Maandag 05/12/2022

Het consultBewegen en gezondheid

Kinderbedtijd tijdens de zomervakantie: vasthouden aan het normale ritme, of loslaten?

null Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

Een warm land, een vreemd bed en andere eettijden: tijdens de zomervakantie gaat het slaapritme van kinderen vaak op de schop. Hoe erg is dat? En wat kun je doen om een goede nachtrust te bevorderen?

Anna van den Breemer

De peuter sliep ’s middags op het strand en vermaakte zich vervolgens braaf terwijl zijn ouders tot laat aan het diner zaten. “Wat een mazzel hebben we”, zeiden vader en moeder. Nét te vroeg, want toen kwam de nacht. Zoonlief huilde urenlang. Het bracht de moeder ertoe om op Instagram wanhopig aan haar volgers te vragen: “Hoe doen jullie dat met slaap tijdens de vakantie? Moeten we de hele vakantie op hem aanpassen?”

“Met alles wat ik over slaap weet, is het antwoord: ja”, zegt Heidi Lammers-van der Holst, slaaponderzoeker in het Erasmus-ziekenhuis in Rotterdam. Kinderen slapen beter als ze een vast ritme hebben. In de praktijk gebeurt dat echter niet. “Uit onderzoek blijkt dat kinderen tijdens de zomervakantie gemiddeld zo’n anderhalf uur later gaan slapen en per nacht ook minder uren slaap krijgen”, aldus Lammers-van der Holst.

Dat ligt voor een groot deel aan de omstandigheden. In de zomermaanden is het warmer dan de 17 tot 19 graden die als ideale slaaptemperatuur geldt. En voor gezinnen die trachten het normale ritme vast te houden: zie in Spanje of Italië maar eens een restaurant te vinden dat om zes uur het diner serveert, of een camping zonder gillende kinderen rond de tent. “Maar ook het gedrag van ouders tijdens de vakantie veroorzaakt een verschuiving in het slaapritme van de kinderen”, zegt Lammers-van der Holst. Er gaat ’s morgens geen wekker en dus komt er minder druk op de bedtijd te staan. “Het is begrijpelijk dat ouders flexibel willen zijn tijdens hun vakantie en ook eens tot laat willen borrelen. Hierdoor verschuift het hele slaap-waakritme van kinderen naar achteren.”

11 uur slaap

Helaas leidt dit in de praktijk vaak tot een slaaptekort. Want later inslapen betekent bij jonge kinderen niet dat ze de volgende dag lekker uitslapen. “Eerder geldt het tegenovergestelde: vermoeide kinderen slapen slechter en worden eerder wakker”, zegt Susanne Willekes. Zij is kinderslaapcoach en auteur van het populaire boek Slaap! Hoe je baby van 0-12 maanden doorslaapt. Als een kleuter van 5 jaar oud om 23 uur gaat slapen en om 8.30 uur wakker wordt, dan komt hij elke nacht 1,5 uur slaap tekort. Kinderen in die leeftijd hebben namelijk 11 uur slaap nodig.

Het ligt voor de hand om te denken dat alleen later naar bed gaan het probleem is. Maar ook de aangepaste ochtenden op vakantie, rustig opstarten met een laat ontbijt, kunnen het verlate ritme versterken, legt de slaaponderzoeker uit. “Onze biologische klok wordt elke ochtend opnieuw ‘gelijkgezet’ door het daglicht dat we tot ons nemen. Wie in de ochtenduren wordt blootgesteld aan veel zonlicht, slaapt ’s nachts beter en eerder in. Dus door in het zonnetje op tijd te ontbijten, beperk je het verlate slaapritme en help je je kind beter te slapen.”

Jetlag

Hoe schadelijk is slaaptekort tijdens de vakantie? “Het effect van een paar nachten slaaptekort is te vergelijken met de symptomen van een jetlag”, zegt Heidi Lammers-van der Holst. “Een kort lontje en minder eetlust. Kinderen zeuren meer.” Slaapt een kind wekenlang aanzienlijk minder, dan is de schade groter. “Studies uit de VS laten zien dat langdurig slaaptekort in de zomervakantie gepaard gaat met een verhoogd risico op obesitas en slaaptekort in het algemeen bij jongeren leidt tot slechtere schoolprestaties en geheugenproblematiek.”

Wat kunnen ouders doen? Compenseer het afwijkende ritme op een ander moment, adviseert Willekes. “Ga je een stad bezoeken waardoor je kind onderweg slaapt in de auto, wandelwagen of draagzak? Houd dan de avond rustig. Wordt het laat door een etentje? Investeer dan in een goed dutje overdag.” Slaaponderzoeker Lammers-van der Holst hanteert de 80/20-regel op vakantie: “80 procent van de tijd houd je je aan vaste bedtijden en 20 procent zijn de uitzonderingen, omdat je een keer naar een leuk Frans dorpsfeest gaat.”

Wie op zoek is naar het bourgondische vakantiegevoel zonder het al te laat te maken: pak uit met de lunch. “Wij gingen vaak uitgebreid lunchen van 15 tot 18 uur met wijn op tafel”, vertelt Willekes. “Daarvoor konden de kinderen hun dutje doen en we waren ook op tijd weer terug.”

Het helpt om de slaapruimte van je kind zo veel mogelijk op thuis te laten lijken. “Neem het boekje mee dat jullie altijd lezen, eigen beddengoed en een muziekje als je die thuis ook gebruikt”, zegt kinderslaapcoach Susanne Willekes. Volgens slaaponderzoeker Lammers-van der Holst is het verstandig om een cooling down te houden en het ritueel voor slapen te behouden. “Niet direct van de kinderdisco op de camping, hop, naar bed. Maar even rustig een verhaaltje lezen of een liedje zingen. En geen schermen in de avond, want het blauwe licht houdt je langer wakker.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234