Donderdag 18/08/2022

AchtergrondNatuur en milieu

De perfecte grasmat heeft afgedaan: ‘Hier is het groen en koel, de buren zitten op stro’

De tuin van Martine Meeus: 'We vervingen het gazon volledig door verschillende vaste planten, struiken en bomen.' Beeld (c) François De Heel voor Velt vzw (www.velt.nu)
De tuin van Martine Meeus: 'We vervingen het gazon volledig door verschillende vaste planten, struiken en bomen.'Beeld (c) François De Heel voor Velt vzw (www.velt.nu)

Langs Vlaamse wegen kom je dezer dagen verdorde gazons tegen. Heeft het gemillimeterde biljartlaken in tijden van frequentere droogte en hitte zijn beste tijd gehad? En wat is het alternatief?

Dieter De Cleene

“Mijn gazon blijft langer groen dan dat van de buren”, zegt Werner Van Craenenbroeck. Van Craenenbroeck coördineert het project De Tuinrangers van het Agentschap Natuur en Bos, dat mensen wil aanmoedigen hun tuin natuurvriendelijker en klimaatbestendiger te maken.

Het beeld van de ideale ‘pelouse’ is volgens Van Craenenbroeck aan herziening toe. “Het beste wat je kunt doen om je gazon snel te laten verdorren, is het kort maaien en er zoveel mogelijk andere plantjes uit weren”, zegt Van Craenenbroeck. “Door te verticuteren maak je de grasmat nog dunner en gevoeliger voor verdroging. Ik maai mijn gras maar één keer in de maand, en er groeien klaver, madeliefjes, duizendblad en paardenbloemen tussen. Het is geen gazon waar ze bij Club Brugge tevreden mee zouden zijn, maar de kinderen kunnen er prima op spelen.”

In de achttiende eeuw was een gazon een statussymbool. Wie het zich kon veroorloven om een grote lap grond niet voor landbouw maar voor iets nutteloos als een grasmat te gebruiken, en die piekfijn te laten onderhouden, moest er wel warmpjes bij zitten. Het gazon als een soort opzichtige verspilling van ruimte en energie. En dat is het in zekere zin nog altijd. Wie een egaal biljartlaken nastreeft, moet bemesten, bekalken, verticuteren, maaien en steeds vaker – tegen beter weten in – besproeien. Maar waarom eigenlijk?

Op zich kan het geen kwaad dat gras verdort, want de plantjes zijn doorgaans in staat zich te herstellen. Maar wie er tegenop ziet om op een bruin tapijt te staren, kan overwegen het roer om te gooien. Een natuurlijker gazon is een eerste optie. “Gebruik geen meststoffen of onkruidverdelgers meer, en maai minder vaak”, zegt Wouter Vanreusel (Natuurpunt). “Het is goedkoper, kost minder werk, is beter voor de natuur én maakt je gazon beter bestand tegen droogte. Want een langere, soortenrijkere grasmat wortelt dieper en houdt vocht beter vast.”

Bloemenweides en bloemenakkers

Wie nog een stap verder wil gaan, kan een deel van het gazon omvormen tot een bloemenweide of bloemrijk grasland, een mix van lang gras en wilde planten. Maar hoe begin je daaraan? Ook dat is vooral een kwestie van minder doen. “Laat het gazon ongemoeid tot eind mei, zodat wilde planten de kans krijgen zich tussen de grassen te vestigen en zaden te vormen”, zegt Vanreusel. “Voer het maaisel af, zodat je de grond verder verarmt, want zo onttrek je voedingsstoffen aan de bodem.”

Bloemenweides doen het het best op arme grond. Hoe de overgang verloopt is afhankelijk van het bodemtype, en hoe vaak de grond in het verleden is bemest. Hoe rijker de grond, hoe meer maaibeurten aanvankelijk nog nodig zijn en hoe trager de diversiteit toeneemt. “Op arme zandgrond bereik je het snelst een mooi resultaat”, weet Greet Tijskens, tuinadviseur bij de Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren (Velt). “Op een rijke kleigrond kan dat meerdere jaren duren.”

Wie niet zo lang kan wachten, kan de natuur een handje helpen en wilde planten inzaaien, op kale plekken of door eerst de bovenste laag van het gazon af te graven. Maar hoed u voor wat sommige ecologen een ‘carnavalsmengsel’ noemen, dat vooral zaden van veelkleurige, maar niet altijd inheemse en voor insecten vaak minder interessante bloemen bevat. “Kies voor zaden van inheemse en streekeigen soorten”, adviseert Vanreusel. “Of ga gewoon zaden verzamelen in wegbermen of graslanden in de buurt.”

Ziet u soorten als gewone margriet, scherpe boterbloem, koekoeksbloem of knoopkruid verschijnen? Proficiat, u hebt het eindstadium van de overgang van gazon naar bloemenweide bereikt. Dan volstaat het om nog twee keer per jaar te maaien, één keer in de zomer en één keer in het najaar.

Wie helemaal geen geduld heeft, kan een bloemenakker overwegen, waarbij je het gras verwijdert en een akkermengsel met soorten als kamille, korenbloem en klaproos inzaait. “Het nadeel is dat je in het najaar de bodem moet omwoelen en dus in de winter op een kale ‘akker’ kijkt”, zegt Van Craenenbroeck. “Het voordeel is dat de planten het ook goed doen op meer voedselrijke grond, en je snel resultaat hebt: je waant je meteen in ‘Flanders fields’.”

Spelen in hoog gras

Flore De Baets (30) koos bij de aanleg van haar tuin een paar jaar geleden meteen voor een wildere tuin, omdat ze geen zin had wekelijks achter aan een grasmaaier te sjokken. “We zaaiden aanvankelijk een mengsel van grassen en klaversoorten in, en lieten de natuur het werk doen”, zegt De Baets. De tuin bestaat nu uit een lappendeken van kortere en ruigere stukken met wilde bloemen. De kinderen van 1,5 en 4 vinden dat prima. “Ze houden van de hoge grassen om in te spelen”, zegt De Baets. “Het is een misvatting dat kinderen een kort gazon nodig hebben. Op de plekken die we korter maaien, komen onze kinderen het minst.”

De tuin van Martine Meeus, zoals die vroeger was: een 'groene woestijn'. Beeld Jan Van Herrewege
De tuin van Martine Meeus, zoals die vroeger was: een 'groene woestijn'.Beeld Jan Van Herrewege

Ook Martine Meeus (60) liet het gras voor wat het was. “Onze stadstuin bestond uit een groot gazon met een plantenboordje errond, dor in de zomer en met weinig leven erin”, zegt Meeus. “Een groene woestijn. We vervingen het gazon volledig door verschillende vaste planten, struiken en bomen. Daar zijn we erg blij mee. Het resultaat is een tuin die niet alleen bruist van het leven, maar die ook klimaatbestendiger is. Hier is het groen en koel, de buren zitten op stro.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234