Vrijdag 03/02/2023

ReizenArchitectuur

15 architecturale meesterwerken op dagtrip-afstand

Villa Cavrois, Frankrijk Beeld rv
Villa Cavrois, FrankrijkBeeld rv

Architectuur waarvoor u met plezier een stukje omrijdt? De Morgen Magazine selecteerde vijftien indrukwekkende pitstops die nog bezoekbaar zijn ook.

Thijs Demeulemeester
 Radio Kootwijk Beeld Alamy
Radio KootwijkBeeld Alamy
 Radio Kootwijk Beeld RV
Radio KootwijkBeeld RV

1. Metropolis op de Veluwe: Radio Kootwijk (NL)

Het lijkt wel een filmset: midden in een open vlakte op de Nederlandse Veluwe doemt Radio Kootwijk (foto hiernaast) op, een modernistisch zendstation dat een decor uit Metropolis (1927) zou kunnen zijn, de expressionistische film van Fritz Lang. Vanuit Radio Kootwijk kon Nederland via de lange golf communicatiesignalen naar hun toenmalige koloniën in Nederlands-Indië sturen. Julius Luthmann (1890-1973) ontwierp het markante betonnen gebouw dat in 1923 in gebruik werd genomen. De groepsrondleiding duurt lang en is nogal schools, maar het is de enige manier om in de imposante zendzaal en het pompgebouw binnen te raken.

Bezoek in de buurt zeker ook het Nationaal Park De Hoge Veluwe met het Kröller-Müller Museum van Henry Van de Velde (1938) en het schitterende Jachthuis Sint-Hubertus (1920) van H.P. Berlage, het buitenverblijf van Kröller-Müller.

Radioweg 1, Veluwe, hierradiokootwijk.nl

DMM 15/10 reizen Beeld RV
DMM 15/10 reizenBeeld RV
West Den Haag  Beeld RV
West Den HaagBeeld RV
West Den Haag Beeld rv
West Den HaagBeeld rv

2. Marcel Breuer, de ambassadearchitect: West Den Haag (NL)

Na de Tweede Wereldoorlog gebruikten de Verenigde Staten architectuur als diplomatiek middel. Amerika bouwde wereldwijd ambassades met vooruitstrevende hedendaagse architecten. Marcel Breuer realiseerde die in Den Haag in 1959. Het massieve gebouw aan de Lange Voorhout, herkenbaar aan de trapeziumvormige ramen, was aanvankelijk ook als cultureel centrum bedoeld. In de prachtige bibliotheek en in het auditorium kon je van de Amerikaanse cultuur proeven, maar door de terreurdreiging werd het gebouw vanaf de jaren 60 steeds strenger bewaakt. Tot de ambassade uiteindelijk verhuisde en het gebouw leeg kwam te staan. Momenteel huist het kunstencentrum West Den Haag in Breuers monumentale kolos, het perfecte alibi om de sfeer van de Koude Oorlog op te snuiven in een van Breuers weinige realisaties in Europa.

Bezoek in de buurt zeker ook het Kunstmuseum Den Haag, een art-decomeesterwerk van H.P. Berlage, geopend in 1935. Op tien minuten rijden van de ambassade.

West Den Haag, Lange Voorhout 102, Den Haag, westdenhaag.nl

 Woning Sybold van Ravesteyn Beeld RV
Woning Sybold van RavesteynBeeld RV
 Woning Sybold van Ravesteyn Beeld RV
Woning Sybold van RavesteynBeeld RV
 Woning Sybold van Ravesteyn Beeld RV
Woning Sybold van RavesteynBeeld RV

3. Rietvelds buurman: Woning Sybold van Ravesteyn (NL)

Sybold van Ravesteyn (1889-1983) is bekend als de architect van de Nederlandse Spoorwegen en van de Blijdorp-zoo in Rotterdam. Met wat resterende bakstenen van zijn stationsprojecten bouwde hij voor zichzelf in 1932 een experimenteel huis aan de rand van Utrecht. Pastelkleuren en rondingen zijn alomtegenwoordig in deze ingenieuze woning die de Vereniging Hendrick de Keyser soms als vakantie­woning verhuurt. Wonen en werken lijken in elkaar over te lopen, maar zwierige lijnen in de plafonds verraden waar de functies gescheiden zijn.

Bezoek in de buurt zeker ook het Schröderhuis van Gerrit Rietveld, Unesco-erfgoed van De Stijl, nog even vernieuwend als in 1924. Het ligt op welgeteld vier minuten stappen van woning Sybold van Ravesteyn.

Woning Sybold van Ravesteyn, Prins Hendriklaan 112, Utrecht. Voor bezoek- of overnachtopties: museumhuizen.nl of ­monumentenbed.nl

Abdij Sint-Benedictusberg Beeld RV
Abdij Sint-BenedictusbergBeeld RV
Abdij Sint-Benedictusberg Beeld RV
Abdij Sint-BenedictusbergBeeld RV

4. Een abdij als toppunt van sereniteit: Abdij Sint-Benedictusberg (NL)

Wie in de Oostkantons of nabij het Drielandenpunt op vakantie is, moet eens omrijden langs Vaals. De abdij­kerk van Dom Hans van der Laan (1904-1991) is het toppunt van sereniteit. De architect verbleef vanaf 1968 zelf als monnik in het klooster van Sint-Benedictus­berg, dat hij tussen 1956 en 1968 realiseerde. Niet alleen Van der Laans ingetogen materiaalkeuze, maatmeubilair en het sacrale licht zijn er magisch. Vooral zijn consequente maatvoering (zijn zogenaamde ‘plastisch getal’) maakt van de kerk en de crypte zo’n sacrale plek. Reserveren hoeft niet, aanbellen volstaat om binnen te raken. Het enige wat de monniken vragen: respecteer de stilte en de vieringen.

Bezoek in de buurt zeker ook het Ludwig Forum in Aken, een hedendaags kunstmuseum in een voormalige paraplu­fabriek uit 1928. Aken ligt amper op 5 kilometer van Vaals.

Abdij Sint-Benedictusberg, Mamelis 39, Lemiers (Vaals), benedictusberg.nl

Nagele  Beeld Wikipedia
NageleBeeld Wikipedia

5. Experimenteel dorp: Nagele (NL)

Het Nederlandse dorpje Urk is zo fascinerend dat Matthias M.R. Declercq in 2020 een roman over de geïsoleerde vissers­gemeenschap uitbracht. Maar vlak naast Urk ligt een al even bijzondere plek in Flevoland: Nagele. Het dorp is na de Tweede Wereldoorlog from scratch door beroemde architecten als Gerrit Rietveld, Aldo van Eyck, Mart Stam en Lotte Stam-­Beese gebouwd. Mien Ruys, ook al zo’n Nederlandse legende, ontfermde zich over de landschapsaanleg. 270 woningen, vier kerken en drie scholen zijn opgetrokken volgens ‘het nieuwe bouwen’. Nagele is een unieke tijdscapsule, een laboratorium voor experimentele wederopbouwarchitectuur op een ingepolderd stukje Nederland. In de voormalige kerk is er het Museum Nagele, maar je kan ook een van de dorpswoningen bezoeken: Huis Polman (Karwijhof 20). De woning ernaast (nummer 19) is te huur via Monument en Bed voor 130 euro per nacht.

Bezoek in de buurt zeker ook Giethoorn, het Venetië van Nederland, waar je per boot langs rietgedekte boerderijen en pittoreske bruggetjes vaart.

In Nagele kan je vrij rondlopen of de erfgoedroute volgen, museumnagele.nl. Wie Huis Polman (Karwijhof 20) wil bezoeken of wil overnachten op nummer 19: hendrickdekeyser.nl

Huis Sonneveld Beeld RV
Huis SonneveldBeeld RV
Huis Sonneveld Beeld RV
Huis SonneveldBeeld RV
Huis Sonneveld Beeld RV
Huis SonneveldBeeld RV

6. Luxueuze woonmachine: Huis Sonneveld (NL)

In de schaduw van het nieuwe depotgebouw van het Rotterdamse Museum Boijmans Van Beuningen ligt Huis Sonneveld: het best bewaarde voorbeeld van het Nieuwe Bouwen in Nederland. Architecten Leendert van der Vlugt (1894-1936) en Johannes Brinkman (1902-1949) realiseerden de functionalistische villa in 1933 voor Albertus Sonneveld, een van de directeuren van de Van Nellefabriek, die zij ook ontwierpen. Het huis is opgevat als een hightech machine, met veel luxueuze features zoals een centraal radiosysteem, een wasgoot en een parlofoon. Maar je kan je evengoed vergapen aan de schitterende kleuren, het meubilair van Gispen en de prachtige traphal. Beter wordt een teletijdmachine naar de thirties niet.

Bezoek in de buurt zeker ook de Van Nelle­fabriek, Unesco-­erfgoed op 3,5 kilometer van Huis Sonneveld. In het Chabotmuseum, vlak naast Huis Sonneveld, kan je tickets reserveren voor een bezoek met busshuttle.

Huis Sonneveld, Jongkindstraat 12, Rotterdam, huissonneveld.nl

 Sanatorium Zonnestraal in Hilversum Beeld rv
Sanatorium Zonnestraal in HilversumBeeld rv

7. Monument van licht en lucht: Sanatorium Zonnestraal in Hilversum (NL)

In het Finse Paamio bouwde Alvar Aalto in 1933 het beroemdste sanatorium ter wereld. Weinig mensen weten dat Aalto het grondplan afkeek van Sanatorium Zonnestraal in Hilversum. Dat is in 1928 voor tuberculosepatiënten uit de diamantindustrie gebouwd. Het ‘monument van licht en lucht’ is een ontwerp van Jan Duiker (1890-1935) en twee collega’s. In de jaren 90 werd het functionalistische bouwwerk nipt van de sloop gered, nu wordt het als het mooiste sanatorium van Nederland geroemd. Te bezoeken op iedere laatste zondag van de maand als je reserveert op info@zonnestraal.org.

Bezoek in de buurt zeker ook het interbellum raadhuis van Hilversum, het meesterwerk van Willem Dudok, op 10 minuten rijden van Sanatorium Zonnestraal.

Sanatorium Zonnestraal, Loosdrechtse Bos, Hilversum, zonnestraalhilversum.nl

Diagoonwoning Beeld Antoine van Leeuwe
DiagoonwoningBeeld Antoine van Leeuwe

8. Experimentele splitlevelwoningen: Diagoonwijk, Delft (NL)

Het pittoreske Delft heeft meer te bieden dan grachten, porselein en Vermeer-toerisme. Aan de rand van het stadje ligt de experimentele Diagoonwijk: een cluster van acht woningen die de Nederlandse structuralist Herman Hertzberger (90) eind jaren 60 ontwierp. In het huis op nummer 32 organiseert de huidige bewoner Robert von der Nahmer rondleidingen op reservatie. Hij vertelt je anderhalf uur lang over Herman Hertzbergers frisse woonideeën. Een Diagoonwoning was namelijk een conceptueel ‘half­fabrikaat’, dat de bewoners naargelang hun wensen of gezinssamenstelling konden optimaliseren – een reactie op de gestandaardiseerde naoorlogse woningbouw, waar weinig ruimte was voor het individu. In de Diagoonwoning was enkel de traphal, badkamer en keuken vooraf bepaald, de rest kon de bewoner zelf invullen. Wij onthielden van onze rondleiding (op blauwe plastic overtrekschoentjes) vooral het expressieve gebruik van snelbouw betonsteen, de knappe split levels en de halsbrekende ophaalbrug boven de vide.

Bezoek in de buurt zeker ook de brutalistische aula van de Technische Universiteit van Delft (Mekelweg 5) en Museumhuis Lambert van Meerten (Oude Delft 199): de schitterende privéwoning van een 19de-eeuwse verzamelaar die zich een 17de-eeuwer voelde.

Diagoonwoning, Gebbenlaan 32, Delft. Enkel in een groep met maximaal zes personen te bezoeken na reservatie via info@diagoonwoningdelft.nl

Musée Solvay Beeld RV
Musée SolvayBeeld RV

9. De Gaudí van België: Musée Solvay

23 soorten marmer, 12 soorten exotisch hout, elektrische verlichting: architect Victor Horta (1861-1947) kon voor de privéwoning van de steenrijke chemie-industrieel Armand Solvay alles uit de kast halen. Tussen 1895 en 1903 is het luxueuze stadspaleis op de Louizalaan gerealiseerd. In de jaren 50 redde de familie Wittamer het art-nouveau­meesterwerk van de sloop, sinds januari 2021 stelt ze het open als museum. Reserveren is noodzakelijk en de plaatsen zijn beperkt, maar het wachten loont: de woning is een totaalkunstwerk. Niet alleen het maatwerk is van het allerhoogste niveau, ook de ruimte- en lichtwerking is innovatief. Wie deze woning heeft gezien, beseft dat Horta niet moet onderdoen voor Antoni Gaudí.

Bezoek in de buurt zeker ook het Hortamuseum, Victor Horta’s atelierwoning die, met een beperkter budget weliswaar, minstens even vernieuwend was. Op tien minuten stappen van Musée Solvay.

Musée Solvay, Louizalaan 224, Brussel, hotelsolvay.be

De Baden van Sint-Joost-Ten-Node Beeld Saskia Vanderstichele
De Baden van Sint-Joost-Ten-NodeBeeld Saskia Vanderstichele

10. Modernistisch plonzen: De Baden van Sint-Joost-Ten-Node (BE)

Een hypermoderne glijbaan moet je er niet verwachten, laat staan een kinderbadje in schreeuwerige kleuren. Wie in de baden van Sint-Joost komt zwemmen, kan eigenlijk alleen maar baantjes trekken. Of genieten van de – inmiddels beschermde – art-decoarchitectuur. Het zwembad uit 1933, ontworpen door Joseph Bytebier en Charles Schaessens, is een verborgen parel in Brussel, verstopt tussen de Botanique en Brussel-Noord. De bedoeling van de architecten was nobel: omdat veel woningen in Sint-Joost in het interbellum geen eigen badkamer hadden, konden zwemmers zich er ook wassen. Het zwembad verenigde de toenmalige behoefte aan sport en hygiëne. Sinds eind 2019 is het complex weer open na bijna tien jaar renoveren. Met zijn tongewelf en originele individuele kleedhokjes waan je je er op een filmset. Zolang het art-decozwembad onder de Résidence Palace in Brussel niet heropent, is dit de mooiste plonsplek van Brussel.

Bezoek in de buurt zeker ook de voormalige hoofdzetel van Rotterdamsche Verzekering Societeiten (RVS) in de Koningsstraat 284, een functionalistisch gebouw uit 1938 met prachtige glas-in-loodramen, tegels en art-decofresco’s, nu in gebruik door de gemeente Sint-Joost.

De Baden van Sint-Joost-Ten-Node, Sint-Franciscusstraat 23-27, Sint-Joost-ten-Node. sjtn.brussels

Parochiekerk Sint-Rita Beeld RV
Parochiekerk Sint-RitaBeeld RV
Parochiekerk Sint-Rita Beeld RV
Parochiekerk Sint-RitaBeeld RV

11. Tent van beton: Parochiekerk Sint-Rita, Harelbeke (BE)

Tot begin de jaren 90 had de brutalistische Sint-Ritakerk in ­Harelbeke aan de buitenkant nog zijn originele grijze betonkleur. Sinds het gebouw – een soort afgeknipte piramide – wit is geschilderd, lijkt het nog meer een zonevreemde ufo in de woonwijk Zandberg. De kerk uit 1968, een hommage aan Le Corbusier, is een hoogtepunt uit het werk van Léon Stynen (1899-1990) en zijn naaste medewerker Paul De Meyer (1922-2012). In diezelfde periode ontwierpen ze onder meer ook De Singel in Antwerpen en de C&A-filialen in Antwerpen, Brussel, Gent en Hasselt. Wie langs het strakke kerkportaal binnenstapt, beseft meteen waarom deze kerk zo uniek is. De afgeknotte zeshoek reikt naar het licht, dat enkel langs het schuine dakraam binnendruppelt. De donkere houtwolcementplaten begeleiden het licht van boven tot op de granitovloer. Door de schuine wanden – een technisch huzarenstukje in die tijd – lijkt deze kerk wel een tent voor God.

Bezoek in de buurt zeker ook de Verrijzeniskerk in Kortrijk (Burgemeester Pyckestraat), een veelhoekige betonnen kapel uit 1963 met opmerkelijk koperen dak.

Parochiekerk Sint-Rita, Julius Sabbestraat 43, Harelbeke

Museum Van Buuren Beeld Alamy Stock Photo
Museum Van BuurenBeeld Alamy Stock Photo

12. Gluren bij Van Buuren: Museum Van Buuren, Ukkel (BE)

Samen met Villa Empain is Museum Van Buuren de best bewaarde bezoekbare art-decovilla van Brussel. Dat de woning er aan de buitenkant uitziet als een voorbeeld van de Amsterdamse School is geen toeval: hier woonde de Nederlandse bankier David van Buuren. In 1922 trouwde hij met een Belgische vrouw, Alice Piette. In 1928 verhuisden ze naar hun nieuwbouwvilla in Ukkel, die ze samen met het architectenduo Léon Emmanuel Govaerts en Alexis Van Vaerenbergh ontwierpen. Het koppel had een verfijnde smaak en dat uitte zich zowel in de architectuur, de tuin, het art-deco­interieur als in hun kunstcollectie, featuring George Minne, Gustave Van de Woestyne en Constant Permeke. De Van Buurens leefden in grote luxe, maar na de dood van Alice werd hun privéwoning een huis­museum, waarvan het interieur zo goed als intact bleef. Woning Van Buuren is dagelijks in de namiddag open, behalve op dinsdag. Reserveren hoeft niet, tenzij je een rondleiding met een gids wilt.

Bezoek in de buurt zeker ook Villa Empain, nog zo’n schitterende art-decovilla, waar geregeld goede tentoonstellingen lopen. Op tien minuten rijden van Museum Van Buuren.

Museum Van Buuren, Léo Erreralaan 41, Ukkel, museumvanbuuren.be

Johannes XXII-kirche Beeld RV
Johannes XXII-kircheBeeld RV

13. De brutaalste kerk: Johannes XXII-kirche, Keulen (D)

Al wie van Juliaan Lampens’ betonnen kapel in Kerselare houdt, moet in Keulen zeker eens in de Johannes XXIII-kerk binnenlopen. De sculpturale betongevel verraadt het spektakel binnenin: een interieur met betonnen ‘stalactieten’ die uit het plafond komen. Ook de kubistische glasramen zijn ronduit schitterend. Architect Heinz Buchmann werkte samen met Josef Rikus aan dit bijzonder expressieve bouwwerk dat sinds 1968 niks aan kracht heeft ingeboet. Dit is het soort religieuze architectuur waar zelfs ketters een omweg voor zouden maken. En als je, zoals wij, voor een gesloten deur staat: vraag de sleutel in de parochiezaal naast de deur.

Bezoek in de buurt zeker ook het corbusiaanse universiteitsgebouw van Rolf Gutbrod en de brutalistische Christi Auferstehung-kerk van Gottfried Böhm, allebei op nog geen tien minuten afstand van de Johannes XXIII-kerk.

Johannes XXII-kirche, Berrenrather Strasse 127, Keulen

Vogelsang Beeld RV
VogelsangBeeld RV
Vogelsang  Beeld RV
VogelsangBeeld RV

14. Hitlers opleidingscentrum: Vogelsang, Schleiden (D)

Adolf Hitler vond het landschap in de Eifel zo mooi dat hij er op een idyllische plek een trainingskamp wilde neerpoten. Met zicht op de bossen en de Urftsee liet hij tussen 1934 en 1936 een oefenkamp voor toekomstige partijkaderleden en politieke leiders bouwen. In Ordensburg Vogelsang zijn in de jaren 30 in totaal een vijfhonderdtal SS’ers geïndoctrineerd. Na de Tweede Wereldoorlog werd Vogelsang een Belgisch militair oefenterrein, tot het in 2006 openging voor bezoekers. Neen, Vogelsang is geen verdoken neonazimonument: de gidsen en infoborden kaderen Hitlers gedachte­goed en oorlogsmisdaden heel genuanceerd. Het domein wordt trouwens ook voor vredesconferenties en symposia ingezet. Toch krijg je nog koude rillingen als je door de grimmige toegangspoort het domein oprijdt. Een monumentaal beeld van een naakte toortsdrager, een ingemetste swastika en een originele ontspanningsrefter voor de rekruten maakt de nazigruwel heel concreet. Wie zijn zwembroek bij zich heeft, kan zelfs baantjes trekken in het originele zwembad uit de jaren 30.

Bezoek in de buurt zeker ook het Nationaal Park Eifel met zijn prachtige wandelroutes. Vanuit Vogelsang kan je naar de spectaculaire Victor Neelsbrug wandelen, genoemd naar een Belgische commandant die in Vogelsang gelegerd zat.

Vogelsang 70, Schleiden, vogelsang-ip.de

Villa Cavrois Beeld rv
Villa CavroisBeeld rv

15. ‘The Great Gatsby’ nabij Roubaix: Villa Cavrois (FR)

Een ‘hedendaags kasteel’ met een terras van 830 vierkante meter. Een hightech villa uit 1932 met telefonie, ingebouwde speakers en stromend warm water. Een pronkhuis in de duurste marmer­soorten, waar zelfs de kinderen een eigen eetkamer hadden. En zo kunnen we nog een tijdje doorgaan om Villa Cavrois te typeren. Robert Mallet-Stevens bouwde het art-decopaleis in Croix, bij Lille, voor de puissant rijke textielondernemer Paul Cavrois. De opulente pakketbootvilla heeft er nog nooit zo goed uitgezien als nu. En dat komt doordat de Franse staat het huis in 2001 kocht, toen het gevandaliseerd was tot een complete ruïne. Na een restauratie van twaalf jaar blinkt alles weer als tevoren. Het mooiste zicht heb je achteraan in de tuin, waar het afgeronde bassin van 72 meter lang de villa in okergele baksteen in volle glorie reflecteert.

Bezoek in de buurt zeker ook La Piscine in Roubaix, een art-­decozwembad uit 1927-1932 dat tot kunstmuseum is omgevormd.

Villa Cavrois, Avenue du Président John Fitzgerald Kennedy 60, Croix,villa-cavrois.fr

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234