Vrijdag 14/05/2021

Beter LevenSchoonheidsideaal

Mannelijk schoonheidsideaal wordt steeds strenger: steeds meer mannen kampen met eetstoornissen

. Beeld Pexels
.Beeld Pexels

Biceps die het T-shirt doen spannen, een hard sixpack en vierkante schouders. Het mannelijke schoonheids­ideaal is de voorbije twintig jaar alleen maar strenger geworden. De dwingelandij van dat schoonheidsideaal maakt, net als bij vrouwen, ook slachtoffers. Steeds meer mannen kampen met eetstoornissen. Ferre (18) die al 4 jaar kampt met anorexia, getuigt.

Twee cijfers zeggen alles. Bij Dominique, het grootste modellenbureau van de Benelux, gaat 20 procent van de opdrachten naar vrouwelijke plussizemodellen. Mannen die wat zwaarder gebouwd zijn komen nog niet eens aan 1 procent. Zeventien jaar nadat Dove het monopolie van de wespentaille in zijn reclames voor verzorgingsproducten begon te doorbreken, is een voller vrouwenlichaam ook in de wereld van publiciteit geen uitzondering meer. Rolmodellen die bewijzen dat je evengoed zonder maatje 36 sexy kan zijn, vind je ook in de muziek en op social media vaker. Gewonnen is de strijd nog niet, maar dat er een gestage evolutie gaande is, kan niemand ontkennen. Bij mannen is die evolutie pas begonnen.

T-shirt: ja. Onderbroek: nee

“Wij hebben, op vraag van een aantal klanten, twee maanden geleden zes plussize mannen aan ons modellenbestand toegevoegd”, zegt Yves Cattelain, directeur van de mannenafdeling van Dominique. “De eerste opdrachten daarvoor sijpelen voorzichtig binnen, maar wat opvalt: nog niks voor het duurdere gamma en ook niks voor ondergoed.” Een zwaardere man in T-shirt kán met andere woorden al, maar voor een blote buik is het nog te vroeg. En chique merken, die distantiëren zich van elke kilo extra. “In de mode zijn vrouwen de trendsetter”, zegt Cattelain, “mannen volgen altijd pas later. Maar het kan snel gaan. Bij de vrouwen zijn we bij Dominique ook pas twee jaar geleden met curvy modellen begonnen.”

Dat mannen achterophinken, heeft niet alleen met de wetten van het modewereldje te maken. Ook dat wereldje volgt de tijdsgeest. Wanneer voldoende vrouwen luid genoeg roepen dat ze het gehad hebben met het terreurbewind van de slanke lijn, dan luistert ook de economie. En dat is gebeurd. Iedereen weet ondertussen dat het stereotiepe schoonheidsideaal voor veel meisjes en vrouwen een wurggreep kan zijn, die het zelfvertrouwen kan verstikken en tot eetstoornissen kan leiden. Dat een schoonheidsideaal ook voor mannen giftig kan zijn, is een besef dat nu pas lijkt door te dringen. Er zijn dan ook weinig mannen die er luidop over klagen, en de gevolgen voor de psychische gezondheid zijn slecht onderzocht en nog slechter bekend bij het grote publiek.

In de reclame blijft de norm voor mannen voorlopig: strak, strakker, strakst. Want terwijl vrouwelijke plussizemodellen steeds vaker opdrachten krijgen, lijkt het besef dat een schoonheidsideaal ook voor mannen giftig kan zijn, nu pas door te sijpelen. Beeld Calvin Klein
In de reclame blijft de norm voor mannen voorlopig: strak, strakker, strakst. Want terwijl vrouwelijke plussizemodellen steeds vaker opdrachten krijgen, lijkt het besef dat een schoonheidsideaal ook voor mannen giftig kan zijn, nu pas door te sijpelen.Beeld Calvin Klein

Fitnessboekjes

Dat mannen, en dan vooral jonge mannen, evenveel aandacht besteden aan hun lichaam als vrouwen, is een redelijk recent fenomeen. Jean Nemery is opvoeder in het Onze-Lieve-Vrouwecollege in Brugge en was er tot twee jaar geleden leraar lichamelijke opvoeding. Hij staat ruim dertig jaar in het onderwijs. Beter dan de meeste dokters en professoren heeft hij gezien hoe het doorsnee jongenslichaam veranderde, en heeft hij gehoord hoe jongens anders over hun lijf gingen denken en hoe ze er onderling over gingen praten.

“Toen ik begon, zag ik tijdens de zwemles misschien één jongen met een sixpack per klas, en dat was altijd iemand die intens aan sport deed”, zegt Emery. “Ondertussen zijn het er een hele hoop. Jongens zijn nu even hard met hun lichaam bezig als meisjes. Wij hebben op school een fitnessruimte waar je over de middag kan oefenen, en ik doe daar de begeleiding. Vroeger kwamen jongens er trainen op kracht én cardio. Ze wilden in de eerste plaats fit en sterk zijn. Nu doet haast niemand nog aan cardio. Uithouding kweken, interesseert de meesten niet. Het enige wat ze willen, is een wasbord en biceps, en liefst zo snel mogelijk, om selfies van te nemen. Sinds een paar jaar hebben we een wachtlijst voor die fitnessruimte, want de vraag is te groot. Toen ik begon, zag ik alleen meisjes in de ‘Cosmopolitan’ of de ‘Flair’ bladeren, vandaag zijn er minstens zoveel jongens die in fitnesstijdschriften zitten te kijken. Ook onderling zijn ze nu even vaak over hun lichaam bezig als meisjes. De sociale druk om er goed uit te zien is groot geworden, en bij sommigen wordt het een ongezonde obsessie. We hebben al één jongen gehad die een eetstoornis had ontwikkeld.”

Verstoppen

Op zich lijkt het nochtans geen slechte evolutie dat jongeren meer gaan sporten en de strijd tegen overgewicht aangaan. Dat zegt ook Johan Vanderlinden, psycholoog en ex-coördinator van het eetstoornisprogramma van de KU Leuven. Hij heeft al meer dan veertig jongens en mannen met eetproblemen behandeld en publiceerde onlangs het boek ‘Stop Anorexia Nervosa: handvatten op weg naar herstel’.

“In het algemeen doet die trend meer goed dan kwaad. Steeds meer mensen gaan gezond leven en dat is nodig, want een andere trend bij mannen is overgewicht. Er zijn nu voor het eerst meer mannen met morbide obesitas dan vrouwen. Je ziet de extremen aan beide kanten toenemen. Steeds meer overgewicht, maar ook steeds meer jongens met anorexia, boulimie, of allebei. Een flink deel van die patiënten zijn sporters, die door prestatiedrang het verkeerde pad zijn ingeslagen: bodybuilders, maar ook wielrenners en hardlopers. Maar er zijn er ook die gaan vermageren, omdat ze aan dat schoonheidsideaal willen beantwoorden. De rol van de sociale media is daarin volgens mij heel groot, zeker in deze coronalockdowns. Het directe sociaal contact valt weg, jongeren spenderen nog meer tijd op hun smartphone en het aantal nieuwe patiënten neemt toe. Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat er een verband is.”

Cijfers plakken op het aantal mannen met een eetstoornis is moeilijk. Het zou gaan om 0,7 tot 2 procent van alle volwassen mannen (tegenover 2,9 tot 4,8 procent vrouwen), maar die cijfers zijn volgens iedereen die zich professioneel met het probleem bezighoudt een onderschatting. “Er is nog maar weinig onderzoek naar gedaan”, zegt An Vandeputte, algemeen coördinator van Eetexpert, het Vlaams kenniscentrum voor eet- en gewichtsproblemen. “Het taboe is bij mannen ook groter dan bij vrouwen, en dus is de drempel om hulp te zoeken hoger. Mannen kunnen hun probleem — omdat ze meestal gespierder zijn — doorgaans ook langer verbergen dan vrouwen.”

“Maar Sciensano heeft net een cijfer gepubliceerd dat toch alarmerend is. Uit een recente gezondheidsbevraging naar aanleiding van corona is gebleken dat 9 procent van de mannen risico loopt om een eetstoornis te ontwikkelen. Mannen zijn vooral gevoelig voor eetbuien, maar ook dat binge eating is vaak gelinkt aan diëten, en dus aan dat schoonheidsideaal. Eetbuien komen bij mannen even vaak voor als bij vrouwen, maar vrouwen zijn wel gevoeliger voor anorexia en boulimie. Uit Europese onderzoeken blijkt dat boulimie en anorexia drie tot twaalf keer meer voorkomen bij vrouwen dan bij mannen.”

De worsteling met eten begon bij Ferre Muermans, nu 18, op zijn veertiende. “Voor ik het wist, was ik de controle kwijt. Ik was gaan geloven dat elke 100 gram minder een stap vooruit was.” Beeld Vincent Duterne/PN
De worsteling met eten begon bij Ferre Muermans, nu 18, op zijn veertiende. “Voor ik het wist, was ik de controle kwijt. Ik was gaan geloven dat elke 100 gram minder een stap vooruit was.”Beeld Vincent Duterne/PN

“Toen ik voor het eerst onderzocht werd, moest ik een officiële vragenlijst beantwoorden”, zegt Ferre Muermans, een student psychologie van 18 jaar die vier jaar geleden anorexia kreeg. “Eén van de vragen was of mijn menstruatie was uitgebleven. (Lachje) Veel harder kan je niet geconfronteerd worden met het feit dat je aan een ‘meisjesziekte’ lijdt. Zelfs de officiële documenten waren niet aangepast voor jongens. Ondertussen is dat wel gebeurd, maar toch blijft dat stigma. Als je eetproblemen hebt, dan moet je toch een beetje verwijfd zijn. Het is pure onzin, maar je gelooft het wel. En dat maakt het taboe zoveel groter.”

Ferre heeft een boek geschreven over zijn ervaringen, ‘Anorexia Recovery Guide’, en hij heeft er al meer dan één keer in de media over gepraat, maar soms beklaagt hij zich dat. “Net omdat mensen zich plots heel anders gaan gedragen, alsof je een kasplantje bent.”

Ferre was een mollig kind, zegt hij zelf. "Maar ik stond daar niet bij stil. Zelfs niet toen ik op de speelplaats voor ‘vetzak’ werd uitgemaakt. Pas toen ik naar het middelbaar ging, werd ik me daarvan bewust en kreeg ik een negatief zelfbeeld. Uiterlijk ging plots een rol spelen. Je moest je cool kleden, er kwamen meisjes in beeld, en ik had dus een handicap, waardoor ik aan mezelf ging twijfelen. De jongens naar wie iedereen opkeek, dat waren van die gespierde kerels. ‘Zo wil ik nooit worden’, maakte ik mezelf wijs, maar stiekem wou ik dat natuurlijk wel. Misschien niet die spieren, dat heb ik nooit erg mooi gevonden, maar ik wou wel slank zijn.”

“In het begin worstelde ik er gewoon mee. Ik liet wel al eens een pakje chips links liggen, maar écht op mijn eten letten, deed ik niet. Dat begon pas twee jaar later, toen ik veertien was. Toen ben ik echt beginnen afvallen, en ik werd ook meteen beloond. In het voetbal verhuisde ik van de bank bij de gewestelijke ploeg naar het basiselftal van de provinciale selectie, én er begon iets te bloeien tussen mij en een meisje. ‘Zie je wel’, denk je dan. Ook mijn resultaten op school werden beter, en dat had allemaal met zelfvertrouwen te maken. Ik kreeg het gevoel dat ik controle kreeg over de dingen.”

“Maar voor ik het wist, had ik een tunnelvisie ontwikkeld, en was ik die controle weer helemaal kwijt. Ik was gaan geloven dat elke 100 gram minder een stap vooruit was. Ik werd veel te mager, maar dat zag ik niet meer. Ik geloofde dat ik nog altijd te veel woog, dat ik nog altijd te ver van dat ideale beeld af stond. Ik putte mezelf helemaal uit, en uiteindelijk ben ik ineengestort, fysiek maar vooral mentaal. Toen ben ik voor het eerst in behandeling gegaan, en achteraf gezien heb ik de fout gemaakt om me niet meteen te laten opnemen. Dat wou ik niet, maar het was beter geweest, want dan was de kans op herval kleiner geweest.”

Als een drug

“Twee jaar later ben ik hervallen en heb ik me wel laten opnemen. Het gaat nu beter met me, ook al blijft het vechten, zeker in tijden van corona. Iederéén voelt zich minder goed nu, en anorexia­patiënten hebben dan de neiging om terug te grijpen naar hun drug. Want dat was het voor mij. Als ik heel eerlijk ben, moet ik toegeven dat ik me vaak heel goed heb gevoeld, toen ik zo weinig at, precies omdat je het idee hebt dat je je eigen leven onder controle hebt. In die lockdowns zit je ook veel op social media, en dat vertekent je beeld van de realiteit. Op haast alle foto’s die je ziet, staan er ‘perfecte’ mensen. En dat triggert je.”

Dat jongens als Ferre nooit anorexia zouden ontwikkelen als het schoonheidsideaal van mannen aangepast zou worden zoals het bij vrouwen geleidelijk aan gebeurt, is een fabeltje, zegt psycholoog Johan Vanderlinden. “Het aantal meisjes met anorexia is de voorbije jaren nog niet gedaald. Dat ideale beeld is ook niet verdwenen. Het bestaat nog altijd, je ziet nu gewoon vaker modellen die daarvan afwijken. Bovendien is dat schoonheidsideaal maar één van de onderliggende oorzaken voor een eetstoornis, het is nooit de enige factor. Maar het speelt wel een rol. In die zin zou het wel goed zijn dat het beeld ook voor jongens en mannen wordt bijgesteld.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234