Zaterdag 27/02/2021

Trend

Kinderen voeden steeds vaker hun ouders op: ‘Als ik thuis iets verkeerd zeg, word ik meteen teruggefloten’

null Beeld editie
Beeld editie

‘Niet praten aan tafel en eten wat de pot schaft’, de ouders die hier vandaag nog mee wegkomen, zijn ongetwijfeld in de minderheid. Steeds vaker gaan jongeren met hen in discussie over grote thema’s als diversiteit, klimaat en gelijkheid. ‘Als ik thuis iets verkeerd zeg, word ik meteen door mijn dochter teruggefloten.’

“Zo. Dit was mijn laatste stuk vlees.” Siri Craen herinnert zich nog hoe haar nu ­zeventienjarige zoon Zeno twee jaar geleden na de gezinsmaaltijd zijn bord van zich af schoof en plechtig meedeelde dat hij vegetariër zou worden. “Mijn eerste reactie was: ‘euh, wij zijn hier wel met vijf, hè.’” Om een lang verhaal kort te maken: inmiddels eet het hele gezin zo goed als vegetarisch. Achteraf gezien zat het eraan te komen: de kinderen van Siri zijn lid van de jeugdbeweging Jeugdbond voor Natuur en Milieu en de twee oudste gingen twee jaar geleden spijbelen voor het klimaat. “Mijn kinderen zijn begaan met de wereld, ik merk dat de klimaat­verandering voor hen een dreiging is die hen boven het hoofd hangt”, zegt Siri.

Het was ook niet de eerste keer dat Zeno zijn ouders aanmaande bewuster te consumeren. “In het vierde leerjaar had hij een leraar die erg bezig was met voeding via de korte keten. Opeens wilde Zeno niets meer eten dat niet uit België kwam. We hebben toen veel gepraat over gezond eten, over het verschil tussen de uitstoot van boten en vliegtuigen. Sindsdien let ik ook op de herkomst van de ­producten die ik koop.” Wat vlees betreft is de afspraak dat het gezin zoveel mogelijk vegetarisch eet, behalve als oma en opa op woensdag komen koken. Siri: “Die mensen zijn van een andere generatie, je kan van hen niet verwachten dat ze nu plots anders leren koken. Al merk ik dat ze er wel rekening mee proberen te houden. Als ze bijvoorbeeld spaghettisaus maken, dan voorzien ze voor mijn zoon een apart potje zonder vlees.”

Het gezin van journalist en De Morgen-columnist Mark Coenen gaat tegenwoordig zelfs veganistisch door het leven. “We aten al enkele jaren geen vlees meer, tot onze jongste zoon voorstelde alle dierlijke producten te laten. We hebben daar eigenlijk niet lang over gediscussieerd. Kaas en melk worden evengoed in schandelijke omstandigheden geproduceerd, dus waarom zouden we het niet proberen?”

Kinderen die hun ouders overtuigen van het belang van milieubewust leven en consumeren: ten tijde van de klimaatmarsen werd dat het Greta Thunberg-effect genoemd. In de pedagogie hebben ze het dan weer over ‘omgekeerde socialisatie’, wanneer ouders ideeën, inzichten of gedrag ­oppikken van hun kroost. “Je zegt makkelijk: dit heb ik van mijn pa, of van mijn ma. Maar als ouder sta je eigenlijk nooit echt stil bij het feit dat jouw kinderen je ook veel ­bijbrengen”, bedenkt Mark zich. “Soms is dat heel expliciet, zoals mijn zoon die thuis voorstelde veganistisch te eten. Soms is het subtieler, zoals mijn oudste dochter die mij – de man die zijn engagement nogal passief opneemt via stukjes in de krant – toonde dat je ook actief solidair kan zijn. Zo werkt zij als juriste een paar jaar voor Nansen, een expertisecentrum voor de internationale bescherming van vluchtelingen.”

Toen ik een puber was en bekommerd om dierenwelzijn, was er van vegetarisch eten geen sprake. Te veel gedoe, vonden mijn ouders. Eten wat de pot schaft, weet u nog? Bestieren ouders ­vandaag een iets democratischer huishouden? Of beseffen ze dankzij hun kinderen dat de wereld verandert, en dat ze mee moeten? Feit is dat onze opvoedingsstijl doorheen de jaren is geëvolueerd van een autoritaire naar een zogenaamde autoritatieve stijl, met meer ruimte voor overleg. “Ik heb altijd ­geprobeerd om naar mijn kinderen te luisteren”, verklaart Siri haar beslissing.

Pedagoog Philippe Noens (Kenniscentrum Gezinsweten­schappen, Odisee Hogeschool) zegt het zo: “Je wereldbeeld komt niet altijd overeen met dat van je kinderen. En waar ouders zich vroeger nauwelijks of niet moesten verantwoorden voor hun regels en ideeën, zie je dat ze die nu wel vlot beargumenteren, en dat kinderen vaak ook blijven doorvragen. Als ouder kan je na een tijdje antwoorden met een gezagsargument – ‘het is nu eenmaal zo’ – of dat menings­verschil aanwenden als een opstapje om je eigen levensfilosofie in vraag stellen.”

Komt daarbij dat kinderen en jongeren in de regel met een wat minder genuanceerde blik naar de wereld kijken, doorgaans een groot rechtvaardigheidsgevoel hebben én meer dan ooit geïnformeerd zijn. Op school leren ze over smeltende ijskappen en is ‘burgerschap’ een eindterm geworden, op Instagram en TikTok bereiken hen in snel tempo berichten over een zwarte man die in Amerika sterft na een politie-interventie.

null Beeld charlotte dumortier
Beeld charlotte dumortier

Noens: “Waar wij vroeger geleidelijk aan in aanraking kwamen met de wereld, via onze ouders of leerkrachten, verloopt dat inwijdingsproces voor kinderen vandaag veel sneller, digitaler en grotendeels achter onze rug. De Amerikaanse cultuurcriticus Neil Postman noemt dat fenomeen ‘het verdwijnende kind’.”

Siri: “Via haar Instagram-posts merk ik dat de Black Lives Matter-beweging indruk heeft gemaakt op mijn dertienjarige dochter. Ik weet niet precies waar dat vandaan komt, maar dat onrecht raakt haar diep.”

Ook de dochter van Mark was geschokt door de dood van George Floyd: “Ik zie dat daarover op Instagram veel gepost wordt, en ze praat er veel over. Een van haar beste vriendinnen is zwart en dat leidt tot interessante discussies. Ik ben opgegroeid in een tijd dat het woord ‘neger’ niet zo beladen was als vandaag, maar jongeren zijn daar heel gevoelig voor en veel strenger in de leer. Als ik iets ­verkeerd zeg, dan word ik thuis meteen teruggefloten. Zelfs als ik er een grap over maak, wordt dat niet geapprecieerd.”

Niet zo verwonderlijk, vindt Ellen Claes, politicologe aan de KU Leuven. “Pubers gaan door een fase van grote veranderingen. Ze zijn heel erg bezig met het vormen van hun eigen identiteit, dan is het logisch dat dit soort verhalen ­binnenkomt. Ze leven ook in een wereld die veel diverser is dan in onze kindertijd, zeker als ze opgroeien in een stad. Hun ­klasgenoten en vriendjes hebben soms een andere huidskleur of ­achtergrond, waardoor thema’s als racisme voor hen veel dichterbij komen.”

MEER OPEN-MINDED

De 23-jarige dochter van Patrick Strubbe is lesbisch en had een tijdje een relatie met een zwarte jonge vrouw uit Zuid-Afrika. “Dat meisje heeft een paar maanden bij ons gewoond, en op een gegeven moment praat je wel over dingen als de apartheid, racisme en geaardheid. We kennen mensen wier ideeën neigen naar racisme, die in een gesprek over sporters bloedserieus zeggen dat ‘negers qua spierkracht en lichaamsbouw toch duidelijk het dichtst bij de apen staan’. Dan denk ik: jongens toch, in wat voor wereld leven ­jullie?” Maar Patrick geeft toe: sinds zijn dochter zich outte als ­lesbisch en zich engageerde bij een studentenvereniging voor holebi’s, kijkt hij zelf ook wat anders naar de dingen. Bewuster vooral. “Mijn vrouw en ik waren altijd al open-minded, maar vandaag zijn we dat nog meer. Ook al hebben holebi’s in ons land gelijke rechten, voor de echte aanvaarding is er nog een lange weg te gaan. Dat zijn dingen waarop je begint te letten, als je eigen kind ermee te maken krijgt.”

Dus als zijn dochter op ­sociale media fulmineert over het feit dat Sam Bettens in De slimste mens ter wereld consequent met het ­voornaamwoord ‘haar’ wordt benoemd, dan heeft hij begrip voor haar verontwaardiging.

Tegenwoordig stuurt hij zijn dochter ook regelmatig filmpjes, foto’s of artikels door die hij ­tegenkomt: een foto van een pijl naar de toiletten in het Magrittemuseum, waar het ­mannelijke symbool twee benen heeft, en het vrouwelijke een rok en slechts één been – “waarom heeft een vrouw maar één been?” – of een artikel over Stéphanie Frappart, de eerste vrouwelijke scheidsrechter in de Champions League. “Dat zijn dingen waar ik vroeger nooit bij stil stond.”

Een belangrijke nuance in dit verhaal: er is weinig bewijs dat ­kinderen vandaag massaal hun ouders bekeren tot vegetarisme of de nuances in het genderdebat ­bijbrengen. “Je ziet het vooral bij gezinnen met een hogere sociaal-economische status, die sowieso al gevoeliger zijn voor thema’s als duurzaamheid”, weet Claes.

null Beeld charlotte dumortier
Beeld charlotte dumortier

Mark Coenen zegt: “Ik heb niet de indruk dat daar al veel ouders voor openstaan. Een van mijn ­studentes vertelde me onlangs nog dat haar ouders helemaal geen zin hebben om minder vlees te eten en dat ze thuis moet eten wat de pot schaft.”

Daartegenover staat wel dat uit onderzoek zoals de International Civic and Citizenship Education Study (ICCS), waarbij gepeild wordt naar onder meer politieke kennis en democratisch engagement, blijkt dat Vlaamse jongeren in 2016 thema’s als duurzaamheid en diversiteit belangrijker vonden dan in 2009. “Ik interpreteer dat als een verscherpte gevoeligheid”, zegt Ellen Claes. “Zelfs mijn kinderen van zes en acht ­denken na over hoe ze goed kunnen doen voor de wereld, ook voor de mensen die na hen komen. Daarover praten aan de keukentafel is alleszins belangrijk voor de ontwikkeling van die attitudes, en om die omgekeerde socialisatie toe te laten.”

Noens ontwaart daar ook de ­kiemen voor een nieuw generatieconflict, vergelijkbaar met dat van de jaren zestig, toen jongvolwassenen met veel overtuiging heilige huisjes als religie en gezag met een sloophamer te lijf gingen. “Deze keer zijn het de tieners die volwassenen vragen om hun verantwoordelijkheid op te nemen in de strijd tegen klimaatverandering, of om hun soms vastgeroeste ideeën in het genderdebat of gedateerd ­racismejargon te herbekijken.”

Speelt dat conflict feller dan pakweg in de jaren negentig? Noens: “Ik denk het wel. De jaren negentig stonden in het teken van de affaire-Dutroux. Volwassenen hadden het idee dat ze hun kinderen moesten beschermen tegen de gevaarlijke buitenwereld, en 9/11 versterkte dat veiligheidsdiscours alleen maar. Vandaag lijkt het toch omgekeerd: de nieuwe generatie die het gevoel heeft meer met de staat van de wereld in te zitten. Zij moeten nu de wereld beschermen tegen de oude generatie.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234