Zaterdag 10/12/2022

AchtergrondHittemanager Athene

Hittemanager moet Athene wapenen tegen extreme warmte

Toeristen op een terras in Athene tijdens de hittegolf begin augustus vorig jaar, met temperaturen tot 45 graden Celsius de warmste sinds 1987. Beeld LOUISA GOULIAMAKI/AFP
Toeristen op een terras in Athene tijdens de hittegolf begin augustus vorig jaar, met temperaturen tot 45 graden Celsius de warmste sinds 1987.Beeld LOUISA GOULIAMAKI/AFP

Athene heeft een ‘hittemanager’ die de Griekse hoofdstad warmtebestendiger moet maken. Zij wil onder meer een kilometerslang aquaduct uit de oudheid in ere herstellen. ‘Hitte is dodelijk.’

Thijs Kettenis

Het plan om met de chief heat officer van Athene een stukje door de stad te lopen en zo te zien hoe het wat koeler kan, gaat niet door. Het is te heet. Eleni Myrivili zoekt vandaag liever de koelte op van een café met airconditioning in het centrum van de stad.

Wie in de zomer weleens de Akropolis heeft beklommen, weet dat hij goed beslagen ten ijs moet komen, met veel water en weinig haast. Athene is de heetste hoofdstad op het Europese vasteland. In de rest van Europa moet de metropool alleen in Nicosia (Cyprus) en Valletta (Malta) haar meerdere erkennen.

Hittegolf

Op de toeristen na is het vandaag dan ook stil op straat. Net als Myrivili zoeken veel Grieken op het heetst van de dag verkoeling binnen. Het schrikbeeld is de zomer van vorig jaar, toen het in augustus dagenlang boven de 45 graden was en een deken van rook als gevolg van bosbranden de stad verstikte. Het was de ergste hittegolf in dertig jaar.

Dit jaar valt het relatief mee, maar temperaturen komen op sommige dagen toch ver in de dertig graden. Wetenschappers voorspellen dat dergelijke extremen vanwege de klimaatverandering veel vaker zullen voorkomen.

“In heel Griekenland vielen vorig jaar augustus 2.300 meer doden dan normaal”, vertelt Myrivili. “Aannemelijk is dat het grootste deel daarvan in de regio Athene is gevallen, omdat hier bijna de helft van de Griekse bevolking woont.”

Panathinaikos

De extreme hitte vormde eind vorige zomer aanleiding voor de burgemeester om voor het eerst een chief heat officer aan te stellen. Daarvoor vroeg hij Myrivili, antropoloog, universitair hoofddocent en voorheen onder meer als locoburgemeester verantwoordelijk voor milieu en omgang met klimaatverandering. Ook doet zij internationaal onderzoek en geeft ze advies over duurzame stedenbouw.

“Voor een stad als Athene is nog verder toenemende hitte het grootste probleem van de klimaatverandering”, zegt ze vanachter haar ijskoffie in het gekoelde café. Inmiddels heeft ze met een team wetenschappers meteorologische data van de afgelopen twee decennia gekoppeld aan oversterfte. Op basis daarvan is er nu een waarschuwingssysteem voor de weersverwachting, met categorieën die de extra sterfte door de hitte voorspellen. In categorie 3 overlijden ruim 30 procent meer mensen dan normaal. “Dat alles om bewustzijn te creëren. Hitte is dodelijk.”

Lees ook

‘In landen zoals Spanje, Griekenland en Italië worden zomers stilaan ondraaglijk. Geen toerist zal daar nog heen gaan’: hoe leren we leven met de stijgende temperaturen?

Deze hoogleraar ziet veel misverstanden over het hitte-eiland: ‘De stad kan in hittegolf net verkoeling bieden’

Mensen bewust maken van de gevaren is al niet gemakkelijk, de stad laten afkoelen is nog een stuk ingewikkelder. Ze is er nu een jaar mee bezig. “Allereerst plannen we kleine parkjes, stukjes groen, in elke wijk. Die gaan de stad niet laten afkoelen, maar geven wel wat verlichting, een plek om op adem te komen. Verder verhuist het stadion van sportclub Panathinaikos vanuit het centrum naar buiten de stad. In de plaats komt er een groot park, en ook rond het nieuwe stadion staat veel groen gepland.”

Ondergronds aquaduct

Het grootste afkoelingsproject wordt de renovatie van een twintig kilometer lang ondergronds aquaduct, aangelegd in de tijd van de Romeinse keizer Hadrianus, in de tweede eeuw. Het ondergrondse tunnelstelsel bracht water van de bergen naar het centrum van Athene en ligt er nog steeds, zij het gehavend. “Er komt nog steeds water mee naar de stad. Maar dat stroomt zo het riool in. Doodzonde. Samen met acht gemeenten en het water- en rioleringsbedrijf gaan we EU-subsidie aanvragen om het water op twintig verschillende plekken op te pompen naar de oppervlakte, zodat het voor verkoeling kan zorgen.”

Dan verontschuldigt Myrivili zich. “Vind je het erg als we buiten verder praten, terwijl ik even een sigaret rook? Heel kort maar, hoor.” Ze doet de deur van het café open en loopt tegen een muur van veertig graden aan. “Sorry hoor, dat ik je dit aandoe. Weet je dat ik pas vorig jaar een airco heb aangeschaft? Een kleintje, voor in de slaapkamer. Ik haat die dingen, maar ik kan niet meer zonder.”

Een paar minuten later gaat ze binnen weer verder, in het gekoelde café. “Op een dag als vandaag kun je niet buiten zijn. En dat terwijl buitenruimtes essentieel zijn voor een stad. Wat voor de huizen buiten is, geldt als de binnentuin van de stad. Athene bruist juist omdat er veel in de publieke ruimte gebeurt. Als je straks twee maanden niet meer buiten kunt zijn, verandert dat het karakter van de hele stad.”

Landschapsarchitect

Dus, zegt Myrivili, wordt het tijd dat bijvoorbeeld bij nieuwbouw de landschapsarchitect als eerste mag langskomen. “En niet pas aan het eind, dat hij een lapje grond krijgt om wat bomen te planten. Maar meteen aan het begin, zodat hij kan adviseren over gebruik van aarde, water en bomen. Zo kunnen we bij alles wat we bouwen proberen de temperatuur te verlagen.”

Voordat dergelijk bewust bouwen de norm wordt, is er voor Myrivili nog veel werk te doen. De Grieken maken zich wel zorgen om klimaatverandering, blijkt uit onderzoek, maar er zijn er maar weinig die zelf iets aan de oorzaken en de gevolgen kunnen doen.

“Grieken maken zich druk om de bosbranden. Terecht natuurlijk, maar in plaats van het alleen daarover te hebben zouden ze veel meer bezig moeten zijn met de gevolgen voor hun eigen stad, en politici erop aanspreken. Nu doen ze alsof het ze alleen maar overkomt. Door burgers meer bewust te maken, gaan ze hopelijk ook meer eisen stellen aan de politiek om de oorzaken en de gevolgen aan te pakken.”

Eleni Myrivili, de hittemanager van Athene. Beeld rv
Eleni Myrivili, de hittemanager van Athene.Beeld rv

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234