Maandag 30/01/2023

AchtergrondWonen

Huisparfums, een nieuwe hype? Waarom designlabels nu ook met geuren komen

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Interieurparfums zijn sinds het grote thuiszitten volop in trek. Designlabels spelen daar slim op in met exclusieve ‘geurconcepten’. Een lekker luchtje alleen is niet meer genoeg.

Jeroen Junte

Op de laatste editie van de Milan Design Week, een commerciële beurs waar alles draait om meubels, is er één stand waar geen tafel, stoel of lamp is te zien. Sterker nog, deze oude autogarage is helemaal leeg – op een doordringende maar niet onprettige geur na. Terwijl buiten een kakofonie aan geluid, kleur en drukte heerst in Milaan, zit hier een man met zijn ogen dicht op de grond. Ernaast leunt een koppel verstrengeld in elkaar tegen de muur. Hoewel de vloer van grijze tegels is en er hard tl-licht brandt, is de sfeer hier relaxed. Dat moet dan wel door die geur komen. “We wilden een oase van rust creëren”, zegt Yves Dupuits, geurontwerper bij Som – Tales of Perfume, een collectief dat ‘geurconcepten’ voor het interieur ontwikkelt. Selah heet het interieurparfum dat Som hier presenteert; het is de achtste geur in de collectie. “Geur is ons materiaal.”

Maar voor veel bezoekers is het wennen aan zo’n lege ruimte. Geur laat zich nu eenmaal minder vanzelfsprekend beoordelen op functionaliteit dan een lamp (mooi of lelijk?) of een stoel (zit hij lekker?). Daarom wordt de consument op weg geholpen met bloemrijk proza. “Selah is een uitnodiging tot kalmte. Daarvoor hebben we als basis sandelhout gebruikt, dat een lage trilling heeft.” Vervolgens is met een twintigtal bouwstenen “een gelaagd verhaal gecomponeerd dat telkens een nieuwe ervaring biedt en concentratie en rust vraagt”. Dat verhaal heeft overigens een “open einde”. Dupuits: “De geur maakt verschillende emoties los. Er zitten hier mensen huilend van liefdesverdriet, terwijl anderen een heerlijk dutje doen.”

De timing van de geurinstallatie van Som op de Milan Design Week afgelopen juni is niet toevallig. Ikea lanceert er met veel bombarie een serie exclusieve geurkaarsen “die je meenemen naar wilde landschappen en een organisch gevoel opwekken”, aldus het woonwarenhuis. De Behjärtad met zijn rokerige topnoten, pittige kruidnagelaccenten en een houtachtige basis is ontwikkeld door topontwerper Ilse Crawford. Het designlabel Moooi van Marcel Wanders bevat een complete lijn van home fragrances met sprays, oliestokjes en kaarsen. “De visuele kant van onze interieurs staat nu wel min of meer op punt. Daarom verrijken designlabels het interieur nu ook met geur”, verklaart parfumeur Spyros Drosopoulos, die voor Moooi ‘een garderobe van geuren’ ontwikkelde.

Stemming en sfeer

Uitgangspunt bij deze creaties zijn niet concrete geuren als een dennenbos of knapperend haardvuur, maar stemmingen en sferen. Zo was de ambiance van Milaan het uitgangspunt voor zijn laatste creatie. “Deze stad heb ik uitgedrukt met sinaasappel en iriswortel voor een zweem van luxe en melancholie.” Drosopoulos kiest nadrukkelijk niet voor aroma’s die voor de hand liggen. Zo wordt een andere geur gedomineerd door popcorn en grapefruit. “Want waarom zou je willen dat je huis ruikt naar een geur die je al kent? Wat ook kan is met parfum een contrast aanbrengen. Met een donker en rokerig parfum voelt een strak en modern interieur opeens heel anders aan.”

null Beeld Sophia Twigt
Beeld Sophia Twigt

De impact van geur op ons gemoed moet ook weer niet worden overschat, nuanceert Ilja Croijmans, geurwetenschapper aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Zo is er bijvoorbeeld geen enkel bewijs voor een farmacologische invloed van geur. “Daarvoor is geur te vluchtig. Alleen heel giftige stoffen hebben een puur fysieke werking.” Geur werkt vooral op de psyche. Oftewel: “Je wordt niet gelukkig van een geur, maar je kunt je er wel iets beter door voelen.” Het wollige marketingjargon – ‘zweem van melancholie’ en ‘smokey contrasten’ – moeten we met een korrel zout nemen. Om geluiden of kleuren te beschrijven zijn er tientallen heel specifieke termen, denk aan luid of snerpend en mat of bont. Croijmans: “Maar geur is niet-talig. Het enige woord dat van oorsprong alleen op geur van toepassing was, is muf. Dan heb je als geurontwerper dus al snel veel woorden nodig.”

Dat geur een positieve ervaring van de omgeving kan opwekken, veronderstelt iedere makelaar. Een zweem van versgebakken brood stemt potentiële kopers gunstig, zo wil het. Ook daar heeft Croijmans zo zijn twijfels bij. “We eten in Nederland veel brood en dat kan positieve emoties oproepen. Maar wie een traumatische herinnering heeft aan een bakkerij zal juist walging voelen.” Kortom, de impact van geur kan weliswaar krachtig zijn, maar de uitwerking is zeer persoonlijk en dus lastig te voorspellen.

Associatie

Dat geur zo’n sterke impact kan hebben, komt doordat het reukzintuig als eerste wordt geactiveerd. “We kunnen al geuren onderscheiden voordat we geluiden of beelden kunnen herkennen. Dat reukzintuig is ook nog eens gericht op overleving, omdat we er voedsel en gevaar mee signaleren. Daarom wordt vanille over de hele wereld ervaren als prettig. Dat aroma zit namelijk ook in moedermelk.” Ook petrichor, het geurmolecuul dat vrijkomt bij regen op een droge grond, geeft een positieve emotie. “Het raakt onze primaire behoefte aan water.” Onze geurbeleving is dan ook grotendeels cultureel bepaald, meent Croijmans. Neem pepermunt, waarvan wordt gezegd dat het opwekkend is. “Stel, je ziet op reclames dat een pepermuntje je fris alert maakt bij het autorijden. Daarna ga je pepermunt associëren met alertheid en zul je het sneller eten bij het autorijden. Zo wordt ook het effect van geur een selffulfilling prophecy.”

Geuren voor het interieur zijn inmiddels een miljardenbusiness. Zo laten vliegtuigmaatschappijen, hotels of winkelketens één herkenbaar bouquet ontwerpen voor al hun filialen. “Daar zitten zeer verfijnde geuren bij. Terwijl voor het wooninterieur nog vooral rotzooi wordt verkocht. Zo’n witte plastic geurdispenser van bij Action is feitelijk een toiletverfrisser”, zegt geurontwerper Dupuits van Som. Maar sinds we door de pandemie allemaal thuiszaten, neemt de vraag naar unieke geuren toe. Zo was het parfum Nesta, vorig jaar gelanceerd, een doorslaand succes. “Dat is een kruidig parfum op basis van rozemarijn en een beetje zout. Als we niet naar de natuur kunnen, dan halen we de natuur maar in huis, was de gedachte.”

Geurlust

De hernieuwde interesse in interieurparfums is niet los te zien van de pandemie, beaamt Caro Verbeek, die zich als kunsthistoricus verdiept in de culturele betekenis van geuren. “Omdat we zoveel thuiszaten, kregen we geurlust, net zoals we ook huidhonger kregen. We hebben nu eenmaal afwisseling van geuren nodig om optimaal te functioneren.” Daarbij hebben geuren een belangrijke signaalfunctie. “Met een prettige geur zeggen we ook: dit is een schone en dus veilige omgeving. En dan kunnen we nota bene door dat virus ook nog eens ons reukvermogen verliezen.”

null Beeld Sophia Twigt
Beeld Sophia Twigt

Toch is het verlevendigen van het interieur met welriekende aroma’s allesbehalve nieuw, zegt Verbeek. “Al in de Romeinse tijd werd voor banketten in huis alles uit de kast gehaald om gasten te imponeren. Tafels werden ingesmeerd met munt, muren met saffraan en op de vloer lagen bloemen. In de haard smeulden welriekende harsen. Dat werd gezien als een teken van verfijning en rijkdom, want deze grondstoffen kostten veel geld.”

De invloed van geur op ons interieur is zo groot dat de woonplattegrond erdoor is bepaald. “De stank van ontlasting werd gezien als ongezond, waardoor de wc zo ver mogelijk van de keuken werd geplaatst. Zelfs stedenbouw is beïnvloed door geur. “Stadsgrachten werden gedempt omdat ze zo stonken. In plaats daarvan werden linden- en iepenbomen geplant vanwege de zoete geur die deze verspreiden in het voorjaar.”

Natuurlijke aroma's

In de 20ste eeuw verdwenen geuren in het interieur ietwat naar de achtergrond. “Dat werd gevoed door een soort achterdocht, het idee dat een prettige geur vast een vieze en dus ongezonde stank moet verdoezelen. Huizen moesten naar zeep ruiken, als teken van vooruitgang.” Dat veranderde in de jaren zeventig, toen wierook en patchoeli in zwang raakten. “Deze hippieachtige geuren waren trouwens eind 19de eeuw ook al populair in de salons en boudoirs van de opkomende bohemiens.” De overdadige jaren tachtig werden gekenmerkt door gourmands, “zware geuren van chocola, vanille en ander eten”, aldus Verbeek, die ook werkt als curator in het Kunstmuseum in Den Haag, waar ze de geuren van de ateliers van Mondriaan reconstrueerde. “Die veranderden van kamperfoelie en tabak in Amsterdam naar steenkolen en metaal in Parijs tot uiteindelijk alleen verf, terpentijn en lijm in New York. Je ruikt als het ware dat hij steeds abstracter ging schilderen.”

In de post-covidtijd zijn vooral natuurlijke geuren in trek. “Met name bloemachtige aroma’s doen het goed in het woonsegment. En hoe concreter de geur, hoe beter deze loopt. Een geur waarin roos of jasmijn duidelijk wordt herkend, wordt als hoogwaardiger ervaren”, zegt Drosopoulos. Opvallend is ook dat een luchtje alleen niet meer genoeg is. Moooi introduceerde in Milaan de Piro, een speels robotje dat in een sierlijke choreografie de odeur door het interieur verspreidt. Som ontwerpt sierlijke ‘dragers’, variërend van kleine wall jewels tot op maat gemaakte landscapes. “Elk object is gebaseerd op een kwartssteen waar het vloeibare extract op wordt gegoten. Een paar druppels is vaak al genoeg.” De sierobjecten zijn geschikt voor alle geuren van Som. Dupuits raadt zijn klanten dan ook aan om meerdere geuren aan te schaffen. “Dan heb je voor elke stemming de juiste geur, van een algemeen gevoel van rust en stilte tot de heel specifieke melancholie van Milaan. En ja”, stelt de interieurparfumeur gerust, “dat kan soms ook even géén geur zijn.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234