Dinsdag 02/03/2021

Voor u uitgelegdMentale gezondheid

Hoe een (persoonlijke) crisis je kan leren beter te leven: ‘Je hebt geen keuze. Je verandert of je verdrinkt’

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Het voorbije jaar heeft ons op de proef gesteld. Toch kan zo’n crisis, of die nu op wereldniveau of in je persoonlijke leven gebeurt, je zo veranderen als mens dat je er achteraf béter uitkomt. De Amerikaanse topauteur Laura Day schreef daarover ‘Erger wordt het niet’. Ze geeft tips om een crisis als een kans te zien en leert je ontdekken wat je ‘reactietype’ is. Want hoe je reageert op een crisis, bepaalt ook wat je eruit kan leren en hoe je dat leerproces kan aanpakken. 

Financiële moeilijkheden, je relatie die op de klippen loopt, het verlies van een dierbare ... ‘What doesn’t kill you makes you stronger’, zeggen ze dan. Maar wie zich midden in een crisis bevindt, ervaart die woorden wellicht als een ijskoude douche. Op zo’n moment lijkt het ondenkbaar dat uit de crisis iets moois te halen valt. 

Toch is het zo, klinkt het in het nieuwe boek ‘Erger wordt het niet’ van de Amerikaanse bestsellerauteur Laura Day. “Een crisis kan een geluk bij een ongeluk zijn. Het schudt je status quo door elkaar. Het verplicht je de mensen en omstandigheden in je leven opnieuw te evalueren. Door een crisis ontwikkel je jezelf, terwijl je dat anders misschien nooit uit vrije wil zou doen. Tijdens een crisis heb je namelijk geen keuze: je verandert of je verdrinkt.”

Leer je reactietype kennen

Welke drama’s er op je pad belanden, heb je niet in de hand. Wél hoe je ermee omgaat. “En precies je reactie bepaalt voor een groot deel hoe de verandering in je leven zal uitdraaien”, zegt Laura Day. “Verandering kan een hulpmiddel zijn voor meer levensvreugde, productiviteit, creativiteit en succes. Maar het kan ook verlammend werken, of je geloof in jezelf en je wereld beschadigen.” 

Het verschil zit niet in wat je overkomt, maar in hoe je reageert. “We verzetten ons allemaal tegen verandering. Sommigen reageren met ontkenning, anderen met angst of woede, nog anderen worden nerveus. Een crisis vergroot die reacties uit. Raak je in het gewone leven snel in paniek, dan wordt je angst in een crisissituatie chaotisch. Ben je snel kwaad, dan slaat dat om in woede. De eerste stap is dus je reactietype leren kennen.” 

“Je reactietype is het resultaat van levenslange patronen”, zegt Laura Day. “Als je je reactietype eenmaal kent, is het zaak om te evolueren wég van je primaire reactie. Want zolang die overheerst, heeft die de controle over je. Zodra je die reactie beheerst, raak je uit je impasse en kan de tijd haar genezende werk doen. Tijd zorgt ervoor dat je nadenkt over nieuwe dromen, wensen en doelen. Elk reactietype heeft een unieke gave om diepgang, vreugde en succes in zijn of haar leven te brengen. Vergeet dat niet.” 

“Voor nerveuze types is bewustzijn hun sterkste punt. Hartstocht is de grootste troef van woedende types. Ontkennende types zijn erg bekwaam en wie depressief reageert, heeft diepgang als sterkste punt. Kortom: een crisis biedt je een kans tot authenticiteit. Wat je nu – op het moment van de crisis – ook nodig hebt, vanaf nu zal het altijd in je leven aanwezig zijn.”

Weg naar herstel

Day onderscheidt vier types, elk met een ander reactiepatroon en andere noden. De kans is groot dat je jezelf in meerdere types herkent, maar bij buitensporige stress neemt wellicht één ervan de bovenhand.

1. Het ontkennende type

Je rouwt niet om je verdriet. Om door te kunnen gaan, hou je mensen, ervaringen en emoties op zo’n afstand dat je in een eenzame wereld belandt. Jij hebt je gevoelens en reac­ties zo onder controle dat je ze niet meer kent.

Ontpop je je thuis/op het werk tot een superheld? Weiger je hulp en sympathie van anderen? Hou je je emoties onder controle? Blokkeer je je gedachten over de crisis? Doe je er alles aan om te voorkomen dat anderen je als kwetsbaar zien? Voel je je afgesneden van alle creatieve uitlaatkleppen zoals schilderen, fantaseren, schrijven ...?

De aanpak
Leer in kleine, veilige stapjes je emoties te voelen. Neem elke dag de tijd om even stil te staan bij je gevoelens. Werk aan het vergroten van je emotionele bereik: huil bij een film, luister naar een lied dat je aan je verlies herinnert ... Luis­ter naar anderen, vooral naar mensen die een soortgelijke crisis doormaakten. Besef dat pijn niet voor eeuwig is en dat verdrongen pijn fijne emoties in de weg staat. 

Vertrouw erop dat de meeste mensen je gewoon willen kennen en er niet op uit zijn om je te veroordelen. Zodra je kan voelen wie je bent, zal je jezelf weer graag zien. Ontkennende types krijgen meer controle over hun reactietype wanneer ze af en toe ner­veus worden. Nervositeit dwingt je om gevoe­lens en conflicten onder ogen te zien, waardoor je betere beslissingen kan nemen.

2. Het woedende type

Woedende types werden bij het lezen van dit artikel al minstens één keer boos. Woede voedt woede. Je woede uiten terwijl je van­ binnen nog steeds kookt, wakkert je boos­heid alleen aan.

Snauw je vaak of ontplof je regelmatig? Maakt het verkeer je snel kwaad? Wil je op elke irritatie reageren? Fantaseer je over wraak? Doe je jezelf/anderen pijn? Voelt het alsof iedereen je in de steek laat?

De aanpak
Zoek uit wat je woede doet ontvlammen. Maken bepaalde mensen je kwaad? Praat niet langer met hen. Ga aan de slag met positief denkwerk: fantaseer over situaties die je boos maken en beeld je in hoe je anders reageert dan nor­maal, zodat je het voorspelbare resultaat deze keer kan voorkomen. Pro­beer je woede te sussen in plaats van te voeden. 

Zoek een aanvaardbare uitlaatklep: intens sporten, alles van je afschrijven, op een kussen slaan. Of zet je woede om in creativiteit: in kunst, dansen, koken ... Zo uit je je gevoelens op een helende manier. Voor woedende types zijn depressieve momenten een goed teken. Ze zorgen ervoor dat je niet langer impulsief handelt, maar de situatie met meer diepgang verwerkt.

null Beeld ANP XTRA
Beeld ANP XTRA

3. Het nerveuze type

Het nerveuze type kan zich moeilijk concentreren. Je zegt dingen zonder erbij na te denken, koopt spullen die je niet nodig hebt. Je hart klopt snel. Je bent ongeorganiseerd, hebt black­-outs in situaties die vroeger evident waren en kan niet stoppen met denken. Maar je gedachten brengen geen soelaas.

Ben je vergeetachtiger dan anders? Handel je zenuwachtig en impulsief? Lijkt het alsof alles nu moet gebeuren?Heb je veel behoefte aan bevestiging? Slaap je slecht? Is je eetpatroon veranderd? Eet je te veel of te weinig?

De aanpak
Onderneem activiteiten die je nervositeit elke dag een beetje doen afnemen. In tegenstelling tot het depressieve type heb jij te veel energie. Zoek bezigheden waar je helemaal in op­ gaat: spelen met je kinderen, seks, aerobics ... Vereenvoudig je dagelijks routine met to-­dolijstjes. Hang briefjes die je eraan herinneren om adem te halen. Dit is niet het moment om dingen te overdenken. 

Telkens als je merkt dat je begint te piekeren, onderneem je iets: ga koffiezetten, neem een douche, betaal je rekeningen ... Wat je ook maar weer in het heden doet belanden. Wanneer je je nervositeit onder con­trole hebt, zal alles er veel beheersbaarder uitzien. Je bent op de goede weg als je merkt dat je af en toe minder met je problemen bezig bent. Ontkenning geeft je de tijd om orde op zaken te stellen.

4. Het depressieve type

Het depressieve type heeft het gevoel dat alle inspan­ningen nergens toe leiden. En zelfs al zou het iets opleveren, je hebt er de energie niet voor. Je kan je moeilijk een leven voorstellen waarin je gelukkig bent en hebt nergens echt interesse in, zelfs niet in je eigen toekomst. Het risico bestaat dat al je energie weg­sijpelt op het moment dat je tot actie moet overgaan, waardoor je niet kan inspelen op de eisen die het leven je stelt.

Beleef je geen plezier meer aan dingen die je vroeger leuk vond? Zonder je jezelf af? Denk je steeds weer aan je moeilijkheden? Ben je vaker moe? Doe je geen moeite meer voor je uiterlijk? Huil je vaak en ongecontroleerd?

De aanpak
Het is jouw taak om een aangename situatie voor jezelf te creëren. Dwaal niet af naar het verleden of verlies je niet in dromen over de toekomst, maar richt je aandacht op wat je nu kan doen. Je lichaam heeft rust, slaap en voedsel nodig. Hou een prettig dagritme aan. Ga naar je werk, eet goed en hou vast aan goede gewoonten. Zelfs een klein beetje lichaamsbeweging, zoals dan­sen op een goed nummer, kan helpen om je even uit je depressie te halen. Ga op reis (voorlopig in eigen land), boek een massage of ga eens langs bij iemand die je aan het lachen maakt. 

Probeer niet alles tegelijkertijd, maar ga voor de acties die je het makkelijkst lijken. Zet kleine stapjes en onthou dat een depressie niet bepaalt wie je bent. Depressieve gevoelens kunnen heel overtuigend lijken, maar wat je hoort is de stem van de wanhoop. Je weet dat je op de goede weg bent wanneer je boos wordt. Boosheid richt je energie naar buiten in plaats van naar binnen. 

Tips voor elk type

Vooruitkomen doe je door de ene voet voor de andere te zetten. Zes tips waarmee je aan de slag kan.

1. Focus op het heden. Je kan het ver­leden niet veranderen, en het is tijdverspilling om je crisis door te trekken naar een toekomst die er nog niet is.

2. Bedenk dat ook deze crisis voorbijgaat en je zelf het volgende hoofdstuk in je leven kan kiezen.

3. Denk terug aan al die keren dat je met succes een crisis hebt doorstaan.

4. Geef je crisis een naam. Voor elke crisis bestaat een community. Laat je helpen door mensen die iets gelijkaardigs meemaakten.

5. Stel je een doel, hoe klein ook.

6. Gebruik je slaap om te verwerken. Schrijf voor het slapengaan op voor welke veranderingen je staat en hoe je dat wil aanpakken.

Erger wordt het niet, Laura Day Meulen­hoff Boekerij, € 17,99 Beeld RV
Erger wordt het niet, Laura Day Meulen­hoff Boekerij, € 17,99Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234