wetenschap

Bijen slimmer dan gedacht: nieuw gedrag kan worden aangeleerd

"Hun leervermogen getuigt van een zeker abstractieniveau"

1 ©AFP

Bijen kunnen beter leren dan meestal wordt aangenomen. De insecten blijken zo slim dat ze ook taken kunnen uitvoeren waarmee ze in hun natuurlijke omgeving niet te maken krijgen. Dat zeggen onderzoekers van de Queen Mary University of Londen.

Volgens de wetenschappers maken ze met hun studie een einde aan het idee dat insecten met hun kleine hersenen alleen zeer eenvoudige dingen kunnen leren en dat de flexibiliteit van hun gedrag beperkt is. Dat bijen over bepaalde cognitieve vermogens beschikken, was al uit eerder onderzoek gebleken. Maar over het algemeen ging het dan om het aanleren van gedrag dat direct verband houdt met het zoeken naar voedsel. Nu blijkt dat bijen ook nieuw gedrag kunnen aanleren.

Share

'Voor insecten beschikken ze over een indrukwekkende cognitieve flexibiliteit'

Wetenschapper Ollie Loukola

Met een experiment waarbij bijen een klein balletje moesten verplaatsen toonden de onderzoekers aan dat de beestjes een taak kunnen uitvoeren op een andere manier dan ze was voorgedaan. "Voor insecten beschikken ze over een indrukwekkende cognitieve flexibiliteit", stelt Olli Loukola, een van de auteurs van de studie die gisteren verscheen in Science.

"Bijen blijken niet alleen gedrag te kopiëren. Ze gebruiken informatie om een betere oplossing voor een probleem te vinden", concludeert Koos Biesmeijer, niet betrokken bij de Britse studie. Hij is directeur van Naturalis Biodiversity Center in Leiden en bijenonderzoeker. "Die flexibiliteit kennen we van mensen, primaten, zoogdieren en vogels, maar die is niet eerder aangetoond bij insecten."

Share

Een bewegend balletje is voor bijen voldoende om te leren hoe ze een taak moeten vervullen

Bij het Britse experiment werd bijen (hommels) - met een plastic bij als voorbeeld - geleerd om een klein balletje naar het midden van een rond platform te rollen.

Als het balletje daar in een gaatje viel, werd de bij beloond met een beetje suiker. Vervolgens werd drie groepen bijen geleerd om hetzelfde te doen: een groep met de eerder getrainde bijen als voorbeeld, een groep waarbij het balletje met een verborgen magneet werd bewogen en een groep waarbij het balletje vooraf in het bakje was geplaatst.

Het resultaat: de eerste groep, waarbij ongetrainde bijen het voorbeeld van getrainde soortgenoten konden volgen, leerde het snelst en had het meeste succes. De tweede groep - balletje beweegt met magneet - had weliswaar minder succes dan de eerste, maar meer succes dan de derde groep. Dat betekent dat alleen al een bewegend balletje voor bijen voldoende is om te leren hoe ze een taak moeten vervullen.

Share

'Evolutie heeft geleid tot excellent leergedrag dat flexibel maakt'

Koos Biesmeijer, directeur Naturalis biodiversity Center

In een andere test, waarbij drie balletjes in het spel waren, gingen ongetrainde bijen af op het balletje dat het dichtst bij het centrum - en dus bij de beloning - lag, terwijl ze eerder hadden gezien dat getrainde soortgenoten het verst afgelegen balletje gebruikten.

"Het leren van bijen blijkt niet alleen een kwestie van trial and error. Dit gaat verder: het lijkt of ze begrijpen wat ze moeten doen", zegt Tjeerd Blacquiere, senior onderzoeker bij de Wageningen Universiteit. '"Hun leervermogen getuigt van een zeker abstractieniveau. We dachten altijd dat dieren die ver van de mens afstaan alleen maar simpel gedrag kunnen vertonen. Maar insecten zijn langer geëvolueerd dan de mens. Dus waarom zouden ze geen complexe taken kunnen vervullen?"

Biesmeijer: "Hommels zijn, net als honingbijen, sociale dieren die leven in een onvoorspelbare omgeving. Evolutie heeft geleid tot excellent leergedrag dat flexibel maakt. Onder druk van de omstandigheden hebben ze daardoor het vermogen om steeds weer nieuw gedrag aan te leren."

zine