column
Ann De Craemer

In 'Bevergem' klapp'n ze nog écht West-Vlams, en de menschen missen dadde

Vroeger was het (soms) beter

Nee, niet alles was vroeger beter. Maar heel soms waren de dingen beter gebleven zoals ze waren, vindt schrijfster en columniste Ann De Craemer. In de reeks 'Vroeger was het (soms) beter' beschrijft ze wat ze mist van toen het dorp nog de wereld en je eerste pint 'een mazout' was. Vandaag: de rijke woordenschat van het dialect en meer bepaald van het West-Vlaams, zoals dat nog tot leven komt in de succesvolle Canvas-reeks 'Bevergem'.

2 ©De wereldvrede
Ann De Craemer. ©Eric De Mildt

Vroeher, in den tid dat de bjèsten nog kost'n klapp'n, sprak alleman dialect. 't Dorp woas hjèl de wèreld, en verder dan de kerke en de café ip den oek kwamm'n de menschen niet, en 't woas dus nie nuodig da je iets anders dan dialect koste klapp'n.

Vandoahe is 't tweeduust viftiene, en is den tid stif veranderd. De wèreld is een dorp, en iederjèn is mee mekoar in contact, en omda we mekoar zoen verstoan, klapp'n we deftig Nederlans. 't Is te zehh'n, toch een twuk da doar ip trekt: de tussentoale, of eihendlik de toale die Frank en Simmoneke in 'Thuis' klapp'n.

Ik vinne da jammer. Pas ip: 'k vin et nie per se jammer dat de wèreld gruoter is gewèren dan 't dorp. 'k Vin et wel jammer da we doardeure veel skuone woord'n van oes dialect kwit an 't spelen zin. Pak bivuorbeeld 't West-Vlams, woar da'k zelve in iphevoed benne. 'k Peize da kik van de latste heneroatie benne die nog de echte West-Vlamse woordenskat kenne. Veel van min moaten heven lesse in 't middelboar, en ze zehh'n da de jonge hasten een 'bord' hjin 'talluore' mjè noemen en 'altijd' zehh'n in plekke van 'alsan'.

't Jammere an hjèl die zoake is dat de woordenskat van de tussentoale jinheidswost is, en de toale is pertank ip zin skuonst at er varijoasje in zit. D'er zin woord'n uut 't West-Vlams (moa wuok uut d'and're Vlamse dialect'n) die ant sterven zin woar da we bi stoan. 'k Peize dat dadde ne gruote reden is da 'Bevergem' ip Canvas zuo'n sukses is: ze klapp'n doar nog écht West-Vlams, en de menschen missen dadde. Jonge hasten zehh'n vandoahe 'rolluik', moa in Bevergem ist een 'persjinne'. Ne 'sloeber' is 'ne kastar', 'nee' is 'banink', een 'zadel' is een 'zoate', 'jawel' is 'toet wel', een 'mooi meisje' is een 'prente', 'spaghetti' is 'sliertefret', een 'boterham' is een 'stuute' en 'met volle snelheid' is 'mee vulle pulle'. Is da nie vrjè spitig dan al die woord'n an't verdwinen zin? Et de toale nie veel mjèr kleur en reuke mee zukke woord'n derin?

't Is doarom dak nen iproep zoe willen doen. Bluuft osteblief die woord'n gebruuk'n, en ljèrt ze an under kinders. Mine professor Nederlans an den unief van Hent è alsan gezeid da een kind da in 't dialect ipgevoed is loater tweetoalig is, zodus, niemand moe zin neuze iptrekken vuo 't dialect en peinzen da 't 'marginoal' zoe zin. Dikke zjèver. Dialect is rikdom. Doe dus under beste en loat oes toale die rikdom nie verliezen. 'k Wille alleszins de moakers van Bevergem al bedank'n omda ze 't West-Vlams zo skuone tot zijn recht loat'n komm'n. 'k Werre doa content van, want ak 't Nederlands mee een skuone doeninge zoe verheliken, ton is min dialect de warmste koamer van dad uus, en min familie en min beste moaten zitten doar, bij den open èrd en bij 't vier, en 't is doar alsan stif hezellih.

Hugo Claus, oeze gruotste skriver en ne West-Vloamink, èt skuonst van al gezeid:

Ik leen uw lucht in mijn woorden.
Uw struiken uw linden schuilen in mijn taal.
Mijn letters zijn: West-Vlaanderen duin en polder

'Te tid ta tut is', da woaren Claus zin latste woord'n, of 'het is tijd dat het voorbij is', in 't deftig Nederlans. Loat et mee ons dialect'n noh nie uut zin, en kikt morhen weer allemoale noa Bevergem, en an de kinders een twadde vragen da je nie verstoan èt, zeg ton gewuon lude en duidelik: wuk?