Donderdag 01/12/2022

OverzichtMentaal welzijn

‘Al na 8 weken treden verschillen in de hersenen op’: 9 recente inzichten die u iets bijleren over uw mentaal welzijn

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Mediteren, op reis gaan of onze smartphone dumpen; we hebben steeds meer aandacht voor onze mentale gezondheid en gaan ook vaker op zoek naar rust in ons hoofd. Wij verzamelden negen expertises, die u hopelijk kunnen helpen in die zoektocht.

Redactie

1. Gun je overprikkelde brein af en toe wat rust

Ons brein draait elke dag op volle toeren door alle indrukken om ons heen. Beeld Getty Images/Maskot
Ons brein draait elke dag op volle toeren door alle indrukken om ons heen.Beeld Getty Images/Maskot

Stress, drukte, te weinig rust, onze smartphone: ons brein draait elke dag op volle toeren door alle indrukken om ons heen. Maar het filtert er zelf al veel informatie uit die we niet nodig hebben, vertelt hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder. “Alles wat je ziet, voelt en hoort, komt binnen in je hersenstam. Daar begint het filteren van de informatie. Dat gaat verder in de hersenschors.” Deed het brein dat niet, dan kregen we allemaal te veel prikkels binnen. Toch voelen veel mensen zich snel overprikkeld.

Dat komt volgens neuropsycholoog Linde Nieman omdat we niet genoeg rust nemen om die prikkels te verwerken. “De informatie die we tegenwoordig moeten verwerken, is veel complexer dan vroeger. We krijgen continu berichten binnen via e-mail en WhatsApp en werken vaak aan tig verschillende projecten. Daarmee overbelasten we ons werkgeheugen.”

Maar je hoeft niet parttime te werken om rust te creëren, weten Scherder en Nieman. Je brein zo nu en dan een pauze gunnen, kan op verschillende manieren.

Lees het volledige verhaal, wij zetten zeven tips op een rijtje.

2. Meditatielessen van een neuroloog: ‘Al na 8 weken treden verschillen in je hersenen op’

‘Pijn is subjectief en kan veel mentale ruimte innemen. Mindfulness gaat de oorzaak van de pijn niet wegnemen, maar kan wel helpen om ermee om te gaan.’ Beeld Steven Laureys
‘Pijn is subjectief en kan veel mentale ruimte innemen. Mindfulness gaat de oorzaak van de pijn niet wegnemen, maar kan wel helpen om ermee om te gaan.’Beeld Steven Laureys

Een effectieve manier om, zowel lichamelijk als mentaal, tot rust te komen kan meditatie zijn. Maar hoewel mindfulness het imago van ‘zweverig gedoe’ van zich afschudt, blijft de drempel hoog. Nergens voor nodig, vindt Steven Laureys. Als neuroloog verwierf hij wereldfaam met zijn onderzoek naar de invloed van meditatie op de hersenen en ook zijn ‘no-nonsense meditatieboeken’ zijn een hit.

“Het is aangetoond dat mediteren een net zo groot effect op ons mentaal welzijn kan hebben als angstremmers, antidepressiva of pijnstillers”, zegt hij. “Meditatie werkt bovendien stressverlagend. Ook belangrijk, want heel wat mentale en fysieke klachten verergeren alleen maar door stress. Door daar beter mee te leren omgaan, kan je erger dus helpen voorkomen. Ik zie het voor alle duidelijkheid als een complementaire behandeling, naast het gebruik van medicijnen, als dat nodig is.”

Verder heeft Laureys het ook nog over de fysieke voordelen: “Mensen gaan pijn anders ervaren als ze regelmatig mediteren. Pijn is immers subjectief en kan veel mentale ruimte innemen. Mindfulness gaat de oorzaak van de pijn niet wegnemen, maar kan wel helpen om ermee om te gaan.”

Lees het volledige gesprek met neuroloog Steven Laureys, en ontdek zijn meditatielessen.

3. Is mindfulness echt goed voor iedereen? ‘Er is iets helemaal fout gegaan met de wetenschap rond mindfulness’

Waar het onderzoek naar mindfulness nog zoekende is, zijn er op andere terreinen studies die behoorlijk robuuste resultaten laten zien. Beeld Getty Images
Waar het onderzoek naar mindfulness nog zoekende is, zijn er op andere terreinen studies die behoorlijk robuuste resultaten laten zien.Beeld Getty Images

Zoals neuroloog Laureys zelf al aanhaalde hierboven is mindfulness geen wondermiddel waarmee alles geremedieerd is. Het groeiende succes bij het brede publiek maakt zelfs wetenschappers die zweren bij meditatie lichtjes ongerust. “Er is iets helemaal fout gegaan met de wetenschap rond mindfulness”, schreef experimenteel psycholoog Miguel Farias in 2016 al.

Hij stelt dat ongefundeerde claims in de wetenschap ertoe hebben geleid dat in de media hoge verwachtingen van mindfulness zijn gecreëerd. Een populaire opvatting is om mindfulness te zien als onderdeel van een gezonde leefstijl. Aandacht kun je trainen, net zoals je je spieren kunt trainen door te gaan sporten. Ronduit misleidend, vindt Farias. “Zo’n uitspraak propageert een simplistisch beeld van de menselijke geest.”

Bovendien is het een sprookje dat mindfulness voor iedereen goed is, stelt hij. Voor de een werkt het, voor de ander niet. “De pretentieuze verwachting dat je mensen beter kunt laten functioneren met een meditatietechniek is niet alleen naïef, maar ook gevaarlijk.”

Waar het onderzoek naar mindfulness nog zoekende is, zijn er op andere terreinen studies die behoorlijk robuuste resultaten laten zien. Lees het volledige artikel.

4. Pyschiater gaat in tegen vooroordelen over trauma: ‘Praten en pillen zijn zeker niet altijd de beste remedie’

Ons rationele brein duwt soms de herinneringen weg om te blijven functioneren. Beeld Meneer Heirman
Ons rationele brein duwt soms de herinneringen weg om te blijven functioneren.Beeld Meneer Heirman

Wanneer we het hebben over ons mentaal welzijn, mogen we nooit uitgaan van één almachtig antwoord. Dat wordt ook beschreven in het boek The Body Keeps the Score, vertaald als Traumasporen, van psychiater Bessel van der Kolk. De klepper van 464 pagina’s uit 2014 start met de enorme aantallen mensen die zijn misbruikt of mishandeld en legt uit hoe traumatische gebeurtenissen onze hersenen, blik op de wereld, identiteit en relaties in de war sturen.

Ons rationele brein duwt bovendien soms de herinneringen weg om te blijven functioneren. Zolang ze niet verwerkt zijn, staan traumatische gebeurtenissen op scherp, klaar om ons ook jaren later nog te overmannen.

“Daarom volstaat de ratio niet om te herstellen”, lezen we. “Het lichaam moet op diepe niveaus ervaringen meemaken die het tegendeel zijn van de hulpeloosheid, woede en radeloosheid die ons overspoelt bij trauma.” Dat werkt het best, zo ontdekte Van der Kolk, met fysieke methodes als yoga, ademtraining, EMDR (een therapie die werkt op basis van oogbewegingen, BDB). De pionier in onderzoek naar het posttraumatische stresssyndroom (PTSS) schrijft ook nog de klassiekers praten en pillen voor, maar nooit volstaat één aanpak en iedereen heeft een combinatie op maat nodig.

Lees het uitgebreide gesprek met psychiater Bessel van der Kolk.

5. Zo krijg je je angsten onder controle: ‘Luister naar je lichaam, vooral je hoofd houdt je bang’

Marian Mudder:  ‘Ik noem mezelf ondertussen al zeven jaar angstvrij.’ Beeld Joris Casaer
Marian Mudder: ‘Ik noem mezelf ondertussen al zeven jaar angstvrij.’Beeld Joris Casaer

Ook zonder traumatische gebeurtenissen kan ons hoofd geplaagd worden door angsten. Tot haar vijftigste leidde ze een bibberend bestaan, maar jaren van therapie brachten actrice Marian Mudder tot nieuwe inzichten.

Tien jaar geleden schoolde Mudder zich om tot angst- en mindfulnesscoach. Tegenwoordig runt ze een eigen praktijk waar ze zich vooral op de behandeling van angstproblematieken toelegt, en vorige maand nog publiceerde ze het zelfhulpboek Wat ik eerder had willen weten, waarin ze haar lezers naar een zorgelozer en onbevreesder leven gidst.

Ook haar eigen angsten heeft Mudder inmiddels het zwijgen weten op te leggen. “Ik noem mezelf ondertussen al zeven jaar angstvrij. Dat betekent dat ik tot even voorbij de vijftig met die angsten ben blijven worstelen. Wat ik vooral verrassend vind, is dat ik als kind helemaal niet bang was. Dat is pas later gekomen, zo rond mijn puberteit. Dat besef heeft me geholpen om te begrijpen dat die angst niet iets is wat in mij thuishoort.”

Lees het volledige gesprek (en de bijhorende tips) met angstcoach Marian Mudder.

6. Verhelp faalangst met filosoof Stine Jensen: ‘Leer de moed hebben om iets op het spel te zetten’

Stine Jensen: ‘Falen is onvermijdelijk.’ Beeld Joris Casaer
Stine Jensen: ‘Falen is onvermijdelijk.’Beeld Joris Casaer

Een angst die tekenend is voor deze generatie is faalangst. Op Facebook bots je op talloze spectaculaire vakantiefoto’s. Op Instagram showt iedereen zijn hipste outfits. En ondertussen vraag je jezelf af hoe je op LinkedIn kan verdoezelen dat je niet terug naar kantoor gaat omdat je een dringende werkpauze inlast.

Nu je ‘successen’ permanent etaleren even levensnoodzakelijk lijkt als ademen, is de angst groter dan ooit om mislukkingen in de ogen te kijken of toe te geven. Gevolg: meer mensen voelen faalangst en bezwijken onder de druk om de perfecte dit en de perfecte dat te zijn. En falen doet nog eens extra pijn omdat iedereen in het spiegelpaleis van de sociale media wel perfect in al die ditjes en datjes lijkt te slagen.

Die funeste kringloop moeten we dringend doorbreken, vindt de Nederlands-Deense filosoof Stine Jensen (49). Want falen is onvermijdelijk. Dat krampachtig proberen te vermijden, daar word je doodmoe en ongelukkig van. Om het goede voorbeeld te geven, stelde Jensen haar eigen ‘faal-cv’ op, met daarin afgewezen artikelen, slechte recensies, een afgebroken academische loopbaan.

Meer inzichten van filosoof Stine Jensen, en 5 tips om ‘faalmoediger’ te worden, leest u in het volledige interview.

7. ‘Ideaal medicijn tegen burn-outs of mentale problemen’: waarom avonturen voor iedereen nuttig zijn

 Een avontuurlijke ingesteldheid leidt immers niet enkel tot spanning of grootse ontdekkingen, ze maakt mensen ook gelukkiger.  Beeld RV
Een avontuurlijke ingesteldheid leidt immers niet enkel tot spanning of grootse ontdekkingen, ze maakt mensen ook gelukkiger.Beeld RV

Alles proberen controleren heeft geen zin, ga liever eens op avontuur. Een avontuurlijke ingesteldheid leidt immers niet enkel tot spanning of grootse ontdekkingen, ze maakt mensen ook gelukkiger.

Vandaag is Brigitte Ars actief als schrijver en werkt ze als docent en onderzoeker aan de Breda University of Applied Sciences, maar haar leven zag er ooit heel anders uit. Als kind had ze al een fascinatie voor de indrukwekkende verhalen van Pippi Langkous en na haar afstuderen van de middelbare school kon ze haar verlangen naar het onbekende niet langer bedwingen. Ze pakte haar koffers en reisde een jaar lang door de Verenigde Staten, maakte als journalist reportages in ontwikkelingslanden en settelde zich uiteindelijk met een Indiase man in Maleisië.

Achttien jaar later maakt Ars met het boek Waar is het avontuur? een balans op van wat er met de avonturier in haar gebeurde en stelt ze dat avonturen voor iedereen nuttig zijn. “Ze zijn een ideaal medicijn tegen burn-outs of mentale problemen.”

Waarom en hoe Ars zweert bij het avontuur, leest u in ons gesprek.

8. Een radicaal andere aanpak van burn-out: psycholoog Gert Braeken zoekt de oorzaak niet bij te hoge werkdruk

Deze psycholoog begeleidde de voorbije decennia ruim 4.000 mensen. Beeld Timon Vader
Deze psycholoog begeleidde de voorbije decennia ruim 4.000 mensen.Beeld Timon Vader

Ook de werkvloer is vaak een essentiële factor voor onze mentale gezondheid. Maar in tegenstelling tot wat u zou denken is de voornaamste oorzaak van een burn-out geen te hoge werkdruk, maar wel een onvermogen om als werknemer voor je waarden op te komen. Dat is althans het cruciale inzicht uit Het burn-outvaccin, een boek waarin psycholoog Gert Braeken een radicaal andere aanpak van de energiestoornis voorstelt.

“Ik ben het ermee eens dat werklast meespeelt”, zegt Braeken, “maar ik begeleidde de voorbije decennia ruim 4.000 mensen. Die ervaring leerde me dat het in essentie veel meer over de emotionele draagkracht gaat.” De psycholoog gaat er prat op dat alle mensen die een burn-out krijgen, met elkaar gemeen hebben dat hun waarden onvoldoende gerespecteerd worden en dat ze niet over de vaardigheden beschikken om daarvoor op te komen.

“In mijn boek geef ik het voorbeeld van een hardwerkende automechanicus die zijn baas twee jaar lang uit de nood hielp door teamleider te zijn. Op een ochtend kreeg hij plots het bericht dat iemand van buiten het bedrijf die rol zou overnemen, zodat hij terug kon keren naar zijn oude functie. Zijn belangrijkste waarden waren loyaliteit en plichtsbewustheid, daar werd hij dus in geraakt. Zes weken later viel hij uit met een burn-out, hij kon letterlijk zijn zetel niet meer uit.”

In het volledige interview gaat psycholoog Gert Braeken dieper in op zijn visie en radicaal andere aanpak van de burn-out.

9. Twaalf tips voor familiegeluk: ‘Een goede basis van liefde, vertrouwen en communicatie doet je gezin beter functioneren’

Elke cliënt die in de afgelopen dertig jaar de spreekkamer van de Britse psychotherapeute Julia Samuel binnenwandelde, begon over zijn jeugd en het gezin van herkomst.  Beeld Hilde Harshagen
Elke cliënt die in de afgelopen dertig jaar de spreekkamer van de Britse psychotherapeute Julia Samuel binnenwandelde, begon over zijn jeugd en het gezin van herkomst.Beeld Hilde Harshagen

Onze banden met collega’s en vrienden hebben een grondige invloed op ons, maar voor veel mensen zijn familierelaties net de belangrijkste en meest vormende in hun leven. Elke cliënt die in de afgelopen dertig jaar de spreekkamer van de Britse psychotherapeute Julia Samuel binnenwandelde, begon over zijn jeugd en het gezin van herkomst.

Het inspireerde Samuel, gespecialiseerd in rouw en verlies, tot haar nieuwe boek Elke familie heeft een verhaal. Over de erfelijkheid van liefde en verdriet. Want waarom kunnen gezinsleden soms zo verschrikkelijk botsen? En hoe komt het dat sommige families de zwaarste stormen kunnen doorstaan, terwijl andere bij een stevige bries al uit elkaar vallen?

Iemands familieachtergrond is enorm belangrijk, zegt Samuel: het is de belangrijkste invloed op het emotionele, geestelijke en fysieke welzijn van een kind. En daarmee ook bepalend voor hoe je als volwassene in het leven staat. Hoe beter de familierelaties, hoe weerbaarder iemand wordt. Terwijl onverwerkte trauma’s of onuitgesproken problemen door middel van gedrag, maar ook genetisch, de volgende generaties beïnvloeden.

In een gesprek met onze krant legt psychotherapeute Julia Samuel uit wat ze heeft geleerd en wat haar ‘twaalf toetsstenen voor het welzijn van families’ zijn.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234