Opinie
Bart Eeckhout

Neen, er is in Keulen geen code voor vrouwen afgekondigd

De burgemeester en het mediaframe

Bart Eeckhout is commentator bij De Morgen.

2 Burgemeester van Keulen Henriette Reker. ©rv
Bart Eeckhout. ©Wouter Van Vooren

De burgemeester van Keulen heeft iets doms gezegd over hoe vrouwen zich kunnen beschermen tegen aanranding. Maar ze heeft géén gedragscode voor vrouwen uitgevaardigd. Dat u mogelijk toch van het tegendeel overtuigd bent, is een gevalletje van mediaframing.

In de zestiende minuut van de persconferentie van burgemeester Henriette Reker en de hoofden van politie van de stad Keulen, over het massageweld in de stationsbuurt op oudejaarsnacht, gaat het fout. Hoe kunnen vrouwen zich beschermen tegen dit soort geweld, wil een verslaggeefster weten. Burgemeester Reker geeft daarop haar inmiddels beruchte antwoord: "Je kan altijd afstand bewaren (van onbekende mannen), meer dan een armlengte."

Isoleer je die 'eine Armlänge' uit het geheel, dan lijkt het alsof de burgemeester zegt dat vrouwen maar voorzichtiger moeten zijn als ze niet aangerand of verkracht willen worden. Het is ook een stom, absurd antwoord, dat geen hoge score voor beleidseffectiviteit verdient.

Heeft de burgemeester ook echt gezegd dat vrouwen maar wat beter moeten opletten als ze op straat lopen? Neen. De volle focus van de persconferentie lag op het politieonderzoek en op extra veiligheidsmaatregelen die zich op potentiële daders richten om een herhaling met carnaval te vermijden. Pas wanneer haar specifiek gevraagd wordt of vrouwen ook zelf iets kunnen ondernemen, laat de burgemeester zich haar stuntelantwoord ontglippen.

Maar ze heeft toch een code in het vooruitzicht gesteld over hoe meisjes zich met carnaval moeten gaan gedragen? Opnieuw: klopt niet. Wel is er een 'Verhältnishinweise', een reeks tips dus, die jaarlijks wordt verspreid en voor alle feestneuzen geldt, man en vrouw. Vergelijk het met het advies achteraan je reisgids: altijd nuttig, maar je mag er ook vierkant je feestbotjes aan vegen.

Share

Mediaframes kunnen genadeloos zijn voor stuntelende politici. Vraag het na bij Frank Vandenbroucke die tot op zijn sterfbed zal mogen horen dat hij Agusta-geld verbrand heeft

Stuntelende politici

Dat toch de indruk is gecreëerd dat de burgemeester een deel van de schuld voor de aanrandingen bij de slachtoffers legt, is een verantwoordelijkheid van ... de media. Mediaframes kunnen genadeloos zijn voor stuntelende politici. Vraag het na bij Frank Vandenbroucke die tot op zijn sterfbed zal mogen horen dat hij Agusta-geld verbrand heeft (in werkelijkheid heeft hij enkel gezegd dat hij gevraagd had om dat geld 'desnoods' te verbranden omdat hij er niks mee te maken wou hebben, maar niemand die dat nog weet). En Philippe Muyters (N-VA) raakt nooit meer af van het onrechtvaardige beeld van dummy na een pijnlijk maar onschuldig rekenfoutje in het Vlaams Parlement.

Media concentreren zich op wat afwijkt en verwondert. Dat is niet noodzakelijk ook altijd wat het belangrijkste is. Dat Keulen met extra politie en videocamera's uitpakt, is belangrijk nieuws dat je kan verwachten. Dat een politicus iets geks zegt over een armlengte, is onverwacht nieuws.

Een reconstructie leert dat eerst rechtse blogs en nieuwssites, zoals The Post Online in Nederland, de armlengtequote 'pushten'. Omdat ze past in hun logica dat het softe westen toegeeft op zijn waarden. Dra konden ook reguliere media niet achterblijven, want de burgemeester had het natuurlijk ook wel echt gezegd, en lezers reageerden massaal en verontwaardigd.

Culturele angst

Share

Al wie vreest dat het hier straks ook werkelijk voorbij is met vrouwenrechten, krijgt plots vanuit Keulen een bevestiging van zijn diepste angsten

Dat die verontwaardiging, begrijpelijk binnen het mediaframe, zo massaal is, komt doordat ze appeleert aan een collectieve, 'culturele' angst. Met name de gedachte dat de instroom van migranten/ vluchtelingen de gelijkwaardigheid van vrouwen in het gedrang brengt. Berichten over bendes georganiseerde straatcriminelen met volgens eensluidende getuigen 'Arabisch of Noord-Afrikaans uiterlijk' maken die angst plots erg tastbaar. In een sfeer van ongerustheid over hoe we de nieuwe en omvangrijke instroom van asielzoekers moeten verwerken, is het kookpunt dan snel bereikt.

Met haar geïsoleerde uitspraak lijkt de burgemeester bovendien toe te willen geven aan de druk op de gelijkheid tussen man en vrouw. Dat raakt een gevoelige snaar omdat die druk reëel is - getuige de vele eerdere berichten ook bij ons over sexisme en grensoverschrijdend gedrag in sommige stadswijken. Al wie vreest dat het hier straks ook werkelijk voorbij is met vrouwenrechten, krijgt plots vanuit Keulen een bevestiging van zijn diepste angsten.

Wraak van het lot

Share

Eigenlijk zei mevrouw Reker niet meer dan wat alle vaders en moeders zeggen als hun kroost de stad in trekt: 'kijk uit je doppen.'

Zo heeft de burgemeester van Keulen een ongewoon bondgenootschap gesmeed tussen xenofoob rechts en de vrouwenbeweging. De eersten zien de ondergang van het Avondland alweer een stap naderbij komen, de tweede groep klaagt 'victim blaming' aan. Dat slachtoffers van verkrachting vaak zelf een deel van de schuld krijgen, is een legitieme klacht. Maar geldt ze ook hier? Niet als je de woorden van de burgemeester plaatst in hun feitelijke context. Dat heeft de burgemeester inmiddels ook gedaan in een tweede verklaring. (En neen, het is nooit een goed teken als je uitleg moet geven om een eerdere persconferentie te verduidelijken.)

Eigenlijk zei mevrouw Reker niet meer dan wat alle vaders en moeders zeggen als hun kroost de stad in trekt: 'kijk uit je doppen.' Ze formuleerde dat advies zeer ongelukkig en op een ongepast moment waarop de schok nog groot was over de nog altijd onopgehelderde en zeer ernstige feiten van nieuwjaarsnacht.

Misschien overleeft Henriette Reker haar slipper niet als burgemeester. Dat zou dan een bittere weerwraak van het lot zijn. Henriette Reker is de vrouw die op 17 oktober, dag voor de lokale stembusgang, slachtoffer werd van een aanslag met een mes. De dader was een man die zijn stad wou 'beschermen' tegen de gematigde asielstandpunten van Reker. Die aanslag overleefde de politica wel.

nieuws

zine