Dinsdag 29/11/2022

Achter de schermenDossier concentratie

Nieuwe onderzoeksreeks over onze tanende concentratie: ‘Aandacht is een schaars goed, maar we smeren het heel dun uit’

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Een boek uitlezen, een uur doorwerken zonder mails of sociale media te checken: we kunnen het steeds minder goed. Dat stelde ook De Morgen-journaliste Lotte Beckers vast. Zij ging voor een nieuwe reeks op zoek naar de vraag waar die concentratiecrisis vandaan komt, en wat we er (zelf) tegen kunnen doen. ‘Concentratie is als een spier: die moet je trainen.’

Dieter Bauwens

Wat inspireerde je om deze reeks te maken?

“Ik stelde enkele jaren geleden al vast dat het aantal uren dat ik achter mijn laptop zat, en het aantal uren dat ik effectief aan het werk was, nogal ver uit mekaar lag.

“Of een boek lezen: vroeger kon ik dat uren aan een stuk, languit in de zetel. De laatste jaren lukte me dat echter niet meer, omdat ik voortdurend naar mijn telefoon greep. Als ik daarover sprak met vrienden of collega’s, bleek dat voor heel veel mensen herkenbaar. Dat bleef hangen, en toen ben ik me in het thema gaan verdiepen. De aandachtscrisis bleek een reëel fenomeen, niet alleen bij mij.”

Is ons concentratievermogen echt zo hard afgenomen als we zelf aanvoelen?

“Je kan niet wetenschappelijk hard maken dat ons concentratievermogen slechter is dan vroeger omdat je dat niet kan meten. Er is hoogstens veel indirect bewijs. Wat we wel zeker weten, is dat er nog nooit zoveel afleiding geweest is als vandaag, en dat ook heel veel mensen dat zo ervaren.

Je had het al over onze telefoon, waarmee we allemaal vergroeid lijken. Zijn er nog andere zaken die voor afleiding zorgen?

“Onze telefoon is een heel duidelijke oorzaak. Daarnaast zijn ook de vele landschapskantoren enorm slecht voor onze concentratie. Dat hebben veel mensen ook gemerkt tijdens de coronaperiode, waarin ze veel vaker van thuis moesten werken.

“Onderzoek toont aan dat kantoormedewerkers gemiddeld tussen de 40 seconden en de 10 minuten doorwerken aan een taak voor ze onderbroken worden. Dat kan zijn door een berichtje op hun telefoon, door babbelende collega’s, of omdat ze zelf hun mails of Instagram checken. We onderbreken onszelf ook heel vaak. Dat is omdat we niet meer getraind zijn om ons langdurig te concentreren. Omdat er zoveel afleidingen zijn.

“Concentratie is als een spier: die moet je trainen. En dat doen we veel te weinig. We leiden onszelf voortdurend af, en het vraagt ook veel inspanning om al die prikkels af te weren.

“Dan is er ook nog zoiets als de aandachtseconomie. Onze aandacht is geld waard, en dus wordt er voortdurend om gestreden. Er is heel veel reclame: in bushokjes, als je op café naar het toilet gaat, als je langs het gebouw van DPG Media loopt. Aandacht is een schaars goed, maar we smeren het heel dun uit. Daardoor blijft er heel weinig tijd over voor de zaken die er echt toe doen: cursussen studeren, een ontspannend boek lezen, een goed gesprek met een vriend.”

Is er een link met het toenemend aantal burn-outs?

“Burn-outs zijn complexe fenomenen, die nog niet helemaal doorgrond zijn. Wel is het zo dat ons brein bijna nooit rust krijgt. Wanneer we staan te wachten op de tram of trein, nemen we bijna allemaal onze telefoon. Of hoeveel mensen zie je niet op café of restaurant zitten met hun smartphone voortdurend in hun handen. Dat zorgt voor oververmoeidheid, omdat we constant prikkels aan het verwerken zijn. Bovendien: als je constant afgeleid wordt, leidt dat ook tot stress. Die twee zaken samen veroorzaken een soort gejaagdheid die we zouden kunnen linken aan burn-out.”

Wat heb je zelf geleerd tijdens het maken van deze reeks? Heb je een paar handige tips om de concentratie te behouden?

“De beste praktische tip is volgens mij om zelf zo veel mogelijk afleiding te bannen. Ik heb bijvoorbeeld geen Instagram, Facebook of Twitter meer op mijn smartphone. Voor sociale media moet ik dus al mijn laptop nemen. Mijn mail zit ergens op een tabblad helemaal achteraan op mijn smartphone.

“Als ik werk, doe ik dat bijvoorbeeld in tijdsblokken. Ik zet een wekker, en bepaal duidelijke taken voor mezelf: ‘Nu ga ik een uur lang dit bandje uittikken’. Dan zet ik ondertussen mijn gsm ook af, en ik sluit alle tabbladen op mijn computer zodat er eigenlijk niets is wat mij kan storen. Ik werk nu veel gestructureerder dan vroeger, breng minder tijd door achter mijn computer, maar ben wel even productief als drie jaar geleden. Dus voor mij werkt het wel.

“Wat ook belangrijk is: regelmatig pauzeren. Het is immers onzin dat je acht uur aan een stuk geconcentreerd kan zijn. Dat is hoe werk georganiseerd is, maar dat gaat helemaal niet. Concentratie vergt heel veel energie. Niemand kan dat acht uur aan een stuk. Dus we moeten pauzes nemen om ons hoofd gewoon even wat rust te gunnen. Zoals ik zei: het is als een spier, die moet je ook rust gunnen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234