TED-lessen

Waarom we werken: vijf TED-lessen van Barry Schwartz

"Geld is een slechte reden om iets te doen"

Met een beetje geluk werkt u niet voor het geld, maar voor de voldoening. Maar hoe komt het dat zo veel mensen louter aan het werk gaan om er wat aan te verdienen? In zekere zin is dat onze eigen schuld, weet psycholoog Barry Schwartz.

Niet voor het geld

Barry Schwartz weet ook dat er brood op de plank moet komen. Maar daarom werkt hij niet. Zijn werk is uitdagend, stimulerend, betekenisvol. Misschien zelfs belangrijk, als hij geluk heeft. "Mensen in mijn situatie zouden niet werken als ze niet betaald werden, maar het geld is niet de reden waarom we werken", zegt hij. "Meer zelfs: over het algemeen vinden mensen zoals ik geld een slechte reden om iets te doen. Als we van iemand zeggen 'hij doet het voor het geld', bedoelen we daar niets fraais mee." Nee, zijn werk schenkt Schwartz voldoening.

Wel voor het geld

Schwartz is een uitzondering. De overgrote meerderheid van de mensheid werkt wel voor het geld. Hun job bevat geen enkele intrinsieke motivatie om zich 's ochtends uit bed te hijsen en naar het werk te slepen, behalve dan dat er in ruil een maandelijks bedrag op hun rekening wordt gestort.

"Doorheen de evolutie van het kapitalisme is alle niet-materiële voldoening die iemand uit zijn of haar werk kon krijgen, geschrapt", zegt Schwartz. "De vraag is: hoe komt dat?"

Technologie van ideeën

Share

De manier waarop ons werk georganiseerd is, creëert mensen die voldoen aan de eisen van die organisatie

Het antwoord is technologie. En daarmee bedoelt de auteur niet automatisering of robotisering. "Ik heb het niet over de technologie der dingen, hoe belangrijk die ook is. Ik doel op de technologie van ideeën." Want behalve nieuwe dingen creëert de wetenschap ook nieuwe ideeën, manieren om iets te interpreteren. En in de sociale wetenschappen zijn de manieren om iets te begrijpen, net manieren om onszelf te begrijpen. Dat heeft een enorme invloed op hoe we denken, waar we naar streven en hoe we ons gedragen.

"Als je denkt dat je armoede de wil van God is, dan bid je. Denk je dat het een gevolg is van onderdrukking, dan kom je in opstand", weet Schwartz. "De manier waarop jij je armoede interpreteert, bepaalt de manier waarop je reageert. Dat is de rol die ideeën spelen in hoe we als mensen gevormd worden. Dat is waarom deze 'ideetechnologie' misschien de belangrijkste technologie is die de wetenschap ons schenkt."

De fout van Adam Smith

Het probleem van de technologie der ideeën, weet Schwartz, is dat ook slechte ideeën kunnen overleven. Een slecht product verdwijnt gewoon, omdat niemand het moet hebben. "Maar een slecht idee kan blijven bestaan, omdat mensen denken dat het waar is. Dan bouwen ze een hele manier van leven op rond die slechte ideeën, waardoor het nog moeilijker wordt om er vanaf te geraken." Het fabriekssysteem, waarin je werkelijk niets uit je werk kon halen behalve het geld, is het gevolg van zo'n slecht idee, zegt Schwartz. 

"Adam Smith, een van de vaders van de industriële revolutie, dacht dat de mens van nature een lui wezen was, dat enkel getriggerd kon worden met beloningen. Een bepaald foute kijk op de menselijke natuur, weten we nu. Maar het hele systeem werd gebouwd rond dat valse idee."

Share

Over de man die aan de lopende band werkt, zei hij: "Hij wordt snel zo dom als een mens worden kan"

Gek genoeg wist Smith zelf dat ook. Over de man die aan de lopende band werkt, zei hij: "Hij wordt snel zo dom als een mens worden kan." Schwartz: "Het kernwoord hier is 'worden'. Of hij het nu zo bedoelde of niet, Smith zegt hier dat de manier waarop ons werk georganiseerd is, mensen creëert die voldoen aan de eisen van die organisatie - en hen op die manier de kans ontneemt om de genoegdoening uit hun werk te halen die wij als vanzelfsprekend zien."

Onvoltooid

Jaren geleden vatte antropoloog Clifford Geertz de mensheid samen als "onvoltooide dieren." Hij bedoelde daarmee dat het onze menselijke aard is om een, welja, menselijke aard te hebben die beïnvloed wordt door de omgeving waarin we leven. "De menselijke natuur zoals we die vandaag kennen", zegt Schwartz, "is meer gemaakt dan ontdekt. We geven de menselijke aard vorm door de instituties waarom mensen leven en werken vorm te geven."

Daarom hamert Schwartz op het belang van die ideetechnologie. "In de natuurwetenschappen kunnen we fantastische theorieën bedenken over de kosmos in de zekerheid dat de kosmos geen moer geeft om die theorieën", zegt hij. De zwaartekracht is niet ineens veranderd nadat Isaac Newton zijn theorie erover publiceerde. Maar voor onze ideeën over onszelf gaat die vlieger dus niet op. "De aard van de mens wordt veranderd door de theorieën die bedoeld zijn om de mens uit te leggen en te begrijpen."

We maken onze menselijke aard zelf. Daarom werken we zoals we werken. Dus als er een vraag is die bedrijfsleiders zich volgens Schwartz moeten stellen, is het wel deze: "Welke menselijke aard wil jij helpen vormgeven?"

Barry Schwartz

Barry Schwartz is een Amerikaanse psycholoog. Hij bestudeert met name de link tussen economie en psychologie. Aan zijn boekje Waarom we werken ging meer dan veertig jaar denkwerk vooraf.

zine