Theaterrecensie

'Na de repetitie' van tg STAN: te bescheiden Bergman-bewerking

Theater ontdaan van zijn illusie

1 ©rv

Tg STAN waagt zich aan een Ingmar Bergman-bewerking, maar acteurs Frank Vercruyssen en Tessa Friedrich weten de tekst pas te laat in de voorstelling van de nodige spanning te voorzien.

Ingmar Bergman kon het niet laten. Op zijn oude dag, na het bekroonde meesterwerk Fanny en Alexander, wilde de Zweedse regisseur de cinema voor bekeken houden om zich volledig op het theater te focussen. Zijn plan hield stand tot Na de repetitie (1984). De film, die met een voet in beide staat, was voor de televisie bedoeld maar zou uiteindelijk een van Bergmans vele ererondjes in de cinema blijken. Tg STAN bewerkte Na de repetitie eerder al in het Frans en voert de drieakter nu in het Nederlands op.

Centraal in het stuk staat Henrik Vogler, een gevestigd theaterregisseur die aan zijn zoveelste interpretatie van Strindbergs Droomspel werkt. Na een repetitie wordt hij uit zijn overpeinzingen gewekt door de jonge, verleidelijke Anna Egerman. Zij herinnert Henrik aan zijn verleden. Enter Anna’s overleden moeder: Henriks minnares en een grootse actrice op haar retour, die zich nu als een hysterische huilebalk in zijn armen werpt op zoek naar affectie. De twee vrouwen in Na de repetitie houden een maskerade waarin acteren binnen en buiten het theater elkaar in de weg staan.

Huiselijke setting

Share

Repetitietafel, kledingrekje, geen groteske standbeelden maar een eenvoudige boekenkast: tg STAN speelt gewoon in zijn eigen repetitieruimte

De grote wijziging in deze bewerking zit niet in de tekst maar in het decor. Het imposante theaterpodium is een huiselijke setting geworden. Repetitietafel, kledingrekje, geen groteske standbeelden maar een eenvoudige boekenkast: tg STAN speelt gewoon in zijn eigen repetitieruimte. Het licht in de zaal hoeft niet uit. Voor de voorstelling houdt Frank Vercruyssen zich als een ontspannen gastheer met de stoelen bezig. Theater ontdaan van zijn illusie.

Die aanpak lijkt soms in schril contrast te staan met de tekst. Bergmans beschouwingen ("Alles stelt voor, niets is") zijn geen licht verteerbare kost. In het origineel prevelde Henrik ze nog in diepe voice-overs, nu zet Vercruyssen een licht geïrriteerde, informele versie neer. De Nederlandse Tessa Friedrich is als Anna en Rakel eerder speels dan demonisch. In hun vertolkingen etaleren Bergmans dialogen een onvermoed komisch potentieel, maar lijken ze ook banaler.

Jammer genoeg blijven het mirakel en de magie van het theater waarover Henrik filosofeert daardoor steken in de volle repetitieruimte. Op de meest doorleefde momenten staan Henrik en Anna ver van elkaar, steevast gescheiden door een tafel of een zetel, alsof de rekwisieten de onderhuidse spanning in het stuk willen dwarsbomen. Een ongemakkelijke worsteling met het decor of een inventieve zet?

Droomspel

Feit is dat het uitgestalde theaterverleden van de regisseur en zijn relatie met Rakel wel degelijk de obstakels vormen. Tevergeefs wilde deze Henrik Vogler de emoties van zijn acteurs sturen zonder zelf in hun netten verstrikt te raken. En net nu hij, na het overlijden van Anna’s moeder, zijn spirituele rijpheid en reinheid meent gevonden te hebben, komt de verleidelijke en manipulerende Anna in zijn leven. "Ik neem niet deel aan het drama, ik realiseer het", beweert Henrik. Maar wie regisseert welk stuk in Na de repetitie?

Share

'Na de repetitie' is een onderhoudend en gelaagd stuk waarvan de acteurs elkaar te lang ontlopen

Pas aan het eind van de voorstelling wordt de magie voelbaar. Henrik en Anna komen naast elkaar zitten, met het theater als een compromis tussen hen in. Een droomspel: ze verbeelden zich hoe het had kunnen lopen, als hij tien jaar jonger was, als het maar even kon. Dan komt het besef: voor Henrik herhaalt de geschiedenis zich niet, de repetitie is voorbij. Helaas komt de spanning in de tekst pas tijdens de slotact helemaal uit de verf. Zo blijft Na de repetitie een onderhoudend en gelaagd stuk waarvan de acteurs elkaar te lang ontlopen.

Na de repetitie van tg STAN speelt nog tot 14 januari in Antwerpen, van 18 tot 21 januari in NONA in Mechelen en op 24 januari in de Rataplan in Borgerhout.

zine