Vrijdag 07/10/2022

ReizenSchotland

‘Braveheart’ achterna in de Schotse Hooglanden: ‘De schoonheid van Schotland is dat het leeg is’

null Beeld Lucid
Beeld Lucid

Bijna nergens in Europa woont minder volk dan in de Schotse Hooglanden. In zo’n setting krijgt elke wandeling de allure van een episch avontuur, Braveheart waardig. We lieten ons het right to roam welgevallen en trokken de wildernis in. ‘Op een goede dag is Schotland onklopbaar.’

Tom Peeters

Eerst steken we een voorzichtige grote teen in het water. Zonder verder dralen spelen we onze kleren uit en springen we in het loch dat zich ijskoud maar o zo verlokkelijk voor ons uitstrekt. Terwijl we op onze rug drijven, verschijnt een kamerbrede grijns op ons gezicht. We denken terug aan de grap die een local ons een dag eerder heeft verteld:

Vraag: wat moet je doen als je het weer in Schotland maar niets vindt?

Antwoord: twintig minuten wachten.

Gezien de reputatie van de Schotse weerelementen – onbestendiger dan Sergio in een snackbar – hadden we ons voorbereid op alles. Op gierende wind, hagel als geweerschoten. Het soort mot­regen (smirr, noemen ze dat hier) dat je in geen tijd verandert in een schipbreukeling. In onze rugzakken zitten muts en handschoenen bestand tegen arctische temperaturen. Want: vier seizoenen op een dag geldt hier eerder als regel dan als uitzondering. Maar dat we eind september in een bergmeertje zouden duiken, bij temperaturen die tegen de 20 graden aanschurken... Nee, daar hadden we niet aan gedacht.

In deze contreien woont slechts één mens per vierkante kilometer.  Beeld Jochen Verghote
In deze contreien woont slechts één mens per vierkante kilometer.Beeld Jochen Verghote

Een wolk midges verjaagt de grijns van ons gezicht. Dat zijn fruitvliegjes met pretentie, nauwelijks een pruts groot maar bloeddorstiger dan een vampier in een bloedbank. Schotland zit er vol van – geen paradijs is volmaakt – en ze hebben het schijnbaar collectief op ons gemunt. Als gekken slaan we om ons heen, maar de klootzakken willen van geen wijken weten. Berggids Ben grijnst. Hij kneust de blaadjes van een plantje, waarop de geur van eucalyptus zich verspreidt. “Wilde gagel”, verklaart hij. “Traditioneel wapenen vliegvissers zich met deze plant tegen midges. Zij moeten namelijk hun beide handen aan de lijn houden.”

Een beendergrot, uitgehouwen door gletsjers en water. Beeld Jochen Verghote
Een beendergrot, uitgehouwen door gletsjers en water.Beeld Jochen Verghote
De Schotse Hooglanden zijn bovenal leeg. Beeld Jochen Verghote
De Schotse Hooglanden zijn bovenal leeg.Beeld Jochen Verghote

Midden-Aarde

De Schotse Hooglanden zijn wild, ruw, ongepolijst. “Op een goede dag is dit land onklopbaar”, zegt Ben. “Op een slechte is het een hele uitdaging.” Ruige ­bergtoppen, bevreemdende kleuren – het groen en rood van veenplanten, het bruin van heide, het zwart van turf – en glens (valleien) en corries (ketel­dalen) enkel bevolkt door stenen en gruis: dit lijkt een andere wereld. Het is eraan te zien dat we dichter bij IJsland dan bij Londen zijn. Sommige lokale historici menen dat J.R.R. Tolkien in deze onaardse landschappen inspiratie vond voor zijn Midden-Aarde. Die contrasteerden voldoende met de keurige omgeving waarin hij opgroeide, de Midlands, die hij gebruikte om de Gouw van de Hobbits vorm te geven.

Bovenal zijn de Schotse Hooglanden leeg. In de meest afgelegen gebieden, in het noordwestelijke graafschap Sutherland, woont per vierkante kilometer slechts één mens. Dit is letterlijk de rand van Europa. Ter referentie: in Vlaanderen knokken we met bijna vijfhonderd man om eenzelfde oppervlakte. “De schoonheid van Schotland is dat het leeg is”, beaamt Ben.

Toch zijn deze contreien verre van onontgonnen gebied. Sinds de toeristische dienst de stille baantjes langs de noorde­lijke kusten aanprijst als de North Coast 500, het Schotse antwoord op de Route 66, is de regio in zwang bij roadtrippers. Dagelijks zien we oldtimers en motorclubs over de wegen sjezen. Bij een kasteelruïne, fotogeniek geposteerd op de oevers van een loch, verdringen campers elkaar voor de beste plek. Hashtag vanlife.

De zee twijfelt tussen turkoois en azuurblauw: is dit Schotland of zijn dit de Caraïben? Beeld Jochen Verghote
De zee twijfelt tussen turkoois en azuurblauw: is dit Schotland of zijn dit de Caraïben?Beeld Jochen Verghote

Onpad

Ben gromt. Hij heeft het niet voor wat hij wegkampeerders noemt. The right to roam, het recht om ook op privéland te wandelen, vervult Schotten doorgaans van trots. Dat onderscheidt hen van hun zuiderburen, de Engelsen, die elk lapje grond omheinen. Kamperen valt onder het right to roam. “Maar er zijn wel regels aan verbonden. De belangrijkste is dat je geen spoor achterlaat. Dat hebben die wegkampeerders, in tegenstelling tot echte wildkampeerders, niet door. Wanneer er dag na dag een tent of camper op dezelfde plek staat, blijven er automatisch sporen achter.”

Gelukkig valt er makkelijk te ontsnappen aan zulke samenscholingen. Zodra we de geplaveide wegen achter ons laten en het hinterland intrekken, hebben we de landschappen voor onszelf. Langs een stroompje beklimmen we een bergpad, voorbij rosse varens en over steenslag, totdat drie openingen in een rotswand zich openbaren. In deze beendergrotten, uitgehouwen door gletsjers en water, vonden archeologen resten van rendieren, poolvossen, wolven en bruine beren. Hier schuilden dus dieren die nu niet meer voorkomen in het land. Wellicht, zo vermoeden we, hadden zij minder geluk met het Schotse weer.

Terwijl het pad met een boogje terug naar de parking kronkelt, leidt Ben ons recht over de zompige heide. Want niet elke vallei of bergpas ziet hier genoeg mensen om een pad te waarborgen. Dit is wat Nan Shepherd, de schrijfster die de Schotse biljetten van 5 pond siert, ‘the unpath’ noemt, het onpad. In de jaren 40, toen vrouwen vooral met het pinkje omhoog thee moesten drinken, verkende Shepherd in haar eentje deze Hooglanden. Ze beklom bergen, dronk van rivieren, zwom in lochs en sliep onder de blote hemel. Terwijl het de meeste mannelijke bergbeklimmers destijds te doen was om het bedwingen van de top, beschouwde zij de bergen als “vrienden” waarmee het prettig tijd doorbrengen is. Inspirerende dame.

Met zijn witgekalkte huizen, pubs en fish-and-chipskraampjes is Ullapool knoertgezellig. Beeld Jochen Verghote
Met zijn witgekalkte huizen, pubs en fish-and-chipskraampjes is Ullapool knoertgezellig.Beeld Jochen Verghote

Boekenwurm

Na elke wandeldag parkeren we ons met een pint op het muurtje voor de Ferry Boat Inn in Ullapool, lokaal bekend als ‘the FBI’. Daar hebben we prima zicht op de vissersboten die aangemeerd liggen op een zeearm. Met zijn witgekalkte huizen, pubs en fish-and-chipskraampjes is Ullapool knoertgezellig. Stap zeker ook binnen in de boekenwinkel, een natte droom voor deze boekenwurm.

Ook al zien alle landschappen er ontegensprekelijk Schots uit, toch presenteert elke dag zich anders. We wandelen over paden die eeuwen­lang door mensenvoeten uit het landschap gesleten zijn. Coffin roads bijvoorbeeld, oude routes waarlangs lijkdragers de doden van geïsoleerde gehuchten naar het kerkhof sleurden, tientallen kilometers verderop. Op het einde van zo’n pad loert An Teallach in de verte, een iconische rots als een kasteel. De naam laat zich uit het Gaellisch vertalen als ‘het aambeeld’. Bij het ochtendgloren lijkt de rode zandsteen te gloeien, vandaar. “Je kan je zo inbeelden hoe trollen je de sleutels komen overhandigen”, grijnst Ben. We begrijpen Tolkien weer wat beter.

Boven onze hoofden cirkelt een steenarend. Wat eerder hadden we al restjes van zijn vieruurtje gevonden. De Schotse Big Five bestaat verder uit otter, zeehond, rode eekhoorn en edelhert. Van die laatste soort krijgen we op de derde dag een hele kudde te zien. Vanaf de andere oever van een loch staren ruim honderd paar ogen ons strak aan. Tot ze er genoeg van hebben en de hele horde aan het hollen gaat. Enkel de stem van David Attenborough ontbreekt.

“Vergis je niet,” doceert Ben, “dit lijkt pure wildernis, maar elke steen heeft hier geschiedenis. Elke vierkante meter is bewerkt door mensenhanden, onder meer voor turfwinning.” Hij wijst naar een grijze bergkam aan de andere kant van het dal. “Zie je dat muurtje daar? De natuur maakt zulke rechte lijnen niet.” Het is een famine wall, een hongersnoodmuur, gebouwd door keuterboeren in ruil voor een handjevol haver. Toen een aardappelschimmel in de 19de eeuw deze regionen teisterde, en velen met de moed der wanhoop immigreerden naar de Verenigde Staten, zochten landeigenaars manieren om voldoende werkvolk te behouden. Ze verzonnen allerhande werkjes, zoals de bouw van deze complete nutteloze muur.

Caraïbisch strand

Op de voorlaatste dag loodst Ben ons tussen de geiten door naar een klif. Plots kijken we uit op een hagelwit strand – op een eenzame kajakker na volledig verlaten. De zee twijfelt tussen turkoois en azuurblauw. We wrijven ons in de ogen, wanen ons in de Caraïben. Is dit werkelijk Achmelvich, een ontiegelijk gehucht van Schotland, of toch eerder Sint Maarten? De temperatuur van het water – zo’n 20 graden kouder dan in de Caraïben, gokken we – beslecht het pleit in het voordeel van die eerste. Maar toch: Schotland, je kan ons krijgen.

Ook naar de Schotse Hooglanden?

Reizen KLM vliegt bijna dagelijks vanuit Schiphol naar Inverness, toegangspoort tot de Schotse Hooglanden. De trein is eveneens een optie: vanuit Brussel naar Londen met de Euro­star, daarna met de slaaptrein tot Inverness of Fort William.

Beste periode Het weer is het stabielst van mei tot september. Van juni tot en met augustus kan het druk worden. Mei en september zijn rustiger, hou wel het weerbericht in de gaten.

Wandelen Sommige wandelingen kan je in je eentje doen. Voor meer avontuurlijke tochten moet je goed met kaart en kompas overweg kunnen, zeker bij ondermaatse zichtbaarheid, of je kan een beroep doen op berggidsen. Wij wandelden vier dagen in het zog van Ben (een Duitser met een Schotse tongval) en Rosie (een Schotse met een harembroek). Info via mckenziemountaineering.com

Slapen Vrees niet voor Scandinavisch minimalisme of interieurs uit de IKEA: in Schotland doen de b&b’s geen enkele moeite om trends achterna te hollen. Verwacht charmante pensionnetjes met een handvol kamers, copieuze ­ontbijten, inclusief haggis voor de culinaire durvers, en tapijten (véél tapijten) met tartanpatronen. Opgelet: de Hooglanden zijn slachtoffer van hun eigen succes, dus zeker in de zomer dien je op voorhand te reserveren.

Ullapool als uitvalsbasis De Ferry Boat Inn is een gezellige Britse pub met kamers. Ook wie niet logeert in het Royal Hotel, kan in de bar terecht voor een dram (borreltje) whisky. Bij West Coast Deli haalden we elke dag onze boterhammen voor de lunch. Seafood Shack is de beste plek voor liefhebbers van langoustines, krabklauwen en ander lekkers uit de zee. Bookshop Ullapool heeft een fantastische selectie. Ook veel kaarten, wandel- en natuurboeken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234