
Sciencefiction 2u46, 2009
Toen Avatar, het langverwachte sf-spektakel van regisseur James 'Titanic' Cameron, vorige week in Londen in wereldpremière gepresenteerd werd, hoopte Hollywoodstudio Fox nog even dat de pers een embargo zou respecteren. Tevergeefs, want het applaus was nauwelijks afgelopen of er werd al naar hartenlust getwitterd, genre: 'About Avatar? WOWOWOW!'.
Heel erg zullen de bonzen van Fox het doorbreken van dat embargo wel niet gevonden hebben, want die eerste reacties, ook in de blogosfeer, waren voornamelijk positief tot ronduit enthousiast. Her en der werd er wel ietwat spottend verwezen naar het embargo. Op de website van Slashfilm verwoordde Peter Sciretta het als volgt: Ik mag niet zeggen wat ik van Avatar vond, maar ik heb hem gezien in aanwezigheid van Neill Blomkamp (de regisseur van 'District 9, Jan T) en die was dol op de film. En laat ik dit zeggen: het is moeilijk om het niet eens te zijn met Neill.
Er vielen natuurlijk ook andere meningen te lezen, zoals het lacherige 'Dances with Smurfs', verwijzend naar een recente episode van de populaire animatieserie South Park, waarin al op voorhand de spot werd gedreven met de personages en de plotlijn van Avatar. Die uitdrukking, die ongetwijfeld geschiedenis zal maken, refereert enerzijds aan de western Dances with Wolves en anderzijds aan de blauwe huidskleur van de Na'vi, de humanoïde populatie van de verre jungleplaneet Pandora.
Ruimtewestern
Avatar kan inderdaad het best omschreven worden als een ruimtewestern, met alle bijbehorende frontier-symboliek. Het verhaal situeert zich in het jaar 2154 en onze aardbol zit op dat moment zogoed als helemaal door zijn natuurlijke reserves heen. Op de verre planeet Pandora heeft men echter een nieuwe energiebron ontdekt, in de vorm van een erts met de suggestieve naam Unobtainium. De mensheid beslist: 'Dan gaan we dat daar even halen'. Dat daarbij zowel de biotoop als de cultuur van de Na'vi vernietigd dreigen te worden, lijkt van geen belang.
Andere onderdelen van de klassieke westernmythologie die hier aangeboord worden, zijn die van de noble savage en het daarmee verbonden going native-fenomeen: de (doorgaans blanke) buitenstaander, die helemaal in de ban raakt van een vreemde, exotische cultuur, ontdekt dat die 'wilden' helemaal niet zo primitief zijn als eerst werd aangenomen en neemt uiteindelijk zelfs hun verdediging op. Vandaar de gelijkenis met Dances with Wolves, en ook met films als The Last Samurai, Pocahontas of The New World.
Formele revolutie
Een Oscar voor het origineelste scenario hoeft James Cameron niet meteen te verwachten, maar het blijft hoe dan ook een interessant issue en zelfs een lovenswaardige want milieubewuste thematiek, die ongetwijfeld ook door de deelnemers aan de klimaatconferentie in Kopenhagen omarmd kan worden. Cameron maakt er trouwens geen geheim van dat de sf-boekjes en -films die hij in zijn jeugd verslonden heeft vaak ook zo'n waarschuwingsfunctie hadden. Daarnaast is er het bewonderenswaardige feit dat hij voor Avatar een compleet eigen universum gecreëerd heeft, met behalve de blauwe Na'vipopulatie - Ik hou van blauw, zo luidt de enige verklaring die Cameron voor die kleurkeuze wil geven - een speciale fauna (gaande van de Banshee en de Hammerhead over de Viperwolf en het Direhorse tot de Thanator en de Leonopteryx), een eigen flora (waarbij hij de inspiratie voor de vaak prachtige bioluminescentie zeker uit zijn vele diepzeereizen haalde) en een betoverend landschap (waarvan bijvoorbeeld de floating mountains doen denken aan de hangende tuinen van Babylon).
De cinematografische 'revolutie' die van Avatar voorspeld en/of verwacht wordt, is zeker minder van inhoudelijke dan van formele aard. Het 3D-effect, of de stereoscopic experience, zoals Cameron het liever noemt, is indrukwekkend maar soms ook afwezig en over het algemeen meer 'inwaarts' dan 'uitwaarts' gericht. En ja, een brilletje blijft nog altijd noodzakelijk.
Maar de grootste technologische doorbraak is ongetwijfeld de manier waarop James Cameron het zogenaamde performance capture-procedé geperfectioneerd heeft. Voortaan kan echt van vertolking gesproken worden, want niet alleen de bewegingen maar ook de mimiek van de virtuele personages zijn veel fotorealistischer geworden. Interessant is dat die significante verbetering meer opvalt bij het Avatar-personage van Sigourney Weaver dan bij die van Sam Worthington of Zoë Saldana, omdat hun menselijke trekken nog niet zo stevig op ons netvlies gebrand staan. Filmsterren hoeven voorlopig dus nog niet voor hun job te vrezen. (Jan Temmerman)
Jake Sully is een gewonde oorlogsveteraan in de toekomst, die onvrijwillig met enkele anderen naar de planeet Pandora wordt gebracht om deze te koloniseren voor de mensheid op Aarde. Deze planeet wordt bewoond door de Na'vi, een mens/machine-achtig ras met hun eigen taal en cultuur. De Na'vi doen er alles aan hun volk te beschermen tegen de mensen en Sully raakt betrokken bij hun vrijheidsstrijd, en wordt ook verliefd op één van hen...
Release datum: 16/12/2009

© - Alle rechten voorbehouden.
Lees de gebruiksvoorwaarden.
Volg het nieuws op onze zustersite in Nederland www.volkskrant.nl.