Zondag 20/06/2021

Voor u uitgelegdErfenis

Erfenis aanvaarden of verwerpen? ‘Wie ze aanvaardt, erft zowel bezittingen als schulden van de overledene’

Notaris Goedele Vandekerckhove Beeld Bart Azare
Notaris Goedele VandekerckhoveBeeld Bart Azare

In Hollywoodfilms is een erfenis die uit de lucht komt vallen zo goed als altijd goed nieuws. In realiteit kan dat stevig tegenvallen, vooral als je eigenlijk niet goed weet of er iets anders dan schulden jouw kant op komen. Verwerpen dan maar? Met notaris Goedele Vandekerckhove overlopen we de mogelijkheden, de valkuilen en mogelijke financiële gevolgen van de verschillende opties.

Een nalatenschap aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving is niet altijd dé oplossing om te erven zonder financiële kater. En soms krijg je ook na het verwerpen van een erfenis alsnog een rekening gepresenteerd. Wat je dan wel kan doen om jezelf (en je kinderen) te beschermen tegen zo’n vergiftigd geschenk? “De tijd nemen en je grondig informeren”, raadt notaris Goedele Vandekerckhove, woordvoerster van notaris.be aan.

Hoeveel tijd heb ik om te beslissen of ik een erfenis aanvaard?

“Eigenlijk 30 jaar, maar dat is wel erg extreem”, zegt notaris Vandekerckhove. “In de praktijk duurt het enkel jaren als de erfgenaam niet weet dat zijn of haar bloedverwant is overleden, of niet weet dat hij of zij erfgenaam is. Wel moet de aangifte van een nalatenschap ten laatste 4 maanden na het overlijden (of 5 of 6 maanden voor een overlijden buiten België) ingediend zijn bij de Vlaamse Belastingdienst (of bij het plaatselijk belastingregistratiekantoor in Brussel of Wallonië) en in die aangifte moet al vermeld staan wie de erfgenamen zijn.”

“Stellen de erfgenamen vast dat het niet lukt om binnen de 4 maanden na het overlijden een aangifte in te dienen, bijvoorbeeld omdat er een boedelbeschrijving wordt gevraagd, dan kunnen zij op eenvoudig verzoek een uitstel van indiening van de aangifte aanvragen voor een termijn van 2 maanden”, klinkt het bij de Vlaamse Belastingdienst. Een verzoek tot uitstel van meer dan 2 maanden moet gemotiveerd zijn en kan geweigerd worden. Maar ook als je uitstel hebt gekregen: zodra je de wettelijke termijn van 4 maanden overschrijdt, komt er altijd een belastingverhoging. “Hebben de erfgenamen tijdig uitstel aangevraagd, dan varieert het tarief van de belastingverhoging van 1% tot 10%, afhankelijk van hoeveel te laat de erfgenamen de aangifte hebben ingediend. Hiermee krijgen de erfgenamen de kans om tegen een zeer lage sanctie een termijnverlenging te kunnen aanvragen. Het tarief ligt uiteraard hoger voor een laattijdige aangifte waarbij de erfgenamen geen uitstel hebben aangevraagd (5% tot 20%).”

In Brussel en Wallonië wordt niet met een percentage op de berekende erfbelasting gewerkt, daar loopt elke erfgenaam een boete op van 25 euro per maand vertraging.

Wat houdt het in als ik een erfenis aanvaard?

“Als je een erfenis aanvaardt, erf je zowel bezittingen als schulden van de overledene. Het zou dus kunnen dat de erfgenamen die de erfenis aanvaard hebben op het einde van de rit - als de passiva groter zijn dan de activa - nog schulden moeten betalen. Overigens moet je niet uitdrukkelijk kenbaar maken dat je de erfenis aanvaardt, er wordt van uitgegaan dat je de erfenis stilzwijgend aanvaardt als je bepaalde dingen doet. Zoals dingen meenemen uit de woning van de overledene of ze verkopen, in zijn huis gaan wonen, zijn auto gebruiken ... Hoe ver dat kan gaan, bewijst een recent arrest van het Hof van Beroep. Dat een man op vraag van het woonzorgcentrum de kamer van zijn overleden vader had leeggemaakt, werd beschouwd als stilzwijgende aanvaarding van diens erfenis.” Maar je kan woonzorgcentra toch geen drie maanden en 30 dagen met een lege kamer laten zitten? “Als mensen in zo’n situatie mij bellen, raad ik hen aan om heel duidelijk te stellen dat ze niet als erfgenaam, maar als zaakwaarnemer voor de nalatenschap optreden. Dat ze alles wat aanwezig is inventariseren en documenteren, door bijvoorbeeld foto’s te maken. Daarna kunnen ze alles bij elkaar in een berging klaarzetten. Eigenlijk zou je een deurwaarder moeten laten komen, maar dat kost waarschijnlijk meer dan de waarde van wat daar staat.”

Kan ik mijn beslissing om te aanvaarden nog herroepen?

“Neen, dat kan niet. Als je een nalatenschap aanvaardt - ook al is dat stilzwijgend door per ongeluk iets te doen waardoor je als erfgenaam kan beschouwd worden - dan is dat definitief.”

Hoeveel tijd heb ik om te beslissen of ik een erfenis aanvaard onder voorrecht van boedelbeschrijving?

“Volgens de wet is de termijn 40 dagen nadat de boedelbeschrijving voltooid is. Die moet ten laatste drie maanden na het overlijden klaar zijn, zodat je maximaal drie maanden en 40 dagen hebt om de knoop door te hakken.”

Wat houdt het in als ik een erfenis aanvaard onder voorrecht van boedelbeschrijving?

“Dat moet uitdrukkelijk gebeuren en dat kan enkel bij een notaris, die dan jouw keuze - en om het minder complex te maken: ook die van de andere erfgenamen die daarvoor kiezen - registreert. Er komt heel wat bij kijken. De notaris maakt dan de boedelbeschrijving op, waarbij de erfgenamen een eed moeten afleggen dat ze niets van de erfenis verduisterd hebben. Ze moeten open kaart spelen over wat ze in het verleden gekregen hebben van de overledene. Ook als dat buiten erfdeel was - dus als het niet als voorschot op de erfenis bedoeld was - en als het langer dan drie jaar geleden was. Want als door bijvoorbeeld schenkingen aan een van de kinderen het wettelijk erfdeel van de andere kinderen van de overledene in gevaar komt, moeten die verrekend worden tot de verhouding weer klopt.”

“De notaris gaat ook na of de overledene schulden had. Om daar achter te komen, worden de gegevens van de overledene in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd. Schuldeisers hebben vanaf de publicatiedatum 3 maanden tijd om te reageren en hun vordering door te geven. Dan beoordeelt de notaris of die nog niet verjaard zijn. Dat is afhankelijk van schuld tot schuld: de termijn waarbinnen die invorderbaar zijn, verschilt. De notaris stelt uiteindelijk een lijst op met de activa en de passiva van de erfenis. Die activa bestaan uit de bezittingen van de overledene, de passiva zijn zijn of haar schulden. Als de passiva groter zijn dan de activa, is er een negatief saldo dat moet betaald worden door de erfgenamen die de erfenis aanvaard hebben. Wie onder voorrecht van boedelbeschrijving aanvaard heeft, moet niet meebetalen.”

Beschermt aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving me dus automatisch tegen financieel verlies?

“Niet noodzakelijk. Als de fiscus kan aantonen dat de overledene in de drie jaar voor zijn overlijden nog geld gegeven heeft zonder dat er schenkingsrechten betaald zijn, moeten er door de ontvanger successierechten op worden neergeteld. Meer nog. Stel dat de overledene in de drie jaar voor zijn overlijden een onroerend goed verkocht heeft, dan veronderstelt de fiscus dat de opbrengst zich nog in de nalatenschap bevindt en moeten de erfgenamen er eveneens successierechten op betalen. Ook als ze geen cent gekregen hebben en niet kan bewezen worden wie het geld dan wel gekregen heeft. Ik heb dat eens meegemaakt en dat was heel pijnlijk.” Bij de verkoop van onroerend goed is er toch een notaris die de akte opstelt en laat registreren. Kan de notaris die de boedelbeschrijving opstelt dan niet nagaan of er niet nog zo’n verrassing kan opduiken? “De fiscus weet dat er onroerend goed verkocht werd omdat er registratierechten zijn betaald en dat in hun centrale databank opgenomen is. Zo’n centrale databank bestaat niet voor het notariaat. Notarissen kunnen alleen maar proberen uit te vissen of er onroerend goed is geweest.”

Stel dat een erfgenaam die aanvaard heeft onder voorrecht van boedelbeschrijving te weten komt dat hij of zij waarschijnlijk niets erft, maar wel successierechten moet betalen. Kan hij dan nog afzien van de erfenis?

Notaris Goedele Vandekerckhove: “Zodra hij aanvaard heeft onder voorrecht van boedelbeschrijving, kan hij de nalatenschap niet meer verwerpen. Successierechten zijn immers geen schulden van de overledene, wel van de erfgenaam. En ze moeten snel betaald worden. Dat is in gewone omstandigheden vaak al een probleem als de nalatenschap niet enkel uit cash geld bestaat, maar voornamelijk uit onroerend goed. Met soms nog vruchtgebruik erop, zodat het niet kan verkocht worden om de successierechten te betalen.”

“Eventueel kan wel een afbetalingsplan gevraagd worden aan de Vlaamse Belastingdienst. “Erfgenamen kunnen een afbetalingsplan aanvragen dat loopt over een periode van maximaal 12 maanden”, klinkt het daar. “Een afbetalingsplan is altijd een gunstmaatregel: de erfgenaam zal dus de nodige bewijsstukken moeten bezorgen aan de Vlaamse Belastingdienst. Dit kan als de erfgenaam op basis van de aangifte van nalatenschap kan aantonen dat hij niet voldoende geërfd heeft om de erfbelasting te kunnen betalen of als hij enkel blote eigendom geërfd heeft. Het is hierbij nog belangrijk mee te geven dat de nalatigheidsinteresten ook verschuldigd blijven bij een lopend afbetalingsplan. De intrestvoet is sinds dit jaar verlaagd van 7% naar 4%.”

Wat houdt het in als ik een erfenis verwerp?

“De verwerping van een nalatenschap moet je bij een notaris laten vastleggen. Jij erft dan niets meer, maar eventueel worden je kinderen zo wel erfgenaam.”

Beschermt verwerpen me automatisch tegen financieel verlies?

“Zeker en vast tegen schulden van de overledene en tegen successierechten, gezien je niets erft. Wat wel kan gebeuren - maar het hangt van gemeente tot gemeente af of ze daarin actie ondernemen - is dat het CAW de begrafeniskosten en eventuele achterstallige rekeningen van ziekenhuis of woonzorgcentrum van jou wil terugvorderen. Dat kan als men zich beroept op de onderhoudsplicht die je als kind of als ouder ten opzichte van de overledene had.”

Hoeveel tijd heb ik om te beslissen of ik een erfenis verwerp?

“In principe ook dertig jaar. Maar je loopt wel het risico dat de schuldeisers van de overledene zich tot jou gaan wenden. En ook dat je per ongeluk iets doet waarmee ze kunnen bewijzen dat je de nalatenschap stilzwijgend aanvaard hebt en dus ook de schulden erft.”

Kan ik mijn beslissing om te verwerpen nog intrekken?

“Dat kan enkel als niemand anders intussen de nalatenschap aanvaard heeft. Als je dat zou doen omdat na vereffening van alle activa en passiva er toch nog activa overblijven, dan kan je best met alle andere erfgenamen collectief de verwerping herroepen. Want als jij de nalatenschap als eerste aanvaardt, verhinder je dat de andere erfgenamen hun verwerping nog kunnen herroepen omdat er immers al iemand aanvaard heeft. Nu is dat wel iets heel uitzonderlijks, maar toch: het zou wat raar zijn als iedereen dan naar de notaris spurt om de eerste te zijn.”

Kan ik voor mijn minderjarige kinderen een nalatenschap verwerpen of onder voorrecht van boedelbeschrijving aanvaarden?

“Minderjarigen of beschermde personen kunnen enkel aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving. Maar als op het eerste gezicht al duidelijk is dat ze enkel problemen kunnen erven, kan een ouder aan de vrederechter de machtiging vragen om de nalatenschap in hun naam te verwerpen.”

Hoeveel kost dat allemaal?

“Het ereloon van de notaris voor het opstellen van de akte van verwerping of aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving hangt af van het werk dat daarvoor nodig was. Vooral dan voor het opstellen van de boedelbeschrijving. Reken daarbij op een bedrag vanaf 600 euro per vacatie (plaatsbezoek, opzoeking, bespreking ... die niet vervat zijn in de notariskosten). Voor de verwerpingsakte reken je vanaf 350 euro, maar de erfgenaam dient niets te betalen voor het verwerpen van een nalatenschap als het netto-actief (het bedrag dat overblijft als alle schulden in mindering zijn gebracht) minder is dan 5.219,21 euro.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234