Zaterdag 27/02/2021

ArchitectuurBinnenkijken

Binnenkijken in het radicaal eenvoudige huis van kunstenaar en architect Jos Delbroek

null Beeld Luc Roymans
Beeld Luc Roymans

Architect en kunstenaar Jos Delbroek is niet met een baksteen, maar met een blok marmer in zijn maag geboren. Zijn huis bouwde hij eigenhandig met natuursteen uit de nabijgelegen groeve. Morgen opent zijn overzichtstentoonstelling in Genk.

Wonen is een werkwoord. Dat lijkt het adagium van architect Jos Delbroek. Zijn radicale woning op een boogscheut van de Franse Ardennen dwingt een spartaanse levenswijze af die ons doet denken aan de harde, rechte stoelen van de Nederlandse modernist Gerrit Rietveld. Als iemand hem durfde te zeggen dat zijn stoelen oncomfortabel waren, snoefde hij: “Zitten is een werkwoord. Als je moe bent, ga je maar liggen.”

Snoeven doet Delbroek niet, waarschuwen wel. Op een grote marmeren plaat aan de voordeur lezen we ‘nobilis ­simplicitas’. Als Delbroek de deur opendoet, zegt hij: “Dat is een uitspraak van benedictijner monnik-architect Dom Hans van der Laan. Nobele eenvoud, dat streef ik ook na.”

De badkamer met inox bad die paalt aan Delbroeks slaapkamer op de tweede verdieping.
 Beeld Luc Roymans
De badkamer met inox bad die paalt aan Delbroeks slaapkamer op de tweede verdieping.Beeld Luc Roymans

Een huis volledig opgetrokken in marmer, dat is toch ­moeilijk eenvoudig of sober te noemen. Maar daar is Delbroek het niet mee eens. “Marmer wordt nu in de markt gezet als luxeproduct. Denk aan keukens of badkamers gemaakt van exotische, felgekleurde soorten met bonte tekeningen, ­duidelijk bedoeld om zich te onderscheiden. Maar ik gebruikte een plaatselijke marmersoort. Hier in het dorp zijn zelfs de nederigste huizen gemaakt van natuursteen, gewoon omdat het ­voorhanden is. Op deze plek is marmer dus wél nobele eenvoud.”

Lokaler kan niet

Qua vorm is dit huis inderdaad pure eenvoud. Een rechthoek met een driehoek bovenop. Noem het een oervorm, een archetype. “Een elementair huis”, zegt Delbroek zelf. Al in 1987 maakte hij een eerste ontwerp voor zijn Maison Belge. Toen schilderde hij het ontwerp als rotstekening van 18 op 20 meter in een marmergroeve. Pas in 1994 bouwde hij het ­daadwerkelijk: “Als architect vertrek je voor het ontwerp meestal van de ligging. De genius loci, zoals we dat noemen. Hier niet. Het ontwerp bestond en ik zocht een plek om het te bouwen.” Dat werd Vodelée, een Waals gehucht vlak bij de Franse grens. “Al mijn hele carrière ben ik gefascineerd door natuursteen. Toen ik in ’93 de groeve in Vodelée bezocht, zag ik deze bouwgrond te koop staan: een smalle strook voor 7 euro per vierkante meter, op 800 meter van de groeve. Precies wat ik zocht om mijn droom te realiseren: een huis van lokaal marmer. Een naadloze overgang van natuur en architectuur.”

Jos Delbroek

viert morgen, 31 januari, zijn 65ste verjaardag / groeide op in het Limburgse Opoeteren / studeerde in ’79 af als burgerlijk ingenieur in Leuven / geeft les sinds 1982, eerst in Genk, later aan de Design Academy in Eindhoven en aan de UHasselt, maar gaat nu met pensioen / ontwierp zijn huis in 1987 / bouwde het in 1994 in Vodelée, vlak bij de Franse Ardennen /  josdelbroek.be

Deze Rouge de Flandres-steen heeft een redelijk barokke tekening en schakeringen van lichtgrijs en roze tot dieprood. Die kleurenwaaier zie je duidelijk in Delbroeks gevel, vooral na een fikse regenbui. “Mijn huis bouwde ik met afval uit de groeve”, vertelt Delbroek. “Ik kocht reststukken die ik in mijn achtertuin verzaagde en die mijn schoonbroer ­metselde. Eerst maakten we de binnenmuur van ­beton­stenen. Een ruw industrieel materiaal dat ik bewust zichtbaar liet. Ik wil materialen zichzelf laten zijn, zonder ze te bekleden met bijvoorbeeld pleisterwerk. Daarna bouwden we de buitenmuur met massieve stukken marmer van acht ­centimeter dik, een stevige klus.”

Een klein jaar later was het af. De extreme eenvoud maakt dit huis zo radicaal: de twee lange gevels zijn blind, op één strakke verticale streep glas na. Het licht valt binnen via de kopgevel die volledig in glas is en uitkijkt over het landschap.

Duidelijke grenzen

Ook binnen staat er niks te veel. Alles is functioneel. Dit is een huis uitgekleed tot zijn puurste vorm. We beginnen steeds beter te begrijpen wat Jos bedoelt met nobilis simplicitas. De vier verdiepingen in het huis zijn identiek ingedeeld, met een kleine ruimte vooraan en een groot deel achteraan. Op de benedenverdieping zit in de kleine ruimte de inkomhal, een toilet en een extra douche. “Voor als ik buiten werk met natuursteen, een stoffige en modderige boel.” In het grote stuk staat de keuken en daarachter een eettafel slash bureau. In de kelder huist zijn atelier. Dankzij een cour anglaise, een verdiept terras, is er daglicht. Op de eerste verdieping zit in het kleine stuk vooraan een stevig gevulde bibliotheek en achteraan een zithoek. De bad- en slaapkamer vind je op de bovenste etage. Stuk voor stuk ruimtes van verstilling om te werken, te eten en te slapen. Het gros van de weinige ­meubels die er staan, ontwierp en maakte hij zelf.

De westelijke kopgevel is volledig opgetrokken in glas en kijkt uit over het landschap. 
 Beeld Luc Roymans
De westelijke kopgevel is volledig opgetrokken in glas en kijkt uit over het landschap.Beeld Luc Roymans

Dit radicale huis zit Delbroek als gegoten. Hij woont er alleen, leeft graag sober en leidt een nomadisch bestaan. Zijn vriendin woont in Madrid en hij geeft les in Hasselt en Eindhoven. Als principiële architect bouwde hij maar weinig huizen voor derden. “Ik heb heel duidelijke grenzen waar ik niet over ga. Bepleisterde gevels, pvc-ramen of keramiek­tegels met natuursteendessin: ik krijg het niet over mijn hart. Omdat ik lesgaf, moest ik nooit om den brode architect zijn. Liever focuste ik op mijn vrij werk, zoals sculpturen in natuursteen.”

Principieel is Delbroek altijd geweest, vertelt hij. “Na mijn studies vond ik niet meteen werk en woonde ik thuis bij mijn ouders. Verre familieleden of vrienden met bouwplannen vroegen om hun fermette te tekenen. Dat weigerde ik. Tot groot onbegrip van mijn vader, een mijnwerker. ‘Het lijkt wel alsof je je kost niet wil verdienen. Je hebt een diploma, ze bieden je een job en je weigert te werken.’ Maar ik vond: ik ben niet naar de universiteit geweest om domme dingen te doen. Lange tijd bleef dat moeilijk, tot ik op tv kwam in het programma Kunstzaken van Regine Clauwaert. Toen mijn vader daarop werd aangesproken, groeide zijn respect. Helaas overleed hij toen ik dit huis aan het afwerken was. Hij heeft het nooit kunnen bezoeken.”

Jos Delbroek: ‘Ik wil materialen zichzelf laten zijn, zonder ze te bekleden met bijvoorbeeld pleisterwerk.’ Beeld Luc Roymans
Jos Delbroek: ‘Ik wil materialen zichzelf laten zijn, zonder ze te bekleden met bijvoorbeeld pleisterwerk.’Beeld Luc Roymans

Wie het werk van Jos Delbroek beter wil leren kennen, kan naar zijn tentoonstelling Intersection. Die retrospectieve opent morgen, zondag, in Genk en toont werk uit de periode 1982-2021 waaronder verschillende maquettes, foto’s van werken in situ en marmeren sculpturen. Delbroek: “De expo toont hoe ik nadenk over architectuur als artistieke discipline. En vooral over de kruisbestuiving met andere domeinen. Daarop slaat ook de titel Intersection.” Tegelijkertijd ­presenteert Delbroek zijn gelijknamige boek. Op een ­kwartiertje wandelen van de expo vind je Delbroeks ­kunstwerk Winteruur dat onderdeel is van de expo.

Intersection 1982-2021 Jos Delbroek, van 31 januari tot 21 maart, Studio Pieter Stockmans, C-Mine 100 in Genk. Het kunstwerk Winteruur staat nog tot 21 maart op de Margarethalaan.

Aan weerszijden van de keuken vallen de smalle verticale ramen op die je kunt afsluiten met een houten luik.
 Beeld Luc Roymans
Aan weerszijden van de keuken vallen de smalle verticale ramen op die je kunt afsluiten met een houten luik.Beeld Luc Roymans
De weinig gebruikte groeve heeft zich gevuld met water en is een duikbestemming geworden. Beeld Luc Roymans
De weinig gebruikte groeve heeft zich gevuld met water en is een duikbestemming geworden.Beeld Luc Roymans
Delbroeks ruime slaapkamer onder de nok met enkele van zijn meubels en kunstwerken uitgestald. Beeld Luc Roymans
Delbroeks ruime slaapkamer onder de nok met enkele van zijn meubels en kunstwerken uitgestald.Beeld Luc Roymans
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234