Zondag 17/01/2021

Reportage

Elke dag de vrieskou in: geschift of gezond?

Wim ‘The Ice Man’ Hof in zijn element. ‘Het idee dat ik agressieve koude de baas kon, gaf me immense kracht.’Beeld rv

Ooit werd de Nederlander Wim Hof als een gek versleten, nu zweren steeds meer volgers bij een ijsbad om meer controle over lichaam en geest te krijgen. Wetenschappers zijn geïntrigeerd, maar uiten ook kritiek, want ‘The Ice Man’ gaat wel behoorlijk ver door te beweren dat zijn methode tegen corona zou helpen. 

De kou is oké. Gewoon blijven ademen en rustig gaan ­zitten”, spreekt instructeur Tom me toe, terwijl alle cellen in mijn voeten en onderbenen schreeuwen om dit bad zo snel mogelijk te ­verlaten. Gevuld met heerlijk warm water en lavendelolie kan zo’n ­badkuip de ideale verpozing zijn. Staat-ie buiten en zit hij vol ijswater, dan verliest de badkuip elke schijn van lichamelijk genot.

Toch ga ik zitten – een beslissing die ik me meteen beklaag. “Verzet je niet tegen de kou. Jij hebt controle”, zegt Tom. Ik probeer te denken dat deze koude ook maar een sensatie is, maar wat mijn tenen betreft hoeft die toch niet meer al te lang te duren. Wie doet zoiets nu vrijwillig?

Ik ben in het Kempense Dessel om me onder begeleiding te wagen aan de Wim Hof-methode, een combinatie van ademhalingstechnieken, meditatie en blootstelling aan koude. In een wereld die verslaafd is aan comfort verovert de 61-jarige Nederlander steeds meer harten met de boodschap dat we net de oermens in ons naar boven moeten brengen. Celebrity’s als Oprah Winfrey, comedian Joe Rogan en Hunger Games-acteur Liam Hemsworth dwepen met The Ice Man, zijn nieuw boek werd in ruim twintig talen vertaald én krijgt binnenkort een Hollywood-verfilming.

Wim Hof adepten verschijnen op sociale media dagelijks met foto’s en ­filmpjes waarin ze tot aan hun nek in ijsbaden zitten, onder watervallen poseren of de Noordzee induiken. Een van hen is zanger Tom Helsen: “Twee maanden geleden ben ik begonnen met een ritueel dat mijn leven heeft veranderd. Voor ik eender wat doe, ga ik in één beweging vanuit mijn warme bed recht mijn vijver in. Heel mijn leven is gericht op die ochtendkick. De koude tintelt nog uren na en is het best te omschrijven als Popeye die net spinazie heeft gegeten. Het is de meest vreemde ervaring die ik heb gehad, maar het is zo verslavend.”

Wim Hof ontdekte de kracht van de koude op zijn 17de. Zonderling die hij was, met zijn grenzeloze fascinatie voor oosterse mystiek en meditatie, ziet hij op een winterse zondag hoe een vliesdun ijslaagje het kanaal in het Amsterdamse Beatrixpark bedekt. Hof voelt een intense aantrekking, kijkt even rond en glijdt zo het water in. “Ik bleef er niet lang in, maar voelde me meteen diep verbonden. Het idee dat ik zo’n agressieve koude de baas kon, gaf me immense kracht.” De volgende dag stond hij er weer, en dat kunstje zou hij de hele winter, en alle winters daarna herhalen. The Ice Man was geboren.

Gaandeweg leerde Hof dat als hij dieper ademhaalde, hij langer in de kou kon blijven zitten. “Je kan de koude alleen maar tolereren als je zelf in complete rust bent, als je eigen lichaam een tegenkracht vormt voor de kracht van de koude. Maar in het comfort van ons dagelijks leven spreken we die kracht nooit aan.”

Tom Stijven werd in 2015 de eerste Belgische Wim Hof-instructeur.Beeld Eva Vlonk

Hof ontdekte dat als hij eerst dertig keer diep ademhaalde, hij daarna minutenlang onder het ijs kon blijven. “Op een bepaald moment begon ik die ademhaling ook op het droge toe te passen. Ik zag oude trauma’s en blokkades bovenkomen. Ik zag de chakra’s waarover ik in die oosterse boeken ­tijdens mijn jeugd gelezen had.”

Er is ook een minder esoterische uitleg voor. Onze ademhalingsreflex schiet niet in gang omdat je lichaam nood heeft aan zuurstof, maar omdat het koolstofgehalte in je lichaam te hoog oploopt. Door een dertigtal keer te hyperventileren, zoals in de Wim Hof-methode, verlaag je aanzienlijk het CO2-peil in je lichaam, waardoor je, na een laatste keer je longen te hebben leeggeblazen, makkelijk anderhalve tot twee minuten je adem kunt inhouden. Je zuurstofniveau zakt drastisch, je lichaam denkt dat het in een leven-of-doodsituatie zit en beloont je, eens je besluit weer in te ademen, met een pak feelgoodhormonen. Hoewel je bij de hele oefening je yogamatje niet verlaat, maak je in een paar minuten tijd eveneel adrenaline aan als iemand die voor het eerst bungeespringt.

26 wereldrecords

Op uitnodiging van allerlei tv-shows verbrak Hof 26 Guinness World Records. Op zijn cv staan uitspattingen zoals 66 meter onder ijs zwemmen, op 2.000 meter hoogte aan één vinger tussen twee luchtballonnen hangen, een halve marathon lopen in Lapland (in zwemshort en op blote voeten), of doodleuk 113 minuten in een ijsbad zitten. “Ik zag het als mijn onderzoekstocht”, zegt Hof. “Ik wou weten hoe ver ik mijn lichaam en geest kon drijven.” Toch was het Hof nooit om de records te doen. Al in zijn eerste tv-optredens beweerde hij bij hoog en laag dat zijn methode ­menselijk leed kon verlichten, want ook dat is hem niet vreemd.

Hof was getrouwd met de Spaanse Olaya, die manisch-depressief was en zichzelf in 1995 van het leven beroofde. Haar man bleef blut en gebroken achter met vier jonge ­kinderen. Meer dan ooit nam hij zijn toevlucht tot de koude. “Wanneer je in ijswater zit, denk je niet na over je hypotheek, je scheiding of je gebroken hart. Je overleeft gewoon. Toen pas begreep ik echt hoe waardevol het koude water, mijn ademhaling en mijn positieve mindset konden zijn”, schreef hij in zijn boek. Dus maakte Hof er een methode van, in de hoop anderen de rust te kunnen bieden die zijn vrouw niet vond.

Niet zelden belanden mensen bij Wim Hof als ze door een diep dal gaan. Dat was bij mijn instructeur Tom Stijven (53) niet anders. “In 2008 kreeg ik last van vermoeidheid in mijn benen, later werd dat verzuring en steeds hevigere pijn.” Zes jaar lang draafde hij dokters en ziekenhuizen af, zijn klusbedrijf moest hij sluiten. Uiteindelijk kon hij amper zijn eigen trap nog op. Tom kreeg de diagnose fibromyalgie, een ziekte die onder de reumatische aandoeningen valt en geen duidelijke oorzaak noch behandeling kent. “Uiteindelijk adviseerden ze me om naar de pijnkliniek te gaan, maar daar heb ik voor bedankt.”

Het was Toms moeder die op ­televisie de naam Wim Hof had horen vallen. “Op zijn website las ik over de methode. Het leek me ongeloofwaardig, maar ik had niks te verliezen.”

Dus ging hij in Nederland op inleefweekend. “Bij de eerste ademhalingsoefeningen werd ik zo duizelig als wat. Je kan daar echt heel ver in gaan. Ook het eerste ijsbad viel me zwaar, na een halve minuut was ik er alweer uit. Maar de volgende keer bleef ik al wat langer. Zelfs een wandeling van 10 kilometer liep ik mee. Ik voelde me op slag dertig jaar jonger. Eenmaal thuis heb ik meteen buiten een bad geïnstalleerd. Nauwelijks een week later kon ik out of the blue 3,5 kilometer lopen, wat ik de hele zomer ben blijven doen. En binnen drie maanden kon ik weer gaan werken. Mijn chronische pijn is nooit teruggekeerd.”

In 2015 werd Tom de eerste Belgische Wim Hof-instructeur, sindsdien coacht hij bedrijven, sporters en al wie nood heeft aan ademhalings­technieken en koudetherapie. “Bij mij heeft de methode een ongelooflijk effect gehad, maar je zult me nooit horen zeggen dat het een wondermiddel is. Ik geloof wel dat mensen te veel leven in hun hoofd en vervreemd zijn van hun lichaam. We moeten weer rust leren nemen; kou en ­ademhaling kunnen daarbij helpen.”

Immuunsysteem

De capriolen van Hof weten de jongste jaren steeds meer de aandacht van de wetenschap te trekken. In 2011 gaven onderzoekers van het Radboud Universitair Medisch Centrum een inenting met endotoxine, een onschadelijk stukje bacterie, aan Wim Hof. Bij eerder onderzochte proefpersonen leidde dat tot griepsymptomen als koorts, rillingen of hoofdpijn, omdat het menselijk lichaam endotoxine voor een levende bacterie aanziet en het immuunsysteem in werking treedt. Niet bij Hof: door met zijn ademhaling zoveel adrenaline op te wekken, kon hij die immuunrespons tegenhouden. In 2014 deden 12 mannen, die Hof een week lang in Polen getraind had, datzelfde kunstje over. “Het was de eerste keer dat werd ­aangetoond dat je je immuunreactie zelf kan beïnvloeden”, zegt onderzoeker Matthijs Kox.

Koudetherapie hielp Sarah haar angst- en paniekaanvallen te overwinnen.Beeld Eva Vlonk

Volgens de wetenschappers kan dit belangrijke implicaties hebben voor de behandeling van ziektes als reuma, MS of Crohn, die veroorzaakt worden door een overactief immuunsysteem dat de eigen lichaamscellen aanvalt. Kox: “De methode van Wim Hof lijkt een ­vergelijkbaar effect op te wekken als medicijnen die die reactie ­verminderen, al betekent dat voor alle duidelijkheid niet dat ze even effectief is. Het is in elk geval interessant om verder te onderzoeken.”

Ook nog in 2014 verbaasde Hof de wereld, door een groep van 26 ­onervaren bergbeklimmers, van wie de helft chronisch ziek, in 48 uur op de Kilimanjaro te krijgen. Zijn ademhalingstechniek bleek de geknipte remedie om het steeds zakkende zuurstofpeil te compenseren, ­waardoor niemand last kreeg van erge hoogteziekte.

Maar hoewel het anekdotisch bewijs indrukwekkend is, is het gevaarlijk om de methode te gaan zien als een medicijn. “Het is eerder een ingreep in je levensstijl, net zoals sport”, zegt psychiater Vaibhav Diwadkar van Wayne State University. Voor Hofs bewering dat de methode zou helpen tegen kanker of het ­coronavirus, is er dan ook geen ­wetenschappelijk bewijs. Bovendien zijn er al doden gevallen doordat beoefenaars de ademhalings­oefeningen onder water probeerden, en door gebrek aan zuurstof in de ­hersenen hun bewustzijn verloren. Wim Hof benadrukt dan ook om de oefeningen niet in de buurt van water te doen.

Angst overwonnen

Hoewel mensen al eeuwenlang aan koudetherapie doen, staat ook daar de wetenschap nog in de kinder­schoenen. Een Nederlands onderzoek bij 4.000 proefpersonen wees uit dat mensen die een maand lang met koud water douchten, zich 29 procent ­minder vaak ziek meldden dan een vergelijkende groep die warm water gebruikte. Een metastudie uit 2017 concludeerde dan weer dat koud water gunstige effecten kan ­hebben bij ontstekingen (zoals bij chronische pijn), en dat de korte fysieke stress ons weerbaarder kan maken tegen de stress van het alledaagse leven.

Zo hielp het Sarah (38) om haar angst- en paniekaanvallen te ­overwinnen. “Op mijn 18de had ik een eerste hyperventilatieaanval. Die ­aanvallen werden steeds erger, ­zodanig zelfs dat ik voor zes weken in de psychiatrie belandde. Jarenlang had ik meerdere paniekaanvallen per dag. Ik werd een therapiehopper: van therapeuten tot psychologen, ­acupunctuur en brainspotting: ik heb alles geprobeerd om van mijn angst af te geraken.”

Op aanraden van een vriend gaf ze ook de Wim Hof-methode een kans. “Zowel dat hyperventileren als de koude waren voor mij erg beangstigend. Vroeger durfde ik mijn kleine teen nog niet in koud water te ­houden. Maar geleidelijk aan leerde ik loslaten. De eerste keer dat ik in een koud meertje ging zwemmen, raakte ik zelfs in trance.”

“Door de methode heb ik eindelijk mijn vrijheid terug”, vervolgt Sarah. “Soms voel ik nog weleens een ­paniekaanval opwellen, maar nu denk ik: laat maar komen. Ik heb geen angst meer voor de angst. Vorige week heb ik zelfs weer op de autostrade ­gereden, nadat ik daar tien jaar lang bang voor was geweest.”

Als al die getuigenissen iets met elkaar gemeen hebben, dan is het wel de kracht van positieve verwachtingen. Hof: “Wij geven mensen een sleutel, zodat ze weer controle krijgen op hun gemoed en lichaam.”

Accepteren

Die verwachtingen op zich kunnen al tot genoeg geluksstofjes leiden, ­waardoor we ons – althans ­tijdelijk – weer beter ­gaan voelen, zelfs bij ­chronische pijn of tijdens een marathon. Misschien wel de interessantste vraag is dan ook: hoe groot is het effect van ons gemoed op ons lichaam? Psychiater Diwadkar, die vaststelde hoe Hof er in zijn labo in slaagde om, mét een koudepak, zijn lichaamstemperatuur met 1° C te ­verhogen, ­concludeerde: “Hof toont aan hoe je de genezende kracht van het placebo-effect kunt aanspreken”.

Wim Hof waarschuwt voor de opwarming van de aarde in Hongkong, 2010.Beeld REUTERS

Volgens Diwadkar zit de kracht in een aspect dat moeilijk te meten is. “Waarom ­trekken we de Himalaya in? Uit eigen ervaring weet ik dat dat een erg onaangename ervaring kan zijn. Maar het gevoel om dat onaangename te ­overwinnen en er iets positiefs van maken, kan al ­leiden tot veel meer zelfvertrouwen en mentaal ­welzijn.”

“Je gaat het bad niet warmer krijgen”, zegt Tom tegen me, terwijl mijn benen nog steeds hevig rillen. “Je kunt het alleen leren accepteren. Pas als je je er niet tegen verzet, zie je dat je lichaam dit perfect aankan.”

En jawel, of het nu ligt aan het feit dat mijn bloedvaten zich eindelijk afsluiten, of aan Tom die me voortreffelijk heeft afgeleid, na anderhalve minuut begin ik de koude zowaar draaglijk te vinden. “Nu zie ik je pas ademhalen”, zegt Tom, en ik knik alsof ik precies weet wat hij bedoelt. Maar wat ik voel, kan ik niet negeren: mijn relatie met de kou is in twee minuten tijd van ‘het is ingewikkeld’ naar ‘best oké’ gegaan, en dat op zich is al een overwinning.

Eenmaal terug in het station, zie ik de trein voor mijn neus vertrekken. Even kan ik een moment van verzuchting niet tegenhouden, maar snel komt Toms mantra weer als een mug rond mijn hoofd zoemen. “Alles draait om acceptatie.”

De Wim Hof methode. Overstijg jezelf met The Ice Man verscheen deze maand bij Kosmos, 296 p., 20,99 euro. Info en minicursus (tijdelijk gratis) via wimhofmethod.com. Alle info over de coaching van Tom Stijven via justbreathe.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234