Maandag 28/11/2022
Een vuilnisbelt voor glas in Frankrijk. Op het meeste glaswerk staat er bij onze zuiderburen geen statiegeld.

AchtergrondMilieu

De zin en onzin van recycleren: waarom ook je wijnfles een tweede leven verdient

Een vuilnisbelt voor glas in Frankrijk. Op het meeste glaswerk staat er bij onze zuiderburen geen statiegeld.Beeld Hemis via AFP

Weg met eenmalig glas, vinden ze bij Pieter Pot. De verpakkingsvrije online supermarkt werkt sinds kort met statiegeld op wijn en speciaalbier. Maar is dat ook echt milieuvriendelijker?

Robin van Wechem

De milieu-impact van eenmalig glas is enorm, betoogt Jouri Schoemaker, medeoprichter van verpakkingsvrije supermarkt Pieter Pot. Glas is zwaar en kost veel energie om te maken en te recycleren. Pieter Pot levert daarom de boodschappen in glazen potten, die na gebruik opgehaald, schoongemaakt en hergebruikt worden. Op elke pot zit 2 euro statiegeld.

Sinds een maand heeft het bedrijf ook biologische wijn en speciaalbier met statiegeld in het assortiment. De wijn komt uit Duitsland, waar importeur Riegel al jaren met een retoursysteem werkt. De wijn wordt in Duitsland gebotteld en na het terugsturen worden de flessen er schoongemaakt en hervuld. Het bier komt van brouwerij De Leckere in Utrecht, waar de flesjes eveneens naartoe worden teruggestuurd voor schoonmaak en hervulling.

Dat roept meteen de vraag op hoe duurzaam al dat transport is ten opzichte van wegwerpglas. Voor de wijnflessen heeft Pieter Pot dat laten uitrekenen. In 2009 maakte de Justus-­Liebig Universiteit in Duitsland een levenscyclusanalyse voor Riegel. Daaruit bleek dat de statiegeldflessen van een liter 39 procent minder CO2-uitstoot veroorzaakten dan eenmalig glas. Bij de studie werd gerekend met vier tot zes keer hergebruik.

In 2019 is die analyse aangepast voor de situatie van Pieter Pot. In de oorspronkelijke studie was de gemiddelde transportlengte 640 kilometer, terwijl het vervoer van en naar Rotterdam (thuisbasis van Pieter Pot) 800 kilometer bedraagt. Met deze extra kilometers kwam het milieuvoordeel van de statiegeldfles nog op 35 procent uit.

Experts reageren wisselend op deze claim. Peter Rem, hoogleraar resources and recycling aan de TU Delft, noemt de milieuberekening in de basis “solide”. Wel benadrukt hij dat de impact van de statiegeldflessen door de lage dekking vooralsnog bescheiden is.

Efficiëntie is cruciaal

Roland ten Klooster, hoogleraar verpakkingsontwerp en -management aan de Universiteit Twente, plaatst kanttekeningen bij de studie die het bedrijf aanhaalt. “De milieu-impact van het transport is gebaseerd op zoveel mogelijk efficiëntie. Dat betekent volle pallets en volle vrachtwagens. Het is de vraag of Pieter Pot die in dit stadium kan halen. Ook de doorloopsnelheid van het retoursysteem maakt uit. Bij een lage doorloopsnelheid heb je onevenredig veel verpakkingen nodig.”

Schoemaker laat weten dat Pieter Pot het bedrijf Delta Wines inschakelt als tussenpartij, omdat die op grotere schaal werkt en het transport daardoor efficiënter wordt.

Ernst Worrell, hoogleraar energie, materialen en technologische veranderingen aan de Universiteit Utrecht, denkt dat 35 procent besparing aan de hoge kant is. “Het originele rapport uit 2009 is een scriptie van een masterstudent, al lijkt die methodologisch redelijk goed te zijn. Voor sommige cijfers zijn databases gebruikt die niet altijd representatief zijn voor een specifiek product. Ook kunnen ze wat verouderd zijn. Dat maakt het moeilijk om de precieze aannames te controleren, net als de update voor Pieter Pot.”

In de studie zitten volgens Worrell ook conservatieve aannames. Zo is het hergebruik van vier tot zes keer aan de lage kant, zeker in vergelijking met bierflesjes, die twintig tot veertig keer kunnen worden hervuld. Dat geldt ook voor een retourpercentage van 78 procent. Met 2 euro statiegeld zal dat bij Pieter Pot wellicht hoger liggen.

Mede daarom verwacht hij dat herbruikbaar glas alsnog een betere milieu-­impact heeft dan eenmalig glas. “Uit onderzoek blijkt dat herbruikbare verpakkingen in driekwart van de gevallen een lagere CO2-uitstoot hebben dan eenmalige verpakkingen.”

Yvonne van der Meer, hoogleraar sustainability of chemicals and materials aan de Universiteit Maastricht, vraagt zich af of herbruikbaar glas wel echt beter is. “In de studie voor Pieter Pot lijkt de CO2-besparing van het recycleren van glas bij de productie van nieuw glas niet te zijn meegenomen. Dat kan de uitkomst beïnvloeden.”

Van der Meer verwijst naar een Italiaanse studie over eenmalig bruikbare en herbruikbare glazen waterflessen. Daaruit blijkt dat de trans­port­afstand cruciaal is. “Bij 200 kilometer tussen producent en distributeur zijn hervulbare flessen al vanaf twee keer hergebruik beter. Bij 400 kilometer is minstens vier keer hergebruik nodig en bij 800 kilometer is het systeem zelfs niet geschikt voor dertig keer hergebruik.”

Of het hergebruik van wijnflessen door Pieter Pot écht duurzamer is, lijkt vooral af te hangen van de schaal die ze kunnen bereiken.

En voor bier?

Voor speciaalbierflesjes ligt de zaak iets anders. Volgens Marcel Keuenhof, verpakkingsdeskundige bij het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken, zit daar zeker winst in hergebruik. “Het omslagpunt ligt al bij vijf tot zeven keer hergebruiken. Herbruikbare bierflessen kunnen minimaal twintig keer mee. Dat is milieutechnisch én economisch een opsteker.”

In ons land geldt er voor de meeste speciaalbierflesjes wel statiegeld, en dan zeker voor de grote brouwerijen. “Vooral voor kleine brouwerijen zijn herbruikbare flessen lastig, omdat ze geen wasserij hebben. Vaak willen die zich onderscheiden met de vorm van hun flesjes, die niet altijd goed in schoonmaakinstallaties passen. Ook maken de etiketten en lijm het soms lastig om ze goed schoon te maken.”

Keuenhof merkt op dat grote merken nu meer geïnteresseerd zijn in hergebruik. “Sinds covid zijn er verstoorde toeleveringsketens van materialen. Door de oorlog in Oekraïne is er ook te weinig Europese productiecapaciteit. Dat maakt hergebruik aantrekkelijker.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234