Donderdag 22/10/2020

Reportage

Grijze haren zijn niet ‘oud’, maar ‘in’

Beeld Getty Images

Hoe dwingend kan een schoonheidsideaal zijn? Vooral veel vrouwen grijpen bij de eerste grijze haar naar de verf. Daar weer mee stoppen is vaak een grote stap, want grijs is oud. Maar het ideaalbeeld begint te kantelen.

Jane Fonda is gestopt met ­verven. De actrice, activiste en voormalige fitnessgoeroe maakte dat onlangs bekend – op haar 82ste. Zelf verfde ik mijn haar sinds mijn zestiende, eerst om de kleur, later om het grijs te bedekken. Veel vrouwen om me heen van in de ­veertig en in de vijftig doen hetzelfde, zodra de eerste grijze haren zichtbaar worden. Omdat ze dat willen, ongetwijfeld, maar het lijkt ook zo’n beetje de maatschappelijke norm. Een ­sekse­specifieke norm, vooral van ­toepassing op vrouwen.

Bij mij begon het eerder te knagen dan bij Jane Fonda. Een jaar of vier geleden, rond mijn 48ste, schrok ik steeds vaker midden in de nacht ­wakker met een zwaar gevoel. Wat is er, vroeg ik me af. O ja, realiseerde ik me dan met een zucht, ooit gaan mijn ouders dood – ooit ga ik zélf dood.

Ik besloot de eendaagse cursus You Only Die Once van The School of Life te volgen in de hoop van die doodsangst af te komen, of in ieder geval wat vertrouwder te raken met de dood. Als je het perspectief inneemt dat het leven eindig is, kan het ­makkelijker worden om te bedenken hoe je je leven verder wilt inrichten.

Het zorgde er bij mij onder meer voor dat ik bewuster met mijn tijd wilde omgaan. Terwijl mijn man rustig langs boekenkraampjes struinde op de markt tegenover mijn kapper, zat ik daar elke vier weken een ochtend opgesloten. Ik vond het ineens zonde van mijn tijd.

Nu ja, ineens – daar ging wel een jaar twijfel aan vooraf. Want in de media wordt er toch een soort ideaalbeeld op je afgestuurd, waar ik misschien (onbewust) aan wilde voldoen: er zo lang mogelijk jong uit blijven zien. Als ik wel eens bij vrienden en collega’s liet vallen dat ik misschien wilde stoppen met verven, was hun eerste reactie vaak: “Écht? Dan lijk je meteen zo oud.”

Blijkbaar is dat het beeld van veel mensen: grijs staat gelijk aan oud. En niemand wil oud zijn, of erger nog: als ‘dor hout’ gezien worden. Ik ook niet, dus verfde ik jarenlang gedachteloos mijn haar.

“Ouder worden wordt gezien als het tegenovergestelde van mooi”, legt Giselinde Kuipers, hoogleraar sociologie van de humor en de schoonheid aan de KU Leuven. “En het zure is: vooral vrouwen worden daarop afgerekend. Hoe je eruitziet, heeft invloed op je salaris, op je kans om te worden uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek, het betaalt zich op allerlei manieren uit.”

KNAP EN VITAAL

Ons tweede leven op Instagram, Facebook en LinkedIn maakt het ook belangrijker om er goed uit te zien. Dat betekent vaak jong en jeugdig, want dat staat voor knap en vitaal. “Je haar verven is dan een makkelijke en pijnloze manier om iets aan jezelf te veranderen: het is geen plastische ­chirurgie en je wordt niet meteen als heel ijdel gezien.”

Gek genoeg kreeg ik helemaal niet het idee dat mijn geverfde haar ­bijdroeg aan een jonger uiterlijk. Als ik vakantiefoto’s bekeek, hoefde ik niet eens mijn leesbril op te zetten om mezelf te herkennen: ik was die ­persoon met die pluizige knot haar in een wat onbestemde kleur oranje.

Volgens Giselinde Kuipers zwelt de kritiek aan op het opgedrongen schoonheidsideaal van eeuwige jeugd. “Er is een kritische beweging ­ontstaan, aangezwengeld door sociale media: in hoe we omgaan met ‘mooi moeten zijn’ zit een soort reflectie. Dat is nieuw. Zelfs in modebladen vind je kritiek terug op die schoonheidsnorm.”

Grijs staat gelijk aan oud, dat is het beeld dat veel mensen hebben. En niemand wil oud zijn, of erger nog: als ‘dor hout’ gezien worden.Beeld Getty Images

Dat is nog niet hetzelfde als je eraan onttrekken. Je kúnt stoppen met verven en op die heel zichtbare manier in discussie gaan met de maatschappelijke norm: ik ben me bewust van die dwang en onttrek me eraan. Maar dan nog willen ze laten zien dat hun haar goed geknipt en verzorgd is. In hoeverre kom je dan écht los van het model dat het als vrouw belangrijk is om er goed uit te zien?, vraagt Kuipers zich af. “Dat is ontzettend moeilijk. Het is ook zo sterk verweven met je vrouwelijkheid.”

Misschien zijn er gewoon meer voorbeelden nodig van vrouwen met grijs haar om de schoonheid daarvan te beseffen. “Niemand begrijpt wat mooi is als hij het niet zelf een keer heeft gezien”, schrijft de Duitse ­filosoof Rebekka Reinhard in haar boek Mooi! Mooi zijn, mooi lijken, mooi leven. “Dat betekent niet dat we ­automatisch alles wat mooi is mooi vinden. We vinden vooral dat mooi waarvan we gewend zijn het mooi te vinden, iets wat we al kennen. Een goed oordeelsvermogen heb je niet gewoon, je moet het opbouwen.”

Het hielp mij enorm dat ik een rolmodel had: mijn acht jaar oudere zus, die op haar 45ste stopte met verven. Toen ze eenmaal door die ellendige fase van uitgroei heen was, kwam er iemand tevoorschijn die mooier werd. Mooi omdat ze het ouder worden niet meer verbloemde en liet zien hoe mooi natuurlijk oud worden is. Het maakte haar eigenlijk jonger, dacht ik in het begin. Totdat ik besefte: ­daarmee stel ik mooi weer gelijk aan jong. Misschien was ze nu gewoon ‘echt’, omdat haar haarkleur in ­harmonie was met haar huid.

“Niet de grijze kleur doet je ouder lijken, maar de uitgroei. De grijze kleur past juist bij je, die is van jou”, zegt kapper Rick van Raak. Zijn missie is om vrouwen zover te krijgen ‘hun natuurlijke schoonheid te omarmen’. “Ik wil mensen niet ­transformeren tot wat ze niet zijn: een zogenaamd ideaalplaatje dat je wordt voorgeschreven door de media.”

Te egaal en te massief

In 2017 zegde hij de haarverf met ­permanente grijsdekking vaarwel. En niet alleen om de enorme hoeveelheid chemische stoffen die kappers door de wasbak wegspoelen. “Chemisch kleuren vind ik onnatuurlijk: het is te egaal en te massief, waardoor levendige kleurschakeringen verdwijnen. Bovendien beschadigt verf de haarschubben: de natuurlijke vezel gaat kapot en je haar wordt poreus en dof.”

Van Raaks klanten waren niet ­meteen overtuigd, de meesten wilden helemaal niet grijs zijn. Na een tijdje realiseerde hij zich dat grijs-zijn niet het probleem is, maar de uitgroei die je ziet als je stopt met verven. Inmiddels werkt Van Raak met niet-permanente transparante kleuringen, waardoor je in de overgangsperiode geen uitgroei ziet.

Voor Van Raak was het kleuren zo’n 60 procent van zijn werk, en niet alleen voor hem. “Verven wordt ook in stand gehouden omdat het geld oplevert. Want naast het feit dat je klanten elke vier weken terugkomen, kopen ze ook producten voor hun door het verven droog en dof ­geworden haar.”

Vrouwen die verfden en daar nu relatief jong – vanaf midden veertig – van afzien, zie je volgens Van Raak nu vooral in de stad. Mede door sociale media verspreidt deze ‘beweging’ zich volgens hem over het hele land. Giselinde Kuipers denkt dat het wat prematuur is om te zeggen dat het belang van verven afneemt. “Er is een kleine zichtbare groep van mensen die met veel tamtam stoppen met verven, maar dat lijkt me heel marginaal. Ik denk dat het op dit moment voor veel vrouwen van tussen de vijftig en zeventig standaard is om te verven. Internationaal varieert het nogal: in België is het bijvoorbeeld minder ­makkelijk en gebruikelijk om grijs te zijn dan in Nederland.”

Ook Duitse vrouwen worstelen ermee. Rebekka Reinhard schrijft dat “Angela Merkel weet dat ze zonder haar honingblonde kleurspoeling wel kan inpakken. Ook een groot deel van haar onderdanen onderwerpt zich aan het dictaat van de kapper.” In haar boek houdt Reinhard een pleidooi voor minder afhankelijkheid van de buitenkant: “Te vaak is ons lichaam voor ons iets wat we hebben, maar zelden iets wat we zijn. (...) Hoe meer je probeert mooier, jonger, en ­modieuzer over te komen, hoe meer je van je aantrekkingskracht verliest.”

Dat is volgens Reinhard de schoonheidsparadox. Je minder bewust zijn van je uiterlijk kan helpen: “Zingen, muziek luisteren, lezen, fotograferen en mediteren zorgen ervoor dat je jezelf vergeet. Contemplatieve ­activiteiten verhogen het besef dat ons uiterlijk lang niet zo spannend is als de wereld waarin we ons bevinden.”

Rebekka Reinhard, Duitse filosoof: ‘Angela Merkel weet dat ze zonder haar honingblonde kleurspoeling wel kan inpakken.' Beeld Getty Images

Grijs zijn is iets modisch geworden, zegt modeontwerper Mart Visser – grijs gevérfd, ook voor jonge vrouwen. “Dat klopt ook bij de kleding die je nu ziet: die heeft een soort sleetsheid en verwassenheid – een oudere look. Maar je haar helemaal grijs laten doorkomen? Dat blijft voor veel mensen nog wel een probleem. Vaak zijn de haren ook wat harder. Zelf denk ik dat het mooier is met highlights erdoor.”

Grijze manen

Al ziet Visser wel steeds meer modellen die hun haar grijs laten worden. En mannen die hun haar verven? “Ik heb nog nooit een mooi resultaat gezien. Een man wordt naarmate hij ouder wordt alleen maar mooier. Dus kom maar op met die lange grijze baard en die grijze manen.”

Gek eigenlijk dat grijs zijn bij ­mannen wél vaak als sexy wordt gezien. Kapper Van Raak denkt dat dit komt doordat deze mannen dichter bij hun natuurlijke schoonheid zitten. En daar mogen vrouwen ook naartoe, vindt hij. “Een vrouw die gaat ­kleuren, houdt krampachtig vast aan een schoonheidsideaal dat niet ­gelukkig maakt.”

En de Nederlandse journalist en Esquire-hoofdredacteur Arno Kantelberg schrijft in zijn boek Man op z’n best: “Mannen hebben twee redenen om hun haar te verven: om veroudering te verbloemen of omdat het in de mode is. Als het om de eerste reden is, zou ik willen adviseren: probeer niet wanhopig terug te keren naar de volle bloei van je jeugd – zoiets lukt alleen in films. Ga niet grijzer wordend haar ravenzwart verven. Dat contrasteert met je wél ouder tonende huid. Als je zo nodig moet verven, opteer dan voor een zout-en-peperkleur, mix het een beetje.”

Toch heeft schoonheidshoog­leraar Kuipers de indruk dat het voor mannen gewoner wordt om hun haar te verven dan het een tijdje geleden was. “Het valt me op als ik naar beelden kijk van onze politici: het zit er vol middelbare mannen en er is er maar zelden eentje bij die echt grijs is. Het kan bijna niet anders dan dat er een paar bij zitten die daar hulp bij ­krijgen. Om dezelfde reden als voor vrouwen: dat uiterlijk belangrijk is en dat je daar op allerlei manieren op wordt afgerekend.”

De slappe lach

De verf is sinds een jaar of twee uit mijn haar verdwenen. Er kwam een kleur tevoorschijn die ik niet kende en die me wel beviel. Heel soms, op een grauwe dag als ik in een versleten outfit zit te werken en niet de moeite heb genomen om me op te maken, schrik ik van mijn spiegelbeeld en voel ik me oud. Of neem die keer dat de barman in het café dacht dat ik de moeder van mijn man was (hij is twee jaar jonger dan ik en heeft niet meer dan drie grijze haren). Dat was eigenlijk zo absurd, dat we de slappe lach kregen.

Wat me ook helpt: al onze meningen, denkbeelden en oordelen zijn verwisselbaar, schrijft Rebekka Reinhard. We hangen alleen aan bepaalde zaken – zoals ik vroeger aan het kleuren van mijn haar – omdat we gewend zijn daaraan te hangen. Voor de Griekse filosoof Pyrrho van Elis, die leefde van circa 360 tot 270 voor Christus, schrijft Reinhard, is de ­sleutel tot een mooi leven: “Een leven dat de loop van de natuur volgt, ­zonder afhankelijkheid van anderen, waarin geen druk heerst om wat van je verwacht wordt, waarin geen stress is en waarin er geen almaar hoger oplopende emoties zijn maar vrolijke gelatenheid.”

Ja, dat gevoel: vrolijke gelatenheid. Daarvoor heb ik, misschien meer dan vroeger, een mooie kleur lippenstift of goed gekozen kleren nodig, om me mooi te voelen. In die zin ontkom ik nog steeds niet aan de mal van er goed uit moeten zien, maar over het algemeen ben ik blij met mijn haar, met de extra tijd en het uitgespaarde geld.

Kleuren of niet? Al eeuwen een struggle

* In de prehistorie werden haar (en lichaam) soms geverfd. Het werd mooi gevonden, had religieuze redenen of hielp juist om de vijand schrik aan te jagen.

* De oude Egyptenaren gebruikten henna om grijs haar bij te kleuren.

* In het oude Rome waren prostituees te herkennen aan hun gele haar.

* Je haar verven kon in de middeleeuwen je leven redden. Bij heksenvervolgingen werden rode lokken soms gezien als teken van het Kwaad.

* Niets veranderlijker dan de mens: door Elizabeth I van Engeland kwam rood haar in de tweede helft van de 16de eeuw juist in zwang.

* In de 18de eeuw droegen veel mannen een witgrijze pruik. Vrouwen deden hetzelfde of creëerden met haarstukken een imposante coupe, die ze wit- of blauwgrijs poederden. Na de Franse Revolutie viel de mode als uiterlijk vertoon van het Ancien Régime in ongenade.

* Tijdens een zoektocht naar een goedkoop soort kinine vond 18-jarige Britse scheikundestudent William Perkin in 1856 geen nieuw malariamiddel uit, maar de eerste synthetische kleurstof.

* De jonge Franse apotheker Eugène Schueller ontwikkelde in 1907 een innovatieve haarverfformule, voortbordurend op Perkins bevindingen, die hij Oréale noemde. Schueller noemde zijn bedrijf de Société Française de Teintures Inoffensives pour Cheveux, afgekort L’Oréal.

* Het Duitse cosmeticabedrijf Schwarzkopf introduceerde in 1947 Poly Color, het eerste haarkleurproduct voor thuis.

* In de Volksrepubliek China hadden politici tot op hoge leeftijd gitzwart haar. Het gold als teken van vitaliteit. President Xi Jinping breekt met die traditie en laat zien dat hij grijs wordt.

* In de loop van de twintigste eeuw legde de commercie meer nadruk op een eeuwige jeugd. Grijs haar werd onder meer neergezet als ‘harteloze dictator’.

* Sterren zetten de toon met het verven van haar. De natuurlijke brunettes Marilyn Monroe, Blondie en roodharige comédienne Lucille Ball bepaalden hun imago ermee.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234