Zaterdag 03/12/2022

AchtergrondOnderwijs

Hoe geef je tieners weer leesplezier? ‘Een leeslijst hoef je niet te haten’

null Beeld Getty Images/EyeEm
Beeld Getty Images/EyeEm

Onderzoek na onderzoek daalt de leesvaardigheid van Vlaamse jongeren, en de helft van de 15-jarigen vindt lezen tijdverlies. Met een groot ‘Leesoffensief’ probeert Vlaanderen nu het tij te keren. Drie boekenwurmen geven alvast hun gouden raad.

Michiel Martin

Ook de B-stroom verdient leesplezier

“Jongeren hebben nood aan iets wat ze herkennen uit hun eigen leefwereld”, zegt schrijver Fikry El Azzouzi. Vorig jaar had hij op de Spectrumschool in Deurne een auteursresidentie waarbij hij laatstejaars leerlingen uit het beroepsonderwijs stimuleerde om te lezen en te schrijven. Dat is ook een van de actiepunten van het Leesoffensief, een campagne die de leesvaardigheden van Vlaamse jongeren wil opkrikken.

Als rolmodel kan El Azzouzi alleszins tellen. “Ik heb zelf beroepsonderwijs gevolgd, dat was voor hen een openbaring. Ze konden heel direct de vergelijking maken met wat ik schrijf.” Die tso- en bso-omgeving is een belangrijk aandachtspunt, omdat de leescijfers in Vlaanderen vooral duiden op een groeiende kloof tussen wie graag leest en wie niet leest. Onderwijsniveau speelt daarbij onmiskenbaar een rol.

“Die oude, Vlaamse literatuur, daar raakt een beroepsleerling moeilijk door. Maar je krijgt wel het idee: als ik dit niet snap, ben ik een dumbo. Terwijl lezen vooral om plezier moet draaien”, zegt El Azzouzi, die literatuur tijdens zijn residentie probeerde te linken aan dingen die jongeren ‘cool’ vinden. “Muziek bijvoorbeeld. Wie wil rappen, moet kunnen schrijven. En wie wil schrijven, moet kunnen lezen.”

“Ook diversiteit is in deze tijd cruciaal om jongeren aan het lezen te krijgen”, zegt hij. De drie romans die hij schreef vanuit het perspectief van Ayoub, een jongen uit een moslimfamilie, zijn een mooi voorbeeld: grappig, vol straattaal, herkenbaar voor de jeugd van tegenwoordig. “Op lezingen in scholen zag ik dat leerlingen, wit of zwart, daar erg op aansloegen.”

De bib is er ook voor wilde peuters

“Als je pas op school in aanraking komt met lezen, voelt het aan als ‘van moeten’. Dus waarom wachten? Als ouder kan je al heel vroeg beginnen voor te lezen”, zegt Hanne Luyten, schrijfster van kinderboeken en moeder van drie jonge kinderen. Baby’s, peuters of kleuters, allemaal zouden ze met de leesmicrobe in contact kunnen komen om “hun eigen fantasierijke wereld zo veel mogelijk te prikkelen”.

Op het thuisfront is er aan boeken alvast geen gebrek. “Toch hebben we er al vroeg een gewoonte van gemaakt om met de kinderen naar de bib te gaan. Het voelt een beetje contra-intuïtief om met zo’n wilde peuters naar een stille plek te trekken, maar meestal knijpen ze daarvoor wel een oogje toe.”

De neiging om als ouder te gaan filteren, wordt in de fijne leeshoekjes van een bib vakkundig de kop ingedrukt. “Uit dat grote aanbod kunnen ze zelf mee kiezen en ontdekken wat hen triggert.” Om lezen als zinvol en plezierig te beschouwen, is een intrinsieke motivatie dan ook erg belangrijk. Zo ziet Luyten dat haar oudste van 11 dikke fictieboeken verslindt, terwijl de middelste van 9 liever dunne weetjesboeken leest over de ruimte of dino’s. Bij de jongste van 6 is lezen dan weer erg lastig aan te wakkeren: “Maar ze luistert wel geboeid terwijl ik Mathilda aan het voorlezen ben.”

“We moeten ons idee over wat lezen inhoudt durven open te trekken.” Zo hoeft een e-reader of audioboek volgens haar niet minderwaardig te zijn aan een papieren boek. Schermtijd blijft wel een moeilijke evenwichtsoefening. “Die lokroep is altijd luider, maar niet alles wat op een scherm verschijnt is daarom brol.” Het kan zelfs hand in hand gaan, ziet ze. “Mijn zoon kijkt soms filmpjes op YouTube van auteurs die hun boeken voorlezen. Als hij daar helemaal in opgaat, is dat best cool om te zien.”

Een leeslijst hoeft niet gehaat te zijn

“Door u ben ik opnieuw beginnen te lezen.” Dat soort berichtjes krijgt Femke Lippens (24) wel vaker via TikTok, waar ze onder de noemer BookTok filmpjes verspreidt die de leeshonger bij een jong doelpubliek weer aanwakkert. “Vaak vinden jongeren het moeilijk om lezen weer op te pikken, omdat ze worstelen met een korte aandachtsspanne. Op zo’n moment merk ik dat graphic novels een ideaal brugje kunnen zijn. Die kan je zelfs makkelijk op je smartphone lezen, dan is de stap nog kleiner.”

“Zodra je die klik weer hebt gevoeld, gaat lezen vanzelf.” Zelf heeft Lippens ook een aantal leesluwe periodes doorgemaakt, zoals de eerste jaren van de middelbare school – een periode waarin de leesfrequentie wel vaker een knauw krijgt.

“Ik haatte toen echt die leeslijsten. Ik wilde geen volwassen boeken over oude mannen lezen, maar toffe verhalen over tieners. Pas toen ik 15 jaar was, vond ik op zo’n lijst een boek waar ik toevallig al via YouTube iets over gehoord had en verliefd op werd.” Dat boek, De boekendief van Markus Zusak, bleek de aanzet voor een periode vol leesvoer, waarvoor ze vooral inspiratie vond op platformen zoals Tumblr, Instagram of YouTube – en nu dus TikTok.

Daar ligt volgens haar een belangrijke uitdaging voor leerkrachten. “Promoot op school diverse boeken, en niet enkel de standaardliteratuur. Betrek thema’s die jongeren sterk aanspreken, zoals seksualiteit, geaardheid of mentale gezondheid.” Via boekenzoeker.be kunnen jongeren en leerkrachten op basis van leeftijd, gewenste dikte of thema een ideaal boek zoeken. “Op die manier voelt lezen niet als huiswerk, maar als ontsnappen. Net zoals je een serie op Netflix zou kijken.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234