Zaterdag 24/07/2021

AchtergrondZiekte van Lyme

Hier moet u op letten na een tekenbeet: ‘Vandaag moeten we het vooral van preventie hebben’

Beeld ter illustratie. Beeld thinkstock
Beeld ter illustratie.Beeld thinkstock

In de zomermaanden bereikt het tekenseizoen zijn hoogtepunt. Waakzaam zijn is dus de boodschap als je straks de natuur in trekt. Maar wat moet je doen als je na afloop toch een teek aantreft op je huid? Wat als je te laat bent? En wat is de kans dat je ook daadwerkelijk de ziekte van Lyme oploopt? Epidemiologe Tinne Lernout geeft advies, slachtoffer Ilona Van Royen getuigt: ‘Van de ene dag op de andere raakte ik nauwelijks nog uit bed.’

Teken zien eruit als bruinzwarte spinnetjes en vertoeven in lage begroeiing zoals struiken en grassen. Daar wachten ze tot een potentiële gastheer – een mens of een dier – langskomt, om zich vervolgens aan zijn huid vast te klampen en bloed te zuigen. Teken komen overal in ons land voor en zijn vooral tussen de lente en de herfst actief. “Het goede nieuws is dat niet alle teken met overdraagbare bacteriën en virussen besmet zijn”, vertelt dr. Tinne Lernout, epidemiologe bij Sciensano en gespecialiseerd in ziektes gelinkt aan tekenbeten.

“Bij onze telling in 2017 was 14 procent van de onderzochte teken drager van de bacterie Borrelia burgdoferi (die de ziekte van Lyme veroorzaakt, red.), wat vergelijkbaar is met andere regio’s in Europa. Op TekenNet, de website waarop mensen beten kunnen registreren, merken we over de jaren heen ook geen grote toename. De aantallen schommelen naargelang de weersomstandigheden. In 2019 stelden we zelfs een daling van het aantal beten vast. Door de langdurige warmte en droogte stierven veel teken nog voor de zomer gedaan was. In augustus al ging het aantal tekenbeten naar beneden. In 2020 lagen de aantallen hoger, vermoedelijk door een frissere maand juli en regelmatige neerslag.”

Hoewel je bij een tekenbeet zeker op je hoede moet zijn, is het risico op de ziekte van Lyme volgens Lernout niet zo groot. 1 à 3 procent, zegt ze. “De Borrealia-bacterie zit normaal in het maag-darmkanaal van de teek. Ze moet dus nog een lange weg naar de speekselklieren afleggen voor ze je kan besmetten. Dat duurt 12 tot 24 uur. De meeste mensen zijn vandaag alert voor tekenbeten, waardoor ze er in het merendeel van de gevallen tijdig bij zijn. Heeft de teek de bacterie toch overgedragen, dan zal dat zeker niet in alle gevallen tot de ziekte leiden. Je lichaam kan er immers zelf ook antistoffen tegen aanmaken.”

Een rode kring op de huid… maar niet altijd

Wanneer de ziekte zich wel ontwikkelt, ontstaat er meestal een rode kring op de huid (erythema migrans) die naarmate de dagen vorderen groter wordt en in het midden vaak opheldert. Dat gebeurt over het algemeen één à twee weken na de beet, maar soms ook pas na vier weken. Blijft de besmetting lange tijd onbehandeld, dan kunnen er in een later stadium onder andere zenuwpijn, verlammingen — bij kinderen vaak gezichtsverlamming — en gewrichtsontstekingen optreden, meestal aan een groot gewricht, zoals een knie- schouder- en/of heupgewricht.

“Als er geen rode kring is, of als die niet wordt opgemerkt, is een juiste diagnose stellen niet eenvoudig”, weet Tinne Lernout. “In dat geval kan het zijn dat artsen niet meteen aan lyme denken. Het is ook zo dat bepaalde symptomen, zoals die gewrichtsontstekingen, maanden tot zelfs jaren later kunnen opduiken. Dan is het moeilijk om ze aan een tekenbeet te linken. Via een bloedtest kun je wel antistoffen op het spoor komen, maar of het ene met het andere te maken heeft, is daarmee nog niet bewezen.”

En wat met chronische lyme?

Om diezelfde reden nemen Lernout en collega-wetenschappers de term ‘chronische ziekte van Lyme’ liever niet in de mond. “Sommigen gebruiken deze term om aspecifieke symptomen zoals vermoeidheid, concentratieproblemen en algemene pijnen te beschrijven bij patiënten die (soms) antistoffen tegen de bacterie Borrelia burgdoferi hebben. Voorlopig is het echter niet bewezen dat dergelijke symptomen aan een eerdere infectie met de bacterie te wijten zijn. Dat ik sceptisch ben, wil weliswaar niet zeggen dat ik de chronische klachten van de patiënten met deze symptomen ontken. Alleen kennen we de precieze oorzaak niet. Deze aan de ziekte van Lyme verbinden, is volgens mij te kort door de bocht.”

Behandelen met antibiotica

Lyme behandelen gebeurt altijd met antibiotica. “Zijn er behalve die rode kring op de huid geen andere klachten, dan volstaat een kuur van tien dagen”, zegt Tinne Lernout. “Is de ziekte al verder gevorderd en zijn bijvoorbeeld de gewrichten aangetast, dan is een behandeling van meerdere weken nodig.”

Een vaccin tegen lyme of tegen tekenbeten in het algemeen bestaat voorlopig niet. Lernout denkt ook niet dat het voor morgen zal zijn, zelfs al is er onderzoek lopende. “Vandaag moeten we het vooral van preventie hebben”, reageert ze. “Daarom is het zo belangrijk om de verspreiding van teken en de impact van tekenbeten in kaart te brengen. Als we weten waar veel besmettingen zijn, kunnen we gerichter waarschuwen en aan preventie doen. Via het wetenschapsplatform TekenNet.be, waar mensen een tekenbeet kunnen registeren, kan iedereen daar trouwens zijn steentje toe bijdragen.”

Ilona Van Royen kreeg de ziekte van Lyme: dit is haar verhaal

Ilona Van Royen was een levendige tiener die hield van trompet blazen en toneelspelen, tot ze op haar vijftiende van de ene op de andere dag nauwelijks nog uit haar bed raakte. Ineens had ze middagdutjes nodig om de dag door te komen, werd ze om de haverklap ziek en had ze regelmatig black-outs. “De klachten verslechterden met de tijd en overheersten meer en meer mijn leven”, vertelt ze. “Ik had afwijkende bloedwaarden, maar de artsen konden niet vertellen waar dat precies aan lag. Na vijf jaar van de ene naar de andere specialist te gaan, kreeg ik uiteindelijk de diagnose fybromyalgie en chronisch vermoeidheidssyndroom, en de boodschap dat ik ermee moest leren leven. Erg frustrerend, want ik wou meedraaien in de maatschappij en kon het niet.”

Ilona Van Royen: “Mijn vriend had hem horen praten in een radio-uitzending van Jan Hautekiet. De ziekteverschijnselen die een andere luisteraar beschreef, waren gelijkaardig aan die van mij. Dus vonden we het de moeite om met die arts te gaan praten. Na een reeks bloed- en darmtesten bleek dat ik een actieve Borrelia-infectie had. Volgens de arts had die bacterie zich aan mijn hersenen gehecht en was dat de reden waarom ik moeite had om dingen te onthouden.”

“Op mijn vijftiende ging ik mee als monitor met de CM. We wandelden en speelden dagenlang in het bos en tussen de hoge grassen. Ik herinner me een zwart bolletje op mijn enkel dat precies onder mijn huid zat. Ik dacht aan een spinnetje en heb het weggekrabd. Of dat de boosdoener is geweest, weet ik niet. Ik weet alleen dat de klachten daarna begonnen zijn. Een rode cirkel op mijn huid heb ik niet gezien.”

“Er volgde een antibioticakuur van anderhalf jaar, aangevuld met supplementen om de darmflora in orde te houden. Die behandeling wordt in ons land niet terugbetaald en wordt door velen controversieel genoemd. Zelf kan ik alleen maar vaststellen dat ik sindsdien weer meer energie heb en een min of meer normaal leven leid. Ik kan zelfs terug werken en ben mama geworden. Dat had ik vijf jaar geleden niet voor mogelijk gehouden. Ik zal niet zeggen dat ik volledig hersteld ben, maar het verschil is in elk geval enorm.”

“Eerst en vooral erkenning en herkenning voor de verschillende stadia van de ziekte van Lyme. Ik vind het frustrerend dat er zoveel ongeloof en onwetendheid is, zelfs in de medische wereld. Met de vzw willen we informeren en sensibiliseren, wetenschappelijk onderzoek bevorderen en een forum voor patiënten en mantelzorgers zijn. Via mijn boek en mijn Instagram- en Facebook-pagina probeer ik een steun te zijn voor alle chronisch zieken. Ik geef er tips om het elke dag weer vol te houden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234