Woensdag 01/12/2021

Nieuwe reeksDe verbeteraars

‘Cohousing is de toekomst van wonen, maar op de juiste plaats en de juiste manier’

'De belangrijkste reden om aan cohousing te doen is weliswaar het sociale', zegt Federico Bisschop. 'Mensen zijn nu eenmaal sociale wezens en hebben gemerkt dat ze plots heel vaak alleen thuis zaten.' Beeld Wouter Van Vooren
'De belangrijkste reden om aan cohousing te doen is weliswaar het sociale', zegt Federico Bisschop. 'Mensen zijn nu eenmaal sociale wezens en hebben gemerkt dat ze plots heel vaak alleen thuis zaten.'Beeld Wouter Van Vooren

In de reeks ‘De Verbeteraars’ inventariseert De Morgen vernieuwende ideeën om de samenleving te doen vooruitgaan. Vandaag: projectontwikkelaar Federico Bisschop. Als het aan hem ligt, wonen in de toekomst een miljoen Vlamingen in cohousing of een andere vorm van collectief wonen. Op die manier wordt de ruimtelijke verrommeling een halt toegeroepen.

Het zit grondig scheef met de Vlaamse huizenmarkt. We zijn met z’n allen veel te versnipperd gaan wonen, met alle gevolgen van dien voor de open ruimte en de mobiliteit. Bovendien zijn de Vlaamse huizen fel verouderd, waardoor ze energie vreten. En toch gaat de woningprijs flink crescendo. In Gent, waar we Federico Bisschop spreken, steeg de mediaanprijs op een decennium met 80 procent. Tot wanhoop van veel jonge startergezinnen.

Het antwoord volgens Bisschop: cohousing. Hij is zaakvoerder en bezieler van Cohousing Projects, dat over heel Vlaanderen woonprojecten opstart. Zijn werk werd onder meer geloofd door voormalig Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck, die in het Leuvense cohousingproject ’t Wisselspoor het wonen van de toekomst zag.

In zekere zin is Federico Bisschop gewoon een man die geen afscheid kon nemen van zijn studententijd. Na zijn studies huurde hij met vrienden een groot herenhuis in hartje Antwerpen. Toen de kameraden hun vleugels uitsloegen, moest hij op zoek naar iets anders.

“Het kon toch niet zijn dat ik nu opeens alleen moest gaan zitten in een huis of appartement? Dus ben ik beginnen zoeken, en al vrij snel stootte ik op cohousing. Iedereen heeft zijn eigen woning, keuken, badkamer, en voldoende privacy. Daarnaast deel je een aantal gemeenschappelijke voorzieningen zoals een coworking of grote keuken waar je een feestje kan houden.”

Cohousing is volgens Bisschop deel van een ecologische revolutie. Maar dan moet het wel oordeelkundig ingezet worden. “We moeten de kernen verdichten. Dat kan door de ruimtes die er zijn compacter samen te nemen. Dat is wat cohousing doet. Maar het zou geen oplossing zijn om oude boerenhoven, die op het land verspreid liggen, om te turnen tot cohousingprojecten. Daar staan wij niet achter, want dat creëert ook weer verkeer naar het platteland. Cohousing is op zich niet de oplossing: het moet op de juiste plaats en op de juiste manier. Bijvoorbeeld door ecologische materialen te gebruiken. Voor onze huizen in Wondelgem gebruiken we houtskeletbouw, en is de vloer geïsoleerd met gerecycleerd glas.”

“Die materialen zijn duurder, maar het scheelt soms niet veel. We merken dat ons publiek daar vrij makkelijk van te overtuigen is, en dat ze ook zelf snel bij die ecologische oplossingen uitkomen. Als mensen beseffen welke impact het heeft, als ze weten dat ze echt een duurzame keuze maken, dan zijn ze bereid om dat beetje meer te investeren. Autodelen is ook heel gewoon in een cohousing. In het begin brengt iedereen zijn wagens mee, maar na tien jaar heeft niemand nog een tweede wagen en is de helft van de eerste auto’s verdwenen.”

Is cohousing niet vooral een woonvorm voor de gegoede middenklasse die zich ecologisch verantwoorde materialen kan veroorloven?

“Dat is een kritiek die we vaak krijgen. Maar dan komen we terug op een andere vraag: waarom is wonen onbetaalbaar geworden? Nieuwbouw is financieel gezien maar voor 15 procent van de mensen weggelegd: dat probleem gaan wij niet oplossen. Maar ik geloof wel dat wat wij doen een manier is om de ecologische revolutie mogelijk te maken en een doorbraak te forceren. Kijk naar Tesla: dat waren wagens van 100.000 euro, maar ze hebben wel de markt voor elektrische auto’s helemaal opengebroken. De vermogende middenklasse heeft dat mee mogelijk gemaakt. Daarna druppelt het naar beneden, en zie je dat ook andere constructeurs meer betaalbare auto’s gaan maken.”

De prijzen op de woningmarkt zijn de voorbije jaren geëxplodeerd. Is cohousing een alternatief om daaraan te ontsnappen?

“Een appartement met twee slaapkamers kost evenveel als een vergelijkbare woning in cohousing. Bij ons zal het wellicht nog iets compacter zijn, omdat je daarnaast nog 200 à 300 vierkante meter aan gemeenschappelijke ruimtes hebt – een werkplaats, bureauruimte, een gezamenlijke wasplaats.”

“Huizen bouwen in een cohousing is dus niet per se goedkoper. Maar je kan wel kleiner bouwen en toch meer comfort creëren. De grote kostdrijver van een woning is nu eenmaal het aantal vierkante meter. Vaak wordt geponeerd dat we dan maar kleiner moeten gaan wonen, maar dat is geen oplossing als daar niets tegenover staat.”

Bisschop: 'We hebben misschien een regering en een land dat niet zo goed functioneert, maar Europa heeft wel een visie en kan dingen erdoor duwen met het nodige budget.'
 Beeld Wouter Van Vooren
Bisschop: 'We hebben misschien een regering en een land dat niet zo goed functioneert, maar Europa heeft wel een visie en kan dingen erdoor duwen met het nodige budget.'Beeld Wouter Van Vooren

Hoeveel mensen doen aan cohousing in Vlaanderen?

“Veel te weinig. Ik denk dat er een twintigtal projecten gebouwd is. Dat is dus een druppel op een hete plaat. Maar het is zoals een inktvlek. Die paar honderden mensen hebben allemaal hun eigen netwerk, dat zijn mensen die daar over de vloer komen en cohousing leren kennen. We merken: waar we een project starten, groeit de interesse. Cohousing is nog erg onbekend.”

Ik denk niet dat iedereen staat te springen voor cohousing.

“Dat klopt. Er zijn zeker mensen die zich in zo’n woning minder gelukkig gaan voelen en die beter functioneren in een gewone woning of appartement. Het is ook helemaal niet onze bedoeling om iedereen te overtuigen. Marktstudies tonen: als je het goed uitlegt, is zo’n 20 à 30 procent van de mensen hierin geïnteresseerd. Dat zijn 1 miljoen Vlamingen – daar zijn we nog lang niet. We hebben geleerd dat de interesse vooral van mensen in de steden komt.”

Hoe komt dat, denkt u?

“Omdat de druk op de ruimte daar zo groot is en steeds groter wordt. Het geld dat je moet neertellen voor een klassieke woning met een beetje ruimte erbij, dat staat eigenlijk niet meer in verhouding tot wat je krijgt. In meer landelijke gebieden – écht landelijk bestaat in Vlaanderen niet meer – in West-Vlaanderen of Limburg heb je nog gemeentes met veel ruimte en plaats, en met andere prijzen. Daar kan je nog relatief veel kopen voor weinig geld. Maar daar zit je dan weer ver van de stad en ver van voorzieningen zoals winkels of openbaar vervoer.”

BIO

• 1999: Afgestudeerd als econoom, Universiteit Antwerpen

• 2010: Cohousing Vinderhoute opgeleverd, eerste nieuwbouw-cohousing in Vlaanderen

• 2011: start met coöperatieve Cohousing Projects, met steun van de Vlaamse overheid

• 2021: 10 cohousings afgewerkt, 25 projecten lopende

Landelijk bestaat niet meer in Vlaanderen: dat zegt ook de Vlaamse Bouwmeester.

“Ah, voilà. Ook een verstandige man. (lacht) De tijdsgeest pleit in ons voordeel. De laatste drie Bouwmeesters hebben alle drie gepleit voor meer gemeenschappelijke elementen in bouwprojecten. Die zeggen exact wat wij zeggen: je kan perfect compacter wonen, kleiner bouwen, ecologischer bouwen, zonder comfort in te leveren.”

Dat klinkt toch een beetje als een tegenstelling.

“Maar dat is het niet. Wie in een klassieke woning wil klussen, moet zijn eigen werkmateriaal voorzien. In een cohousing deel je dat gewoon, net als het atelier. En er staat daar geen goedkope boormachine die meteen kapot is, maar je koopt samen een dure Makita. Je hebt dus materiaal dat prettiger is om mee te werken, en je hoeft het niet allemaal in je eigen huis te bewaren. Meer comfort, meer gebruiksgemak.

“De belangrijkste reden om aan cohousing te doen is weliswaar het sociale: mensen die meer contact willen. Door corona is die drang nog versterkt, dat merken we aan de bezoeken op onze website. Mensen zijn nu eenmaal sociale wezens, en hebben gemerkt dat ze plots heel vaak alleen thuis zaten.”

Dat sociale kan misschien ook een hinderpaal zijn. Je moet het wel met iedereen kunnen vinden als je zoveel ruimte deelt.

“Moet dat? Een cohousing is geen klooster, hè, je hoeft niet alles samen te doen. Het is zoals op school. Daar kende je ook niemand, maar op een of andere manier functioneert dat – en hou je er zelfs een paar vrienden aan over. En wie toch niet aardt, kan zijn huis altijd weer verkopen.”

Ecologisch bouwen is nog lang niet vanzelfsprekend in Vlaanderen. Wat moet er veranderen?

“Vervuilende producten moeten meer belast worden. Een simpele CO2-taks, en de op aardolie gebaseerde isolatie wordt vanzelf een tikje duurder. Dat kan de markt meteen doen omslaan naar groenere isolatie. Dat omslagpunt gaat er wel komen. Europa zet er fel op in, de Green Deal zit vol ecologische ambitie. We hebben misschien een regering en een land dat niet zo goed functioneert, maar Europa heeft wel een visie en kan dingen erdoor duwen met het nodige budget.”

Uw cohousingproject in Leuven, ’t Wisselspoor, kreeg veel lof, maar komt er vooralsnog niet. Wat loopt er mis?

“Buren die dwarsliggen. Vooral de druk op de mobiliteit lag moeilijk. In het gebouw kwam ook een academie, horeca, en een crèche – dat genereert autoverkeer. Maar kunnen we dan beter een academie en een crèche op het platteland gaan zetten?”

“De overheid is wel groot, maar gek genoeg is ze niet sterk genoeg om te zeggen: we begrijpen jullie argumenten, maar dit project hebben we nodig om te bouwen aan de stad van de toekomst.”

Het beleid mag ambitieuzer?

“Veel ambitieuzer, en efficiënter. Ik geef nog een voorbeeld. We moeten echt veel sneller bouwen en renoveren om de bestaande woningen op te krikken naar een ecologisch duurzaam niveau. In dit tempo gaan we er nooit komen. En in plaats van daar iets aan te doen, blijven er maar regels bijkomen. Het wordt heel moeilijk gemaakt om te bouwen. Zo krijgen we onze maatschappij niet getransformeerd.”

Bisschop: 'Het wordt heel moeilijk gemaakt om te bouwen. Zo krijgen we onze maatschappij niet getransformeerd.' Beeld Wouter Van Vooren
Bisschop: 'Het wordt heel moeilijk gemaakt om te bouwen. Zo krijgen we onze maatschappij niet getransformeerd.'Beeld Wouter Van Vooren

Wil de Belg die transformatie wel?

“Het is een kwestie van het goed uit te leggen, denk ik. We móéten gewoon iets doen aan het klimaat. En bij de akkoorden van Parijs hebben we ook beloofd dat we dat zouden doen. Dan is het aan de overheid om de bevolking mee te krijgen, en het beleid uit te leggen. Ik denk ook wel dat een groot deel van de bevolking achter die ecologische principes staat. Maar als het over hun eigen situatie gaat, durft het weleens omslaan. Anderzijds: kijk naar wat er met de elektrische auto’s gebeurt. Dat gaat de goede richting uit. Het kan dus.”

Bent u een groene jongen?

“Ik zeg vaak dat ik mijn kleur niet vind. Misschien ben ik een groen-blauwe jongen. Van opleiding ben ik econoom, en ik geloof heel erg in de werking van de vrije markt. Daarom ben ik ook tegen subsidies. Maar ik denk wel dat je met de juiste regelgeving de markt zo kan sturen dat je een heel groen resultaat bereikt. Dat is wat we nodig hebben.”

Is cohousing voor u niet gewoon een businessmodel?

“Ik sta helemaal achter cohousing, hoor. Voor het geld moesten we het tot nu toe trouwens niet doen. We hebben de afgelopen tien jaar veel bijgeleerd over wat we vooral niet moeten doen. Geld was zeker niet de drijfveer. Maar natuurlijk moet je wel overleven als bedrijf. Je moet winst maken als je niet in de problemen wil komen, anders kan je ook je doel niet bereiken.”

Morgen in aflevering 3: psychiater Kirsten Catthoor over geestelijke gezondheidszorg

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234