittegolf en stond er een tocht van 30 kilometer op het programma, dwars door rijstvelden zonder schaduw.”

Dario gaf aan dat hij wilde stoppen, hij trok het niet meer. Ook mentaal zat het niet meer lekker: Dario’s familie liet niets van zich horen. “Het was pijnlijk dat zijn ­ouders hem geen brief schreven. Volgens mij hebben ze nooit begrepen wat hij ging doen”, vermoedt Ewoud. “Voor hen moet het als een vakantie hebben geklonken.”

Ewoud probeerde nog op Dario in te praten. Het was tenslotte niet de eerste keer dat hij wilde opgeven. Misschien zou hij er ook nu weer doorkomen? De gedachte alleen al dat hij geen uitweg had, maakte Dario razend. Hij greep naar een baksteen en stond klaar om zijn woede te bekoelen op een aankomende voorbijganger. Dat was het sein voor Ewoud om er definitief een streep onder te trekken. “Het was een emotioneel moment. Dario vroeg of we gefaald hadden en of alles dan voor niets was geweest. Hij is in huilen uitgebarsten.” Het was de eerste keer dat de stoere, ongenaakbare Dario zijn tranen de vrije loop liet.

Kleine overwinning

Een maand vroeger dan voorzien eindigde de tocht na 1.200 kilometer in Pavia, een stad in de buurt van Milaan. Heeft Dario gefaald? Ewoud vindt van niet. “Rome was nooit het einddoel, het ging om de bewustwording en de ervaring onderweg. Die heeft Dario zeker gehad. Het was goed geweest als hij had doorgezet, het zou een ervaring zijn waar hij de rest van zijn leven op had kunnen teren. Misschien was het te hoog gegrepen, maar nee, het is niet voor niets geweest.”

Na de terugreis kampeerden Ewoud en Dario nog een nacht in de tuin van Alba. Het geplande welkomstfeest heeft Dario niet gekregen omdat hij de tocht niet vervolledigde, maar het exit­gesprek deed hem zichtbaar deugd. Ewoud beloofde dat als Dario de tocht ooit wil afmaken, hij klaar zal staan om opnieuw met hem op pad te gaan.

null Beeld Alba
Beeld Alba

En Dario zelf? “We hebben nog contact”, zegt Ewoud. “Het gaat niet geweldig goed met hem. Alle bruggen die we voor hem hebben geïnstalleerd, heeft hij opgeblazen. Maar hij is wel begonnen aan een opleiding tot loodgieter. Toen we door Zwitserland trokken, is hij aan de praat geraakt met een groep Franse loodgieters die elke dag de grens overstaken om in Zwitserland te gaan werken, waar ze goed verdienen. Dat wil hij nu ook.”

Fast money, maar dan zonder te dealen: toch een kleine overwinning.

Wie geïnteresseerd is, kan zich aanmelden als begeleider op alba.be

*Dario is niet zijn echte naam

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234