Woensdag 07/12/2022

EssayKatrin Swartenbroux

Geen baksteen in de maag of geen kinderwens? Volwassen worden kan ook helemaal anders

null Beeld Studio Ski
Beeld Studio Ski

Al gehoord van de Peter Pandemie? Veel dertigers hebben het gevoel dat ze nooit volwassen worden, omdat klassieke doelen als huisje-huwelijk-kindje niet aan hen zijn besteed. Tijd om andere keerpunten in het leven te vieren, zegt Katrin Swartenbroux.

Katrin Swartenbroux

Op de toog ligt een krant die niet de mijne is, doorspekt met cijfers maar weinig sentiment. ‘De champagne raakt op’, kopt een bericht even droog als wat er voorspeld wordt. Het klimaat, wellicht, alweer. Ik bestel een latte met havermelk en krimp in elkaar wanneer er een “mevrouw” volgt op de “komt eraan” – alsof iemand mijn naam verkeerd heeft geschreven.

Het is niet de eerste keer dat ik zo genoemd word, uiteraard niet, maar het went nooit. De aanspreking veronderstelt een bepaalde leeftijd, die ik heb, en een maturiteit, die ik niet heb. “Il nous fallut bien du talent pour être vieux sans être adultes”, wist Jacques Brel al. “Mevrouw” is dus niet zozeer beledigend als wel confronterend – hoe de tijd me met een rotvaart passeert terwijl ik alleen maar leeftijden oogst en geen levels unlock. Daardoor voel ik me ironisch genoeg piepjong en stokoud tegelijkertijd, een sentiment dat doorgaans op oogrollen wordt onthaald wanneer ik verzucht dat ik “al” 27, 29, 33 ben. Ik heb nog zoveel jaren voor de boeg, zeggen ze dan, terwijl ik alleen maar kan denken aan dewelke me in een oogwenk zijn gepasseerd.

35. En ik ben er nog steeds niet.

‘Er’, dat is de volwassenheid. Dat magische moment waarop je mag rennen met een schaar in je handen zonder dat iemand roept dat je niet mag rennen met een schaar in je handen. De fase waarop alles in elkaar klikt en je accepteert dat bepaalde dingen – dood, belastingen, systemische ongelijkheid – nu eenmaal bij het leven horen. Een recht stuk in je levenswandel waarop je niet meer over je schouder kijkt voor bevestiging, maar zélf een lichtend baken wordt.

Hoe dichter ik erbij in de buurt zou moeten komen, hoe vager de contouren en hoe meer ik het idee heb dat ik als klein meisje in de hoge hakken van mijn moeder het toneel op ben gestuurd. Vertwijfeld en met een schaar in mijn handen.

I believe that everyone else my age is an adult ­whereas I am merely in disguise”, schreef Margaret Atwood treffend neer in Cat’s Eye (1988). Want natuurlijk hebben ook voorgaande generaties geworsteld met het tot wasdom komen. Zonder coming-of-age-anxiety geen Little Women, geen The Bell Jar, geen The Catcher in the Rye. Het lijkt alsof de twijfel en aarzeling om de drempel over te gaan een vereiste is om die drempel over te mogen gaan.

Losse schroeven

Toch is het probleem vandaag meer dan existentieel. Het is ook structureel. De Peter Pandemie, zo omschrijven menswetenschappers het fenomeen waarbij jonge mensen er steeds langer over doen om volwassenheid te bereiken. Vooraanstaande professoren psychologie pleiten daarom voor de invoering van een nieuwe ontwikkelingsfase: de zogeheten emerging adulthood of opkomende volwassenheid. Mooi gevonden, maar duidelijkheid schept het niet.

Want wanneer ben je, in feite, ‘opgekomen’? Wat maakt iemand eigenlijk volwassen?

Zelfs volwassenen zijn het daar niet over eens.

Een rechter zal oordelen dat je volwassen bent vanaf je achttiende, ongeacht of je op dat moment al bier lust of je wasgoed op kleur sorteert. Voor biologen ben je dan echter nog niet volledig ontwikkeld. Tot je 25ste vinden in je hersenen immers nog heel wat ontwikkelingsprocessen plaats, vooral in de frontale cortex waar ons vermogen tot impulscontrole, het opbouwen van een identiteit en het nemen van langetermijnbeslissingen zich situeren. Die leeftijd loopt gelijk met de administratieve volwassenheid: vanaf je 26ste zullen loketbedienden je de volle pot voor musea en treinreizen aanrekenen. Sociologen daarentegen hangen volwassenheid niet vast aan een leeftijd, maar aan maatschappelijk bepaalde ijkpunten die volwassenheid kenmerken: afstuderen, een eigen huis, financiële zelfstandigheid, trouwen en een kind krijgen.

Je hoeft er de statistieken niet eens bij te halen om te zien dat die mijlpalen vandaag op losse schroeven staan. Jongeren studeren steeds langer, waardoor ze pas later aan hun eerste job beginnen, waarvoor je doorgaans ook een masterdiploma en zeven jaar ervaring nodig hebt en die meestal ook niet leidt tot een levenslange carrière bij eenzelfde bedrijf. Dit zorgt ervoor dat jongeren pas later een gevoel van financiële stabiliteit bereiken, en ze dus noodgedwongen langer thuis blijven wonen.

Wanneer ze dan zelfstandig gaan wonen, verschansen ze zich op de huurmarkt, want ondertussen zijn de huizenprijzen de hoogte in geschoten, terwijl iedere financiële katern bloklettert dat eventueel spaargeld verdampt voor je ogen. Die wankele fundering in een landschap met losse contracten en losse contacten zorgt er ook voor dat we op latere leeftijd trouwen en kinderen krijgen – al zijn er steeds meer mensen die ook de definitie van ‘gezin’ anders gaan invullen. Onze economische en sociale realiteit maakt bepaalde traditionele toetsstenen niet alleen minder bereikbaar, maar ook minder aantrekkelijk.

In 2010 bevroeg de vakgroep Ontwikkelingspsychologie van de UGent welke waarde toenmalige twintigers aan bepaalde mijlpalen hechtten. Daaruit bleek dat de traditionele ijkpunten ook effectief niet meer zo goed scoorden als ‘volwassene vereiste’. Amper 18 procent vond een eigen huis een belangrijke benchmark, en ook trouwen (8 procent) en kinderen krijgen (10 procent) werden niet als cruciaal voor volwassenheid bestempeld. “Dat wil niet zeggen dat die benchmarks verdwenen zijn of dat ze voor sommige mensen niet nog belangrijk kunnen zijn, maar die resultaten gaven toen al aan dat er iets aan het verschuiven is”, zegt professor ontwikkelingspsychologie Wim Beyers (UGent), die samen met Evie Kins het onderzoek voerde.

Grotemensendingen

Drie jaar geleden leek Charlotte (31) goed op weg te zijn naar het aftikken van alle adult boxes. Ze was bijna acht jaar samen met haar vriend en het koppel had net een huis gekocht, tot ze besefte dat dit niet was wat ze wou. “Ik voelde dat het de juiste beslissing was, maar veel vrienden vonden dat toen een radicale stap. Iedereen rondom ons was aan het verbouwen, zich aan het verloven of bezig met kinderen krijgen, het standaard traject zeg maar, terwijl ik als kersverse single ging samenhokken met een vriendin.”

Plots deelde Charlotte een badkamer, terwijl ze ervoor een huishouden runde. “Ik heb niet het idee dat ik toen volwassener was. Ik hield vooral krampachtig vast aan een idee van volwassenheid dat ik bij mijn ouders had gezien en probeerde daar zo veel mogelijk aan te voldoen. Soms denk ik dat we er gewoon te vroeg aan begonnen waren. Ik ben wel dankbaar dat de voorbije jaren me geleerd hebben om al die verwachtingen wat los te laten en om zelf een weg uit te stippelen. Dat ik toen voor mezelf heb gekozen vergt ook maturiteit, besef ik nu.”

Vier wat je hebt verwezenlijkt. Geef een toast. Ontkurk een fles. Knip een kroon. Hang een slinger. Beeld Studio Ski
Vier wat je hebt verwezenlijkt. Geef een toast. Ontkurk een fles. Knip een kroon. Hang een slinger.Beeld Studio Ski

De ervaring van Charlotte komt overeen met de resultaten van het UGent-onderzoek. Voor de huidige generatie twintigers en dertigers is het ontwikkelen van een eigen waardepatroon en een persoonlijk referentiekader een belangrijke pijler voor volwassenheid, die kadert binnen het onafhankelijk worden van je eigen ouders. Daarbij hoort ook het zelfstandig wonen, al maakt het niet uit of je alleen, met een partner of met vrienden leeft. Bijna alle ondervraagden vonden het ook essentieel dat je als volwassene verantwoordelijkheid neemt voor je eigen gedrag, waarbij je het soms roekeloze jongerengedrag achter je kan laten.

We evolueren dus nog steeds naar een vorm van volwassenheid, al toetsen we die vandaag aan andere pijlers. “Dat zijn benchmarks die bovendien veel minder zichtbaar zijn – het leren nemen van je verantwoordelijkheid is geen gemarkeerd moment maar een continu proces”, zegt Beyers. Dat terwijl een huis of een baby behoorlijk zichtbaar zijn, en hun aan- of net afwezigheid dus luidop becommentarieerd kunnen worden.

Hoewel kritiek op ‘de jeugd van tegenwoordig’ al bestaat sinds Socrates zijn zegje mocht doen, worden ‘verwende’ millennials luidop verantwoordelijk gehouden voor de teloorgang van de moderne samenleving, simpelweg omdat we andere keuzes maken dan onze ouders. Media blokletterden de voorbije jaren dat we eigenhandig de diamantsector, flirten, mayonaise, golf en casino’s de das om hebben gedaan, en hoewel ik het niet gelezen heb, durf ik te wedden dat het krantenartikel in mijn koffiebar ons ook linkt aan het champagnetekort.

Als laatste wapenfeit hebben millennials volwassenheid gekild, zo oreert de Hongaars-Canadese socioloog Frank Furedi. In zijn laatste boek Why Borders Matter (2020) stelt hij “de devaluatie van volwassenheid” aan de kaak – een gevolg van te laks ouderschap waardoor jongeren geen respect meer tonen door zich niet (meer) te conformeren aan wat voor die oudere generaties belangrijk is.

Al zou de pandemie er volgens sommige think ­pieces wel voor gezorgd hebben dat de millennials ‘dan toch nog’ volwassen zouden zijn geworden. Er waren een aantal lockdowns, een overhitte huizenmarkt en het algemeen platmeppen van de moraal voor nodig, maar sommigen verhuizen eindelijk uit onze stadsappartementjes naar de rand waar we zelf eten koken in plaats van uit huis te brunchen met avocado toast en maken ruzie op het internet in plaats van samen te troepen op café. Geweetwel. Grotemensendingen.

Het helpt onze evolutionaire verwarring niet bepaald vooruit wanneer men over ons schrijft alsof we een stel balorige kleuters zijn, terwijl de oudste millennials het afgelopen jaar veertig zijn geworden. “Op die leeftijd beleef je doorgaans een midlifecrisis, maar millennials beleven momenteel een crisis of temporality”, schrijft Amerikaans socioloog Sunny Moraine op Twitter. “We weten niet of we oud zijn. We weten niet of we jong zijn. We weten niet waar we mee bezig zijn of wat we moeten doen, want we zijn onze vaste rubriek in het leven kwijt. En dus hebben we geen idee hoe hedendaagse volwassenheid eruitziet of eruit hoort te zien.”

Adulting

“De volwassene past niet meer bij deze flexibele tijden”, stelde professor sociologie Walter Weyns (Universiteit Antwerpen) vijf jaar geleden in De Standaard toen journaliste Ann-Sofie Dekeyser zich op haar 33ste ook afvroeg waar die fameuze volwassenheid toch bleef. “De steeds veranderende (economische) omstandigheden eisen dat je voortdurend bereid bent je aan te passen. Die aanpassingsbereidheid betekent dat je nooit volwassen zult zijn. Je blijft zoekende, tastende. Dat is niet noodzakelijk erg, maar het probleem is dat er geen moment meer bestaat waarop je ‘aankomt’ in het leven, dat kan heel vermoeiend zijn.”

Want dat is het ding, met die draconische en een tikje gedateerde doelen. Ze waren wél duidelijk. Je wist perfect welke kaart je moest spelen om je pion een paar vakjes te mogen opschuiven.

“Where should I go?” asked Alice.

“That depends on where you want to end up”, answered The Cheshire Cat.

Vandaag lijkt het alsof we ons in een videogame bevinden waarbij we aan de lopende band paddenstoelen eten maar er nooit eentje vinden die ons doet groeien. Het is een constant streven dat gekenmerkt wordt door de tenenkrullende term ‘adulting’. Een staat van zijn is een werkwoord geworden, een to-dolijst met alles wat vroeger indrukwekkend, ingewikkeld of illegaal leek en voorbehouden was voor “later, als je groot bent”. Enveloppen met zo’n doorschijnend adreskader openen. Alcohol drinken. Ja zeggen wanneer ze vragen of je een btw-­bonnetje wil. Vrijwillig vitamines slikken, de telefoon opnemen, naar de slaapkamer wandelen met een volle wasmand op je heup. Het zijn volwassen handelingen die de meesten van ons heus wel onder de knie hebben, maar omdat ze ons niet doen evolueren naar de traditionele stadia van volwassenheid (die heel wat van ons niet eens willen) voelen we ons nooit volwassen, waardoor volwassenheid an sich een zoveelste ding lijkt dat we niet kunnen bereiken.

Terwijl we ondertussen uiteraard wél bergen verzetten. We hebben geen eigen huis omdat we een eigen zaak hebben gestart. Geen vast lief omdat we werken aan onszelf graag zien. We plooien de was in onze huurappartementen, koken diner voor onze vrienden en doen administratie voor ons zoveelste bijberoep. We kicken af, leanen in en callen out, maar staan er amper bij stil omdat de maatschappij ons nog steeds heel duidelijk maakt wat de verwezenlijkingen zijn die we zouden moeten vieren. Waar zijn immers de wenskaarten voor mensen die van hun angstmedicatie af zijn? De koffiemokken met World’s Best Cat Adopter? Waarom gaan we een weekend naar Praag omdat iemand een ring rond de vinger heeft gekregen, maar versturen we gewoon wat emoji’s in een groepchat als iemand een subsidie voor een script heeft binnengehaald?

“In de Marokkaanse cultuur is een trouwfeest, zeker voor vrouwen, het signaal dat je ‘het’ bereikt hebt, dus daar hoort een gigantisch feest bij, maar voor mij was dat eigenlijk een formaliteit”, zegt Hanane (28) “Trouwen is op zich geen prestatie, vind ik, je hebt gewoon het geluk gehad om de persoon tegen te komen die je graag ziet. Mijn thesis daarentegen is iets waarvoor ik heel hard gewerkt heb, de bekroning van jarenlang knokken. Daarom dat ik mijn man heb gevraagd een afstudeerfeest voor me te organiseren wanneer het ooit zover was.”

In september kreeg Hanane haar feest, met vrienden en familie. “Het was niet alleen een viering van mijn werk, maar ook een viering van mijn ouders, die zijn geëmigreerd en die veel voor ons hebben opgeofferd, en van mijn zussen, broertje en vriendinnen, die me altijd gesteund hebben. Normaal gezien haat ik het om in de aandacht te staan, maar ik vond het nu toch heel belangrijk om dat moment voor mezelf te claimen en te delen met de mensen die weten hoe hard ik ervoor heb gevochten.”

Een sentiment waar professor Beyers het mee eens is. “Voor het mentale welzijn zou het goed zijn dat we als maatschappij een diverser palet aan mijlpalen omarmen, mijlpalen die je voor jezelf kan bepalen. De stap naar volwassenheid is in zekere zin ook een identiteitsverhaal: wie wil ik zijn, wat vind ik belangrijk?” Net omdat die volwassenheid deel uitmaakt van je identiteit, is het belangrijk dat we die mijlpalen ernaartoe met anderen delen en vieren, zegt Beyers. “Je identiteit is niet enkel persoonlijk, maar ook sociaal. Dat anderen jou erkennen en herkennen binnen die zelfgekozen mijlpalen is heel erg waardevol omdat die sterke identiteit een bron is van welbevinden en groei in het verdere leven.”

Extra verjaardag

Senne (23) besloot vier jaar geleden het heft in ­eigen handen te nemen. Met een geboortekaartje liet hij zijn omgeving weten dat zijn naam vanaf dat moment Senne was en dat hij zich identificeerde als transman. “Ik hield zelfs een heuse babyborrel. De dag waarop ik mijn eerste shot testosteron kreeg, vier ik trouwens als een extra verjaardag.” Ook Kate (31) viert haar hormone replacement therapy en haar operatie ieder jaar als een soort verjaardag, maar ook haar loon­opslag en andere bijzondere momenten worden beklonken. “Mijlpalen zijn sowieso persoonlijk en anders voor iedereen. Als queer persoon ben ik me daar heel snel bewust van geworden. Want bepaalde traditionele ijkpunten kan ik behalen – zo heb ik het afgelopen jaar een huis gekocht – maar kinderen als post-op (na de geslachtsoperatie, red.) transvrouw zijn niet zo evident of spontaan realiseerbaar.”

Net omdat die momenten zo persoonlijk zijn, is het ook logisch dat je omgeving niet altijd weet wat voor jou een significant moment is. “Mijn vrienden en ik volgen niet hetzelfde pad, maar we steunen elkaar wel”, zegt Anouk (30) “Ik word wild enthousiast over hun herbruikbare luiers, zij over mijn podcast. Begrijpen we éxact wat de ander aan het doen is? Totaal niet, maar we weten dat we elkaar graag zien en dat we gelukkig zijn met onze keuzes. En dus doen we zowel een dinertje omdat pakweg Liesa verloofd is en Jolien een boek gaat schrijven. En ja soms moet je dat expliciet benadrukken, maar dat mag ook genormaliseerd worden. Ik heb geen schroom om te zeggen: ‘Dit is HUGE, we gaan GAAN ETEN en ’t is met CAVA’.”

Of om het met de woorden van mensenrechten­activiste Susan B. Anthony te schrijven: “Sooner or later we all discover that the important moments in life are not the advertised ones, not the birthdays, the graduations, the weddings, not the great goals achieved. The real milestones are less prepossessing. They come to the door of memory unannounced, stray dogs that amble in, sniff around a bit and simply never ­leave. Our lives are measured by these.”

De optelsom van je prestaties mag dan wel niet altijd ‘volwassenheid’ zijn, het antwoord is wel steeds: vier.

Vier je verwezenlijkingen.

Geef een toast na een baanbrekende therapie­sessie, ontkurk een fles nadat je eerste klant een factuur heeft betaald, knip een kroon voor je vervolledigde kankerbehandeling, hang een slinger wanneer je schuldenvrij bent.

Feest. Juich. Klink. Verkondig. Beleef. Proost.

Er is heus champagne genoeg.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234