Open brief
ARIANE BAZAN e.a.

Schrap euthanasie op basis van louter psychisch lijden uit de wet

De dood als therapie?

Ariane Bazan (klinisch psychologe ULB), Gertrudis Van de Vijver (filosofe UGent) en Willem Lemmens (ethicus Universiteit Antwerpen) schrijven deze open brief in naam van 65 professoren, psychiaters en psychologen.

1 The Economist maakte onlangs aan indringende videoreportage over de Brugse Emily: '24 and Ready to Die'. ©rv
Share

Wij, vertegenwoordigers van de verschillende betrokken beroepsgroepen, zijn gealarmeerd door een toenemende banalisering van euthanasie op grond van psychisch lijden alleen

Voor het eerst sinds het in voege treden van de wet in 2002 werd een beslissing tot euthanasie - het geval De Moor/Van Hoey - door de evaluatiecommissie betwist en naar het gerecht doorgeleid. Van deze euthanasie en de gesprekken tussen patiënt en arts bestaat een documentaire van de Australische zender SBS. Ook over een 24-jarige jongedame uit Brugge, die in laatste instantie afzag van de uitvoering van de haar toegekende euthanasie omwille van psychisch lijden, werd recent een indringende videoreportage van The Economist uitgezonden (24 and Ready to Die).

In onze open brief in de Artsenkrant (september 2015) wezen wij al op de rechtsonzekerheid van de arts bij euthanasie op basis van louter psychisch lijden. Met dit opiniestuk brengen wij het specifieke problematische karakter ervan onder de aandacht, met name de onmogelijkheid om de uitzichtloosheid van psychisch lijden te objectiveren.

Men zou verwachten dat deze ongeneeslijkheid onderbouwd wordt met bijvoorbeeld aanwijzingen van een organisch letsel of van weefselschade, met andere woorden, met factoren onafhankelijk van wat er subjectief inzake de ziekte gevoeld en gedacht wordt. Dergelijke objectivering is bij psychisch lijden problematisch.

Laten we duidelijk zijn: psychisch lijden is reëel en kan minstens even zwaar zijn als lichamelijk lijden. Specifiek is evenwel dat je enkel kan steunen op het woord van degene die lijdt om het in te schatten. En maar goed ook, want hij of zij is de enige die weet hoeveel pijn het doet op het moment zelf. Op het moment zelf... want wanneer we psychisch lijden, zijn we er veelal van overtuigd dat er geen andere toekomst meer mogelijk is. Het is vaak precies deze gedachte die een mens de dieperik in duwt, want zolang er perspectief is, kan men meestal bijzonder veel aan.

Share

We zien dat sommigen die eerst ongeneeslijk ziek verklaard werden, uiteindelijk afzien van euthanasie omdat er nieuwe perspectieven zijn opgedaagd. Op een paradoxale manier bewijst dit dat de ziekte niet ongeneeslijk kan genoemd worden

Depressie is vandaag de meest voorkomende mentale aandoening: volgens schattingen van de Wereldgezondheidsorganisatie hebben 1 op 7 mensen ooit te maken met een ernstige depressie. Als we deze cijfers plaatsen naast het feit dat uitzichtloosheid één van de centrale kenmerken is van een depressieve fase, is het duidelijk dat het hopeloze gevoel op geen enkele wijze in verhouding staat tot het werkelijk hopeloos zijn van een situatie.

In tegenstelling tot ziektes die het gevolg zijn van weefselschade is mentaal lijden verbonden met een verandering in functioneren - en niet met een aantasting van weefsel. Dit verschil is essentieel omdat dergelijke dynamische veranderingen per definitie kunnen omslaan en wel soms vrij plots. Zo zien we dat sommigen die eerst ongeneeslijk ziek verklaard werden en op basis daarvan toestemming kregen voor euthanasie, er van afzien omdat er nieuwe - zij het kwetsbare - perspectieven zijn opgedaagd.

Op een paradoxale manier bewijst dit dat de ziekte niet ongeneeslijk kan genoemd worden. De subjectieve inschatting van het eigen perspectief bij psychisch lijden biedt daarom geen houvast om het verdict 'ongeneeslijk te vellen.

De conclusie is duidelijk: de huidige wet veronderstelt ten onrechte dat er bij psychisch lijden objectieve klinische criteria zouden bestaan die euthanasie kunnen rechtvaardigen. Het is om die reden dat euthanasie op grond van psychisch lijden alleen niet bij wet kan geregeld worden.

Sommigen verdedigen bovendien de stelling dat (pas) de dood als optie tot een positieve kentering kan leiden en ook daarom als een onderdeel van een goede zorg kan beschouwd worden. Volgens ons betekent dit echter automatisch het radicale failliet van de mentale zorgsector. Het hanteren van 'de dood als therapie', eventueel tot en met het daadwerkelijk uitvoeren van de euthanasie, impliceert het a priori verzaken aan wat therapie steeds kan en moet zijn: het onuitputtelijk openzetten van nieuwe perspectieven.

Als vertegenwoordigers van de verschillende rechtstreeks betrokken beroepsgroepen over de verschillende landsdelen en voorbij de klassieke ideologische breuklijnen, zijn wij gealarmeerd door een toenemende banalisering van euthanasie op grond van psychisch lijden alleen. Wij vinden dat deze situatie intrinsiek verbonden is met het gegeven van een wet die stoelt op subjectieve criteria. Daarom dringen wij erop aan om het toelaten van euthanasie op basis van louter psychisch lijden uit de huidige wetgeving te schrappen.

Ondertekenaars:
Ariane Bazan, Prof. Klinische Psychologie, Université Libre de Bruxelles (ULB)
Gertrudis Van de Vijver, Prof. Moderne Wijsbegeerte en Wetenschapsfilosofie, Universiteit Gent
Willem Lemmens, Prof. Ethiek en Moderne Wijsbegeerte, Universiteit Antwerpen
Dan Kaminski, Prof., School voor Criminologie, Université Catholique de Louvain (UCL)
Pierre Mertens, Kunstenaar & Psychotherapeut Child-Help, International Federation For Spina Bifida & Hydrocephalus, NICC, Art & Society
Marc Calmeyn Psychiater, Psychiatrisch Ziekenhuis Onze-Lieve-Vrouw, Brugge
Jean-Louis Feys Hoofdgeneesheer St Bernard-Manage
Lieven Lagae Prof. Kinderneurologie, Katholieke Universiteit Leuven
Kristien Wouters arts, Instituut voor Tropische Geneeskunde
Luc Van Melkebeke psychiater & revalidatie-arts, Gent
Wim Galle, analyticus, ex-voorzitter van het Gezelschap voor Psychoanalyse en Psychotherapie; praktijkassistent Faculteit Psychologie, Universiteit Gent
Jean-Pierre Verbelen, emeritus hoogleraar Biologie, Universiteit Antwerpen
Herman De Dijn, HIW, Katholieke Universiteit Leuven
Luc Vandecasteele, huisarts, Gent  
Björn Waerlop, Psycholoog, Psychiatrisch Centrum, Gent - Sleidinge
Sarah Vande Walle, Psycholoog, privépraktijk, Deinze
Jos Vandecappelle, Psychiater op rust, Schilde
Léo Claude Jadot, Psychiater, psychotherapeut, seksuoloog, Brussel
Johan Taels, Prof. Ethiek, Universiteit Antwerpen
Michel Ghins, Filosoof, Université Catholique de Louvain (UCL)
Etienne Montero, Decaan rechten, Namur
Timothy Devos, Prof. Faculteit Geneeskunde, KUL, Hematoloog-internist, UZ Leuven
Filip Kolen, Psychotherapeut, Gent
Benoit Beuselinck, Professor Faculteit Geneeskunde KULeuven, Oncoloog UZ Leuven
Stephan Claes, Prof. Psychiatrie, Katholieke Universiteit Leuven
André-Marie Allard, Klinisch Psycholoog, Juridisch Expert, Voorzitter van het Ethisch Comité van het 'Hôpital Psychiatrique du Beau-Vallon', Namen
Eric Vermeer, Verpleegkundige en ethicus, docent aan het Psychiatrisch Ziekenhuis Beau Vallon, Namen
Francis Martens, Voorzitter van de Nationale federatie van de psychoanalytisch georiënteerde psychologen
Pat Jacops, Psychoanalyse, Gent
Katrien Steenhoudt, Psychotherapeute, psychoanalytica
Mattias Desmet, Prof. Klinische psychologie, Vakgroep psychoanalyse en raadplegingspsychologie, Universiteit Gent
Emmanuelle Thiry, Arts palliatieve zorgen, Namen
Joachim Cauwe, Klinisch psycholoog, psychotherapeut, Gent
Xavier Dijon, Prof. em., Faculteit Recht, Universiteit Namen
Gérald Deschietere, Arts, Hoofd Crisisafdeling, Cliniques Universitaires St-Luc, Brussel
Imel Deboeck, Apotheker, Haasrode
Bea Docx, Psychiater, psychoanalytica, Zoersel
Marc J. M. Hermans, Psychiater, hoofdgeneesheer Psychiatrisch Ziekenhuis Bethaniënhuis, Zoersel
Xavier De Longueville, Medisch directeur, Hôpital Psychiatrique du Beau Vallon, Namen
Tine Agon, Klinisch psycholoog, Dienst vrije tijd, Psycho-Sociaal Centrum, Sint-Alexius, Elsene
Catherine Dopchie, Oncoloog, palliatieve zorgen, Doornik
Jean-Marc Priels, Klinisch Psycholoog, Persoonsgerichte psychotherapeut, Brussel
Bert De Meulder, Lector Gezondheid en Welzijn,  Artesis Plantijn Hogeschool, Antwerpen
Ivan Wolfs, Psychiater, Hasselt
Etienne Dujardin, Jurist, Brussel
Lutgart Naudts, Thuisverpleegkundige
Danielle Hons, Arts palliatieve zorgen, Namen
Mark Kinet, Psychiater, Psychotherapeut, Kliniek St. Jozef, Pittem
Rodolphe Van Wijnendaele, Psychiater, CHIREC, Brussel
Annemarie Makay, Psycholoog-psychotherapeut, privé praktijk, Brugge
Georges Casteur, Huisarts, Oostende
Claire Rommelaere, Université de Namur, Faculteit Rechten, assistente
Peter Vuylsteke, Oncoloog, diensthoofd, Namen
Anne Schaub, Assistente Psychologie, Psychotherapeute, Waals Brabant, Court St Etienne
Filip Buekens, Prof., Centrum voor Analytische Filosofie, Katholieke Universiteit Leuven & Tilburg Institute for Logic and Philosophy of Science (TILPS)
Reitske Meganck, Prof. Klinische psychologie, Universiteit Gent; psychotherapeut
Karel Lambers, Psychotherapeut, Brussel
Georges Otte, Neuropsychiater, hoofdgeneesheer P.C. Dr. Guislain, Gent
Jacky Botterman, Oncoloog, Medisch Diensthoofd Palliatieve Zorg, AZ St.-Lucas, Gent
Trenson Eline, Wetenschappelijk personeel UGent, Vakgroep psychoanalyse en raadplegingspsychologie; psychotherapeut & psycholoog in De Spreekkamer
Veronique Wetzels, Verpleegkundige WZC Simeon en Hanna
Thierry Lottin, Directie Sector Psychologie - CHS Clinique Psychiatrique Notre Dame des Anges, Luik
Jean-Benoît Linsmaux, Psychiater, psychotherapeut (privépraktijk), Hoofd Dienst voor Slaaponderzoek en Electrofysiologie GHDC - Charleroi
Ludi Van Bouwel, Psychiater/psychotherapeute Universitair Psychiatrisch centrum, KUL, campus Kortenberg Psychoanalytica, Belgische School voor Psychoanalyse
Leen Vanoverschelde, Psychologe, Gent