Maandag 30/01/2023

LezersvraagRaad der Wijzen

Filosoof Jean Paul Van Bendegem buigt zich over een vraagstuk: ‘Ik verlang naar een kerst met meer betekenis en minder luxe. Hoe breng ik dat aan?’

null Beeld Flore De Man
Beeld Flore De Man

Dirk De Wachter, Jean Paul Van Bendegem, Katrien Schaubroeck en Johan Braeckman buigen zich beurtelings over een ethische kwestie

Eva Keustermans

De vraag

“In mijn familie draait kerstavond rond dure wijnen, champagne en oesters, en het uitdelen van massaal veel pakjes die zogezegd van de Kerstman komen. Maar in deze tijden van oorlog en stijgende prijzen begint dat bij mij een beetje te wringen. Ik verlang naar iets anders, meer ingetogen, al weet ik niet goed wat.

“Toen mijn grootouders nog leefden, werd er altijd een stukje uit de Bijbel voorgelezen, en ’s avonds laat gingen sommige volwassenen nog naar de middernachtmis. Ik ben totaal niet gelovig, maar ik mis een beetje diepgang en betekenis op deze avond, een van de zeldzame momenten waarop heel onze familie nog samenkomt. Ik zou dan graag samen kunnen stilstaan bij degenen die niet meer mee aan tafel zitten, en ook die overdaad aan pakjes en luxe doet me wat pijn. Liever zou ik wat minder krijgen en geven, en iets doen voor wie het minder goed heeft. Hoe kan ik dat aanbrengen, of is het een verloren zaak?”

Het antwoord van filosoof Jean-Paul Van Bendegem

“Ik begrijp deze vraag zeer goed. En ik zie een zee aan mogelijkheden. Het consumentisme heeft kerst inderdaad ingepalmd. Maar door dat hele debacle met de energieprijzen worden mensen er weer op gewezen dat we in een systeem zitten, een maatschappij gedragen door economie. Heel even wordt daar nu de evidentie van in vraag gesteld. Velen vragen zich af: waarom zijn die prijzen zo waanzinnig gestegen? Hoe werkt die aandelenhandel eigenlijk? In Iedereen beroemd is er nu de rubriek ‘Gas geven’. In die wedstrijd zie je families verschijnen van wie je denkt: anderhalf jaar geleden zou het ondenkbaar geweest zijn dat ze aan een wedstrijd voor gratis energie meededen en nu is het geen taboe meer. Er is een mentaliteitswijziging bezig, de oorlog in Oekraïne maakt ons bewuster. Kun je je nu een groot familiefeest voorstellen, met twintig aan tafel en pakjes voor iedereen? Dat is niet meer voor iedereen haalbaar, sowieso is het dus nodig om het met elkaar af te stemmen. Misschien kun je afspreken dat cadeaus niet duurder dan een bepaald bedrag mogen zijn? Of dat iedereen cadeautjes in de Kringwinkel gaat zoeken? Ook dat zou een mooie oefening zijn.

“Ik zou de vraagsteller aanraden om te praten met iemand in de familie die dicht bij hem staat, om te peilen of er iets te bereiken valt. Misschien zijn er nog anderen die vinden dat het gedoe met die cadeautjes uit de hand loopt, maar die het tot nu toe altijd lieten rusten. Maar wat zou hij dan wél willen? Een totale breuk? Of eerder toch een feestelijke avond waarin tegelijk ook ruimte voor een bezinningsmoment gereserveerd wordt, een kwartiertje stilstaan bij wie er niet meer is? Ik kan me voorstellen dat veel families daarvoor open zouden staan.

“Trouwens, ook de aanloop naar kerst kan je gebruiken om nieuwe rituelen in te voeren. Als vrijmetselaar vier ik op 21 december de winterzonnewende, de kortste dag van het jaar. Niets uitbundigs, gewoon een moment van reflectie. Letterlijk eens stilstaan op straat en rondkijken, je bewust worden van je omgeving en je geliefden op bepaalde zaken wijzen die ze misschien nog niet zagen. De vrijmetselarij bevat wel meer van die rituelen die je heel vrij kan interpreteren.

Maar hoe je kerst precies invult, dat is iets wat de vraagsteller met zijn familie moet bespreken. Hij hoeft alleszins niet naar de mis te gaan op kerstavond. Al zou ik het hem wel aanraden, maar dan als toeschouwer: gewoon in de kerk aanwezig zijn, zonder deel te nemen aan de rituelen. Getuige zijn van anderen die heel veel betekenis uit zo’n dienst halen, kan helend zijn. Ik ben zelf atheïst en ik heb veel vrienden die dat ook zijn, maar ik ken er geen enkele die de kathedraal van Chartres of Reims kan binnenstappen zonder zwaar onder de indruk te zijn. Dat is dan geen ­religieuze maar wel een spirituele beleving, en zulke zaken zou men opnieuw een plaats kunnen toekennen.

“Zelf ben ik ook nooit een kampioen in familiefeesten geweest. Mijn vrouw komt uit een vrijzinnig milieu waar kerst gevierd werd precies zoals bij de vraagsteller. Maar een familie dunt onherroepelijk uit, nu zitten we op kerstdag nog samen met een al wat oudere generatie en wees gerust: dat bezinningsmoment komt dan automatisch, zélfs als er oesters en champagne aanwezig zijn. (lacht) Het is bijna van het niveau: tot volgend jaar, hè, als het nog kan? Om maar te zeggen: de grondtoon van zo’n feest is geen vaststaand gegeven. Kijk naar hoe je het nu viert en ga dan tien jaar terug in de tijd: toen deed je bepaalde dingen vast anders. Tradities die niet aan verandering onderhevig zijn, sterven uit. Wees dus niet bang om bepaalde veranderingen zelf in gang te zetten. Als iemand reageert: maar we doen het altijd op deze manier, dan kun je daartegen inbrengen dat dat eigenlijk niet klopt.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234