Maandag 28/11/2022

AchtergrondBelgische wijnen

Chateau chauvinisme: de steile opmars van Belgische wijn

Aldeneyck in de Maasvallei levert, volgens sommelier Ona Rombaut, een van de karaktervolste Belgische pinot noirs.  Beeld Weingut Aldeneyck
Aldeneyck in de Maasvallei levert, volgens sommelier Ona Rombaut, een van de karaktervolste Belgische pinot noirs.Beeld Weingut Aldeneyck

Ook al zijn we in de eerste plaats een bierland, onze wijnreputatie is in opmars. Opleidingen tot sommelier of oenoloog zijn razend populair en in gastronomische restaurants en wijnbars proef je de betere bubbels uit eigen land, ook al zijn ze niet goedkoop. De tijd dat België te nat, koud of plat was om het tot wijnregio te schoppen, ligt definitief achter ons.

Femke Vandevelde

Dat het goed gaat met de Belgische wijnbouw, bewijzen de cijfers. Lodewijk Waes, wijnbouwer van Wijndomein Waes (Zwijnaarde) en voorzitter van de vzw Belgische Wijnbouwers, maakt de rekening. “Terwijl ons land in 2015 amper 103 wijnbouwers telde, waren dat er in 2021 al 237. Samen bewerken we intussen 700 hectare wijngaard, waarbij één hectare zo’n 4.500 liter oplevert. Toch zijn er in ons land slechts een vijftiental grote domeinen professioneel actief, die elk meer dan 10 hectare vergaard hebben.”

Druiven plukken op het domein van Entre-Deux-Monts, in het hart van Heuvelland. Beeld Toni De Coninck
Druiven plukken op het domein van Entre-Deux-Monts, in het hart van Heuvelland.Beeld Toni De Coninck
Wijnbouwer Martin Bacquaert van Entre-Deux-Monts. Beeld Toni De Coninck
Wijnbouwer Martin Bacquaert van Entre-Deux-Monts.Beeld Toni De Coninck

Denk aan klinkende namen als Genoels-Elderen, domein Aldeneyck, Chant d’Eole, Ruffus en Entre-Deux-Monts. De meeste Belgische wijnmakers zijn hobbyisten die op beperkte schaal wijn verbouwen, zeker in het dichtbevolkte Vlaanderen. Zij houden er uit noodzaak nog een tweede beroep op na. Bekende voorbeelden zijn VRT-weerman Bram Verbruggen en tv-maker Luc Haekens.

Onze jaarlijkse wijnconsumptie bedraagt 300 miljoen liter, terwijl alle Belgische wijnen samen slechts een volume van 2 miljoen liter opleveren. Jens De Maere, eigenaar van de Antwerpse shop Belgian Wines, lacht instemmend. “Als we met z’n allen twee dagen volop Belgische wijn drinken, blijft er eigenlijk geen wijn meer over voor de rest van het jaar. Ik vergelijk Belgische wijn vaak met trappist: je degusteert bewust.”

Diep in de middeleeuwen

Hoewel België geen echte wijntraditie heeft zoals buurlanden Frankrijk en Duitsland, werd er in het Hageland in de 8ste eeuw al wijn gemaakt. Tot zelfs diep in de middeleeuwen werd er in onze streken lokale wijn verbouwd, vaak aan de rand van de stad en in de nabijheid van rivieren, met het oog op het transport ervan. Een kouder klimaat en turbulente maatschappelijke ontwikkelingen dwongen de Belgische wijnbouw echter op de knieën. Het zou nog tot 1970 duren vooraleer hier opnieuw wijnstokken werden aangeplant en tot de jaren 90 tot de eerste resultaten proefbaar waren.

Druiven worden geplukt.  Beeld Toni De Coninck
Druiven worden geplukt.Beeld Toni De Coninck

Een dikke dertig jaar later bloeit de Belgische wijnbouw volop, voor een groot deel ‘met dank’ aan de klimaatopwarming. “De impact van afgelopen warme zomer drukt bijvoorbeeld nu al een stempel op de oogst. Omdat de druiven sneller rijp waren, werden ze op de meeste domeinen een stuk eerder geplukt”, deelt wijnmaker Lodewijk uit eigen ervaring. Helaas brengt de opwarming van de aarde ook uitdagende extremen met zich mee. Door late voorjaarsvorst of kletsnatte zomers met hagelstormen kan de oogst van het ene jaar op het andere halveren.

België heeft een gematigd zeeklimaat, met veel neerslag en bewolking. “Een klassieke druif zoals chardonnay mag dan wel een geliefde wereldwijde standaard zijn, in ons klimaat is ze vatbaar voor schimmels en ziekten – die dan weer behandeld moeten worden met chemicaliën.”

Een tractor op het domein Entre-Deux-Monts, gelegen tussen de Rodeberg en de Zwarteberg in het Heuvelland.  Beeld Toni De Coninck
Een tractor op het domein Entre-Deux-Monts, gelegen tussen de Rodeberg en de Zwarteberg in het Heuvelland.Beeld Toni De Coninck

Wijnimporteur Ruben Desport van het Oostendse Elegant Wines wijst ons op het belang van resistente druiven. “Die zijn ontstaan uit kruisingen en aangepast aan ons koele maritieme klimaat. Zo wordt er in België ook wijn verbouwd met druivenrassen als solaris, acolon, dornfelder, johanniter, regent, muscaris, pinotin... Ondanks de onbekende namen hebben die druiven als grootste voordeel dat ze ziekteresistent zijn en niet behandeld hoeven te worden. Die natuurlijke groeiomstandigheden trekken jonge wijndrinkers over de streep, terwijl een klassiek publiek doorgaans trouw blijft aan de vertrouwde smaken en aroma’s van hun merlot of sauvignon blanc.”

Frisse zuren

Is het überhaupt mogelijk om een Belgische wijn als dusdanig te herkennen? Niet echt, volgens Ruben. Al is het zo dat frisse zuren en een zekere mineraliteit opvallend zijn voor onze Belgische wijnen, een kenmerk dat je bij druiven in het zuiden minder makkelijk aantreft. Door het hoge aantal zonuren zijn deze overrijp, daardoor bevatten ze veel suikers, wat resulteert in dikke, zoete en hoog alcoholische wijnen met een gebrek aan zuren.

“Bovendien hebben we het bijkomende voordeel dat strakke en elegante stijlen overal in trek zijn”, voegt Desport toe. “Twintig jaar geleden stond vettig, vol en rijk bijna per definitie gelijk aan kwaliteit.” Wie fris en mineraal zegt, denkt spontaan aan bubbels en witte wijnen. En dat weerspiegelt zich ook in de Belgische productie. “Mousserende en stille witte wijnen maken in ons land ongeveer 80 procent uit, rode wijnen 15 procent en rosé 5 procent”, geeft Jens van Belgian Wines mee. Dat het aandeel van rood in ons land een pak lager ligt, is dus niet meer dan normaal. In vergelijking met witte vruchten hebben rode vruchten meer bakkende hitte nodig voor hun rijpingsproces.

Terug naar het glas. Belgen zijn zich vaak niet bewust van de kwaliteit die ze in huis hebben, merkt sommelier Jean-Trésor Vets van Antwerps tweesterrenrestaurant The Jane nagenoeg dagelijks op. “Op restaurant grijpen mensen graag naar een veilig glas cham­pagne, of naar Spaanse of Italiaanse bubbels, maar dat we ook in België fantastische schuimwijnen maken, weten weinigen. Ooit dronken ze eens Belgische wijn en die vonden ze toen ‘dun’, ‘flets’, ‘vlak’ of ‘zuur’. En dat is het dan. Internationale gasten zijn sneller geprikkeld. Belgen hebben dan weer een extra zetje nodig om voor lokale wijn te kiezen, vaak omdat ze niet weten wat ze moeten verwachten. En toch zou ik het iedereen aanraden. Door de stijgende temperaturen heerst bij ons het klimaat van twintig jaar geleden in de Champagne-regio.”

Lijsternest in Otegem, waar een wildgroei van planten en kruiden voor een rijke bodem zorgt.  Beeld Toni De Coninck
Lijsternest in Otegem, waar een wildgroei van planten en kruiden voor een rijke bodem zorgt.Beeld Toni De Coninck

Ook sommelier Ona Rombaut, bekend van haar gelijknamige bar in Gent, wijst ons op het belang van de wijngrens, die aangeeft waar wijnbouw doenbaar is. “Elk jaar schuift die meer naar het noorden op. Dat leidt ertoe dat ook België in een ideaal klimaat belandt.” Een absoluut gegeven is die befaamde wijngrens niet. Gebieden waar het eigenlijk te koel is, kunnen dankzij een microklimaat of een zuidelijke helling plots wel geschikt zijn.

Onze ideale ligging verklaart ook de toenemende interesse van wijnbouwers uit zuidelijker gebieden. Kunnen grote huizen uit bijvoorbeeld Bordeaux dan zomaar op Belgisch grondgebied wijn verbouwen?

Eigenlijk is wijn pas Belgisch wanneer een wijnmaker hier in België druiven teelt en de oogst op Belgisch grondgebied verbouwt en bottelt. Momenteel bestaat er echter geen sluitende of technische definitie. Al is er volgens Lodewijk Waes wel een label in de maak gesteund door de vzw Belgische Wijnbouwers. “Iedereen kan zomaar alles beweren, bij twijfel over de oorsprong controleer je best even het etiket op de achterkant van de fles om te vermijden dat je onbewust ‘Belgische’ wijn van buitenlandse druiven drinkt.”

Fruitwijn en cider

Wijnmaakster Emelie Maeyens van Drap Wines is in dat opzicht een vrijbuiter. Met een opleiding als brouwer in haar achterzak experimenteert ze ook met (fruit)wijn en cider. In afwachting van een eigen wijngaard huurt ze een wijngaard in de Moezelstreek waar ze instaat voor de snoei en de pluk van haar druiven. Na de oogst vervoert ze die richting Oostkamp, waar ze in een omgebouwd kippenhok van haar ouders natuurwijnen maakt. Een perceel huren in België is voor haar financieel niet haalbaar. Toch kijkt ze enorm op naar een wijn­domein als Lijsternest in Otegem. “Wijnmaker Servaas Blockeel legt zich toe op permacultuur via de wildgroei van planten en kruiden als voeding voor zijn bodem. Ook bovengronds trekt hij heel wat dieren en insecten aan die de bio­diversiteit van zijn wijngaard moeten bestendigen en zo gezondere druiven moeten opleveren. Servaas heeft perfect begrepen hoe belangrijk het voor de kwaliteit van de wijn is dat je de bodem of terroir verrijkt in plaats van verarmt.”

De kat van domein Lijsternest.  Beeld Toni De Coninck
De kat van domein Lijsternest.Beeld Toni De Coninck

Terroirist

Terroir lijkt wel een toverwoord onder wijnkenners. Wijnimporteur Ruben Desport beschouwt zichzelf als een ‘terroirist’: “Een gezonde bodem is de basis van het wijn maken. Die zorgt voor goeie wijnstokken waaraan kwalitatieve druiven groeien. Hoe ouder de wijnstokken, hoe meer diepgang of complexiteit de wijn in theorie zal bevatten doordat hun diepe wortels de bodem beter tot uiting laten komen in het glas. Met jonge stokken kan je de terroir of identiteit van de herkomst moeilijk laten spreken. De belangrijkste taak voor een wijnboer situeert zich daarom eerder in de wijngaard dan in de kelder.”

De versnipperde regio’s in België verschillen, qua bodem, onderling veel minder dan een uitgestrekt land als Frankrijk. Doorgaans is er bij ons veel zandsteen, kalk, klei en mergel te vinden. Al is het wel zo dat de Maasvallei een specifieke ondergrond kent, wat zich doorzet in de mineraliteit van de wijnen. Ook wijnen van kustdomeinen kunnen onder de invloed van de Noordzee – sommige stokken zijn aangeplant in zones waar vroeger de zee stroomde – een hoger zoutgehalte hebben.

Aan het werk op domein Lijsternest in Otegem. Beeld Toni De Coninck
Aan het werk op domein Lijsternest in Otegem.Beeld Toni De Coninck

Nog een belangrijk verschil met een traditioneel wijnland als Frankrijk is dat er in de Franse appellaties (beschermde benamingen) strikte regels gelden over welke druivenrassen in die specifieke geografische regio gebruikt mogen worden. Bij ons zijn er soms tot twintig rassen in één appellatie (België kent er in totaal zes) toegestaan. Ruben Desport concludeert: “Veel meer dan de bodem of de druif is de filosofie van de wijnmaker doorslaggevend voor de uiteindelijke stijl van de wijn.”

Duurder

Je zou je beginnen af te vragen waarom we nog niet massaal aan de Belgische wijn zitten. Het prijskaartje, volgens sommelier Ona Rombaut. “Belgische wijn kost bij ons tussen 7 en 14 euro per glas,” zegt Ona, “en los van de kwaliteit is dat stevig. Bovendien produceren we kleine volumes en hebben we een hogere loonkost dan de meeste wijnregio’s.” Die beschikbaarheid dreigt bovendien nog meer gelimiteerd te worden wanneer succesvolle cuvées voorbehouden worden voor export of enkel op inschrijving te reserveren zijn. En het is niet zo dat onze wijnboeren ondertussen stinkend rijk worden. Vaak staan ze zelf in voor het volledige proces; startend met de eigenlijke aanplant, over de manuele oogst en de vinificatie in de kelder tot de verkoop.

Wjndomein Valke Vleug in Liezele, dat op afspraak te bezoeken is. Beeld Laura Willems
Wjndomein Valke Vleug in Liezele, dat op afspraak te bezoeken is.Beeld Laura Willems

Internationale wijnen hebben door hun transport een grotere ecologische voetafdruk, zijn vaak goedkoper en dus populair. Jens De Maere: “Het pleit tegen de supermarktwijnen kunnen we moeilijk winnen, maar als je weet dat een fles Chardonnay Meerdael van 20 euro het in 2010 tot beste schuimwijn ter wereld heeft geschopt, dan wordt een huismerkchampagne van 30 euro plots wel duur, niet?”

Wie zich een weg door de Belgische wijnwereld wil drinken, kan op zoveel manieren het landschap verkennen: uitzwermend vanuit je eigen regio, op basis van favoriete druiven, volgens budget, persoonlijke wijnstijl (vol en rond of net fris en mineraal) of volgens de filosofie van de wijnmaker. Welke route je ook uitkiest, het doel heiligt de middelen: de wijn vinden die het best bij jou past. Ons advies? Zoveel mogelijk verschillende Belgische wijnen uitproberen.

Zin in een uitstap naar een wijndomein? Inspiratie vindt u in het boek Wijnweekends in België (Luster) van Toni De Coninck en Pieter Fraeyman

De favoriete wijnen van onze experts

Jean-Trésor Vets, sommelier van The Jane** (Antwerpen)

Domaine Beekborne - Les Garennes. “De aroma’s doen je geloven dat je een rode fruitige wijn zal drinken, terwijl de tong verrast met de typische ‘witte’ fraîcheur en zilte toetsen. Deze witte wijn is een blend van pinot noir met chardonnay.” 31,99 euro, beekborne.be

Optimbulles - Trilogie. “Blind zou je geloven dat deze schuimwijnen in Frankrijk gemaakt zijn. Ik vind ze allemaal goed, maar Trilogie, op basis van de klassieke champagnedruiven pinot noir, pinot meunier en chardonnay, steekt erboven uit. Voor mij is het de perfecte bubbel om een feest mee in te zetten.” 23 euro, optimbulles.be

De Caybergh - Cuvée sélection massale pinot noir. “Tijdens een blinde tasting met wijnmakers uit de Bourgogne kwam deze rode wijn eruit als een van de beste. Daar kan je alleen maar trots op zijn.” 28 euro, decaybergh.com

Ona Rombaut runt de gelijknamige wijnbar in Gent en organiseert wijntastings

Chant d’Eole - Blanc de blancs. “Een tien jaar oud domein uit Henegouwen dat complexe schuimwijnen aflevert. Deze is gemaakt op basis van chardonnay en pinot blanc, een assemblage die voor zowel body als finesse zorgt. Met toetsen van boter, brioche, hazelnoot, frisse appel en citrus.” 25,50 euro, chantdeole.be

Château de Bioul - Batte de la Reine. “Deze witte wijn bevat hoofdzakelijk johanniter en cabernet blanc. De zachte persing zorgt voor een pure wijn met florale toetsen, lychee en zelfs aardse hinten.” 16,50 euro, chateaudebioul, be

Aldeneyck - pinot noir. ”Een van de karaktervolste Belgische pinot noirs met een boeket van pruimen, kersen en bramen. Deze fluwelige rode wijn heeft een jaar op bourgognevaten gelegen en heeft bovendien heel wat bewaarpotentieel. Mooie balans tussen fruit en hout.” 23,60 euro, wijndomein-aldeneyck.be

Emelie Maeyens, wijnmaakster, runt sinds 2020 Drap Wines in Oostkamp

Lijsternest - Mag Da. “Wijnmaker Servaas is een echte inspiratiebron voor mij. Mag Da is een levendige rode wijn met toetsen van rood fruit. Het loont om niet te gulzig te drinken. Hoe meer tijd en zuurstof je de wijn geeft, hoe meer je kan proeven.” 30 euro, wijngaardlijsternest.be

Optimbulles - Brutal Maximal Belge. ”Ik bewonder hun schuimwijnen, maar deze chardonnay is opgevoed op amforen, zonder toevoeging van gisten. Puur natuur!” 29 euro, optimbulles.be

Rijnrode - Alter Ovis. “Wijnbouwers Kevin De Ridder en Lotte Beelen gaven 10 procent van hun Müller-Thurgau een schilmaceratie van twee weken, waarbij de schillen de tijd kregen om smaak, aroma’s en kleur af te geven aan de ­oranje wijn.” 23,40 euro, op IG @wijndomein_rijnrode

Jens De Maere, wijnblogger en eigenaar van wijnshop en -bar Belgian Wines (Antwerpen)

Clos d’Opleeuw - chardonnay 2018. “Peter Colemont verbouwde een ommuurde wijngaard van amper één hectare. Toch werd zijn chardonnay vermeld door wijngoeroe Jancis Robinson. Zij vergelijkt zijn wijn met een uitzonderlijke Puligny-Montrachet uit Bourgogne: zacht, fluwelig, boterachtig.” 58 euro, clos-d-opleeuw.be

Ruffus - Blanc de blancs brut. “Door de krijt, kalk en mergel uit de bodem geloof je meteen dat je een champagne op basis van chardonnay aan het drinken bent.” 18 euro, ruffus.be

Pietershof - Crutzberg chardonnay barrique. “Deze Chardonnay met houtrijping bevat een gebalanceerde mineraliteit en mooie zuren. Bijzonder is ook de terroir op een kalkhoudende ondergrond waarin je de schelpen nog ziet zitten.” 17,80 euro, pietershof.be

Ruben Desport, importeur met Elegant Wines, inkoper voor Primeurs Achiel (Oostende)

Chant d’Eole - Blanc de blancs. “Al bij de eerste indruk dringt een vergelijking met champagne zich op. Deze schuimwijn biedt een uiterst fijne neus met een vleugje citrus, appel en nootjes. Daarna zeer fijne chardonnaytonen die uitmonden in een pure expressie van mineraliteit.” 25,50, chantdeole.be

Château Bon Baron - Pinot noir 2013. “Deze wijngaarden liggen in de valleien rond Samber en Maas. De intensiteit en kracht van deze rode wijn is enorm: subtiel kruidige neus en rood fruit.” 26,80 euro, chateaubonbaron.be

Wijnfaktorij - Kontreir VI 2020. “Patrick Nijs staat heel dicht bij de natuur en speelt onze Belgische terroir als geen ander uit. Kontreir VI is een typische cool climate wine op basis van ziekteresistente druiven. Kruidige en aardse tonen vervoegen het donkere fruit.” 64 euro, wijnfaktorij.be

4 wijndomeinen waar je wijn kan beleven

Eigenlijk ben je overal in België amper een kwartier rijden van een wijndomein verwijderd. Ga na welke domeinen in de buurt liggen en vraag een bezoek aan, misschien kunt u volgend plukseizoen wel een handje helpen.

Genoels-Elderen (Riemst, Haspengouw)

Met kop en schouders het grootste en oudste domein van ons land met voornamelijk volle, ronde en houtgelagerde chardonnay in het portfolio. Bij dit kasteel, dat exporteert tot in Japan, horen 14 hectare wijngaard. Tijdens een rondleiding bezoek je het kasteelpark met het arboretum van zeldzame bomen, het koetshuis met de druivenpers, de wijngaarden en de wijnkelders.

wijnkasteel.com

Valke Vleug (Puurs, Vlaamse landwijn)

“Elk bezoek aan dit architecturale en gloednieuwe wijndomein is een unieke beleving”, aldus de website. De eigenaars organiseren lezingen, workshops, feesten en culinaire diners om het potentieel van hun wijnen te illustreren. Wijnmaker Pieter Raeymaekers maakt (jonge) cool climate wijnen volgens natuurlijke principes die zo gegeerd zijn dat ze in een mum van tijd uitverkocht zijn.

valkevleug.be

Château de Bioul (Bioul, Côtes de Sambre et Meuse)

Op een kasteeldomein met roots tot in de 11de eeuw verbouwt Vanessa Vaxelaire resistente druiven tot biodynamische wijn. Geïnteresseerd in het proces van druif tot glas? Het interactieve museum vertelt je meer over de geschiedenis van dit domein. Inclusief charmante biologische moestuin die uitnodigt om te picknicken – manden vol lekkers zijn trouwens beschikbaar in het zomerseizoen.

chateaudebioul.be

d’Hellekapelle (Loker, Heuvelland)

Actief sinds 2009. Tijdens een bezoek leidt wijnmaker Michel Dehem je persoonlijk rond op zijn steile flanken. Hij levert feestelijke schuimwijnen af en verbouwt ook chardonnay, auxerrois en pinot noir tot stille wijnen. Bovendien kan je dankzij de Vintage Heuvellandfietsroute nog negen andere wijndomeinen aandoen – waaronder het bekende Entre-Deux-Monts waar Martin Bacquaert tussen de Zwarteberg en de Rodeberg zijn wijnen verbouwt.

wijngoeddhellekapelle.be

Zin in een uitstap naar een wijndomein? Meer inspiratie vind je in het boek Wijnweekends in Belgie (Luster, 2021) van Toni De Coninck & Pieter Fraeyman.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234