Woensdag 10/08/2022

AchtergrondMilieu

Hoe ongezond zijn microplastics voor ons lijf? Het probleem is dat ze overal zitten, ook in ons bloed

null Beeld ThinkStock
Beeld ThinkStock

We eten en ademen plastic. Minuscuul kleine plasticdeeltjes zijn overal om ons heen, in flessenwater, voeding, kleding, shampoo, gezichtscrème, schuursponsjes, theezakjes, huisstof en de buitenlucht. Hoe ongezond is dat?

Aliette Jonkers

Er komt een internationaal bindend verdrag om plasticvervuiling tegen te gaan. Dat hebben lidstaten van de Verenigde Naties begin maart besloten tijdens de klimaattop in Nairobi. En binnenkort besluit de Europese Unie of het toevoegen van microplastics aan producten verboden moet worden. De nood is hoog: de oceanen slibben dicht. Momenteel drijft er 150 miljoen ton plastic in zeeën en oceanen. Dieren stikken in het plastic, of krijgen zo veel plastic in hun ingewanden dat er geen voedsel meer bij kan. Van alle zeevogels heeft 90 procent al plastic binnengekregen, becijferden Australische wetenschappers.

Er zijn twee soorten microplastics: primaire stukjes die fabrikanten aan producten toevoegen – denk aan scrubzeep of shampoo – en secundaire microplastics, die zijn ontstaan door verwering en fragmentatie van grotere plastic voorwerpen. Vergaan doen beide soorten nauwelijks. De deeltjes blijven, afhankelijk van het soort plastic, tientallen tot honderden jaren in het milieu. Daarna breken ze af tot microplastics – deeltjes van 5 millimeter of kleiner – en uiteindelijk tot nóg kleinere nanodeeltjes die in ecosystemen terechtkomen.

Plastic in uw pint

Door hun piepkleine formaat zijn al die plasticdeeltjes lastig te zuiveren. En dus duiken ze op in drinkwater, de verse vis én het zoutvaatje op de eettafel, de pot honing in de keukenkast en de vrijdagmiddagpint. En voor wie nu een diepe zucht slaakt: ook die is niet plasticvrij. Plasticvezels zweven voortdurend door onze huizen en kantoren, meeliftend op de airconditioning en onze adem. Ze laten los uit synthetische kleding, kussens en gordijnen, om zich vervolgens te nestelen in huishoudelijk fijnstof.

Dat het milieu zwaar te lijden heeft onder de enorme hoeveelheden plastic, daar is onder wetenschappers geen enkele twijfel over. En dat blijft nog wel even zo, zegt Ad Ragas, universitair hoofddocent bij de afdeling Milieukunde van de Radboud Universiteit. “Zelfs als we zouden besluiten om nú te stoppen met alle plastic, zou de hoeveelheid microplastics de komende veertig, vijftig jaar fors toenemen. De afbraak van het plastic dat al in onze omgeving aanwezig is, moet namelijk nog gaan plaatsvinden.”

Microplastics in dunne darm

Maar hoe slecht is al dat plastic voor ons lijf? Frank van Belleghem, universitair docent milieutoxicologie aan de Open Universiteit, probeert in kaart te brengen in hoeverre microplastics worden opgenomen in het lichaam als ze in de dunne darm belanden. Dat doet hij samen met het team van postdoctoraal onderzoeker Nelly Saenen van de Universiteit van Hasselt. In het lab hebben ze met drie verschillende celtypes een model van de dunne darm nagemaakt, waar ze microplastics op loslaten in de vorm van vezels, fragmenten en films. Dat onderzoek zal jaren duren, zegt Van Belleghem: “Aan plastic worden vaak stoffen toegevoegd, zoals vlamvertragers, weekmakers en uv-stabilisatoren. Die stoffen kunnen gezondheidsschade toebrengen, maar ook de vorm van het plastic speelt een rol: bij de afbraak van fragmentjes microplastics kunnen scherpe randjes ontstaan. Het is denkbaar dat die scherpe randjes van plasticdeeltjes onderdelen van menselijke cellen kunnen beschadigen, inclusief het DNA.”

Een kind verzamelt plastic op een stort in Narayanganj, Bangladesh. Beeld BELGAIMAGE
Een kind verzamelt plastic op een stort in Narayanganj, Bangladesh.Beeld BELGAIMAGE

Mensen maken zich zorgen over de effecten van microplastics op hun gezondheid. Maar ons lijf kan best tegen een beetje plastic, denkt Van Belleghem. “De eerste resultaten laten zien dat de effecten van microplastics op de darmcellen heel mild zijn. Dat sluit aan bij wat er tot nu toe bekend is uit de wetenschappelijke literatuur.”

Ook Ad Ragas en Nelly Saenen denken dat microplastics niet direct een bedreiging vormen voor de gezondheid. Een restje spaghetti opeten dat drie dagen in de koelkast heeft gestaan? “Veel gevaarlijker voor je lijf.” Door een tunnel rijden met het autoraampje open? “Vele malen ongezonder.” Roken? Van Belleghem: “Niet te vergelijken: roken is echt een aanslag op je lijf.”

Het probleem is dat microplastics overal zijn: in voedsel, verzorgingsproducten, de lucht, de zee en – zo ontdekten wetenschappers van de Vrije Universiteit Amsterdam onlangs – ook in menselijk bloed. We smeren ze op ons lijf en poetsen onze tanden ermee. We eten ze op, poepen ze uit, ademen ze in en verspreiden ze met onze kleding. Eenmaal in het milieu kunnen ze zich aan andere stoffen hechten, zoals pesticiden, zware metalen en virussen. Bij opname in het lichaam kunnen die stoffen vervolgens vrijkomen. En daar zijn wetenschappers toch niet helemaal gerust op. Van Belleghem: “Microplastics kosten ons mogelijk gezonde tijd van ons leven. Hoeveel precies, dat weten we nog niet. Maar dit is een probleem dat we niet langer kunnen negeren.”

Minder microplastics: zo regelt u dat

Met de app Beat the Microbead van de Plastic Soup Foundation kunt u verzorgingsproducten scannen op microplastics. De ingrediëntenlijst geeft ook uitsluitsel: carbomeren, cyclopentasiloxaan en acrylaat (co)polymeren zijn de slechtst afbreekbare microplastics. Voor uw gezondheid is het luchten van uw huis trouwens een stuk belangrijker dan uitzoeken of uw tandpasta plastic bevat. De cosmeticawereld draagt maar 0,3 procent bij aan al het plastic dat in de zeeën en oceanen drijft. Zet dus elke dag de deuren en ramen minstens een kwartier tegen elkaar open en stofzuig regelmatig. Drink kraanwater. Alleen al het losdraaien van de dop van een flesje water laat talloze plasticdeeltjes los. En als het flesje in de zon ligt, lekken er nog meer plastics in het water. Verder: koop kwaliteitskleding die lang meegaat en was uw kleren alleen als ze echt vies zijn of stinken. 35 procent van het plastic in de zee is afkomstig van kledingvezels uit de wasmachine. Vermijd synthetische stoffen; vooral fleece bevat veel microplastics. Tot slot: probeer zoveel mogelijk verpakkingsvrij te winkelen. In de supermarkt is de afdeling groente en fruit het liefst voor het milieu én uw lijf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234