Opinie
Jef Verschueren

Ik ben het beu, die holle mantra over politieke correctheid

Jef Verschueren is gewoon hoogleraar aan het departement Taalkunde van de Universiteit Antwerpen.

2 Archiefbeeld uit juli 2016: 'black lives matter'-protesten in de VS. ©AFP

Ik ben het beu, die holle mantra over politieke correctheid. Maarten Boudry (Hoe links zijn eigen kinderen opeet, 03/12/2016) hangt er een leuk verhaaltje aan vast, maar bewijst hoe weinig hij ervan begrijpt.

Ooit, zo’n kwarteeuw geleden, sprak een tolerante meerderheid zich expliciet positief uit over maatschappelijke diversiteit. Men schrok nog van het discriminerende “Eigen volk eerst.” Of diezelfde meerderheid bereid was fundamentele vormen van verschil te aanvaarden, dat was een andere zaak. Huidkleur, die mocht natuurlijk anders zijn. Cuisine ook. En klederdracht – van de juiste exotische soort op de juiste plaats. 

Jef Verschueren. ©rv

Religie was al wat anders. Zelfs de toenmalige Koninklijke Commissaris voor het Migrantenbeleid vroeg zich luidop af of het wel verstandig was geweest voor ons kleine landje om de islam te erkennen als godsdienst, zonder de gevolgen daarvan goed in te schatten. Waarden en normen waren helemaal een probleem. Aan een open gesprek daarover, met inbreng van de minderheden waarover het ging, werd niet gedacht. En dan was er de taal!

Share

Een groot deel van de Vlaamse linkervleugel, die nu politieke correctheid wordt verweten, problematiseerde de aanwezigheid van minderheden net zo erg als extreemrechts

Kortom, een groot deel van de Vlaamse linkervleugel, die nu politieke correctheid wordt verweten, problematiseerde de aanwezigheid van minderheden net zo erg als extreemrechts. Het enige verschil was de remedie: geen deportatie, maar een eng geconcipieerd en eenzijdig opgelegd integratieconcept. Resultaat? Een hoofddoekenverbod uitgevaardigd door een socialistische burgemeester, en netjes gekopieerd door privébedrijven. Schepenen van burgerlijke stand die nog altijd niet begrijpen dat een man die een vrouw niet wenst aan te raken evenveel blijk kan geven van respect als iemand die haar de hand drukt. Of een wooncode die openlijk discrimineert op grond van taal.

Heeft links ‘de problemen’ genegeerd? Neen, links heeft ze helpen creëren door mee te gaan in de rechtse analyse die nu ruimer dan ooit het nieuwe ‘normaal’ is geworden: multiculturaliteit is een ramp; politieke correctheid daarover heeft zijn tijd gehad; we vertellen nu de waarheid over de islam als gevaarlijke religie; we durven de realiteit onder ogen te zien; we zijn eerlijk over de neerdunkendheid van de elite tegenover de reacties van het gewone volk; en ga zo maar door.

Share

Een democratie die zich beroept op verlichtingsidealen van vrijheid en gelijkheid is het aan zichzelf verplicht om ruimte te maken voor diversiteit

Waar is het mis gegaan? Niet bij het wegkijken van ‘de problemen’. Wel bij de ontsporing van een democratisch verhaal. Gemakshalve werd (een stuk van) extreem rechts geïsoleerd in het cordon sanitaire. Goed bedoeld en in vele opzichten nuttig. Maar met als neveneffect de reductie van het complexe begrip democratie tot een simplistisch bipolair contrast tussen democratisch en niet-democratisch. Politieke partijen die zich konden definiëren als democratisch moesten zich geen vragen meer stellen over de echte inhoud van democratie. Een democratie die zich beroept op verlichtingsidealen van vrijheid en gelijkheid is het aan zichzelf verplicht om ruimte te maken voor diversiteit, en iedere individuele beleving van diversiteit, binnen grenzen die wettelijk worden vastgelegd in een politiek proces waarbij een numerieke meerderheid bereid is rekening te houden met minderheden.

Dat spoor zijn we, gelukkig, nog niet helemaal bijster. Maar we zijn goed op weg. In elk geval hebben we al lang het ideaal van een redelijke herverdeling, die grenzen van klasse, gender en afkomst doorbreekt, opgeofferd aan de neoliberale mythe van de gelijke kansen. Daarom is het nu zo gemakkelijk om een klacht over racisme te categoriseren als een excuus voor eigen falen.

Share

In zijn monomane aanval op politieke correctheid vergist Boudry zich voortdurend van doelwit

In zijn monomane aanval op politieke correctheid vergist Boudry zich voortdurend van doelwit. Hij verbaast zich over verwijten van racisme – en heeft daarbij nog niet begrepen dat die term geen betrekking hoeft te hebben op huidkleur. Hij vergelijkt kritiek op de islam met kritiek op de katholieke kerk – en heeft niet begrepen dat het eerste een religie is en het tweede een instituut. En wat hij vooral niet heeft begrepen is dat wat hij politieke correctheid noemt uitsluitend draait om eenvoudig menselijk respect.

Daarmee komen we terug bij het verhaaltje dat hij vertelt. Zijn toeristisch wandelingetje op de Berkeley-campus van de Universiteit van Californië brengt hem bij een standje met “Free horchata. For black folx.” Hij interpreteert dit als raciale discriminatie, begint daarover een discussie, en is verbaasd dat zijn optreden wordt ervaren als arrogant. Als toerist ontbreekt het Boudry aan enige achtergrond. De UC Berkeley-campus huisvest namelijk meer dan duizend grotere en kleinere clubs van allerlei pluimage. 

Een aantal is onvermijdelijk van Chican@/Latin@ signatuur (waarbij de @ symbolisch afstand neemt van het gendercontrast o-a). Die bieden al jaren gratis horchata aan – een verzamelnaam voor diverse Latijns-Amerikaanse drankjes – als vriendelijke affirmatie van de Latin@ aanwezigheid. Wat deed daar die ‘Aziatische jongen’ die Boudry te woord staat? Wel, in het diverse Californië vind je nog kleine maar levendige drietalige Engels-Spaans-Chinese buurten die etnische stereotypieën doorbreken. “For black folx” staat niet op dezelfde hoogte als “Free horchata.” Het is toegevoegd in kleinere letters en tussen haakjes, als knipoog, en zonder twijfel als verwijzing naar de lotsverbondenheid van twee minderheidsgroepen. Ik kan je verzekeren dat je niet zwart hoeft te zijn om te mogen genieten van de gastvrijheid. Maar daar komt dan die betweterige en moraliserende Europese ignoramus. Irritant, to say the least.

Is het filosofische gehalte van “Hoe links zijn eigen kinderen opeet” al niet hoog, als antropoloog is Boudry flink gebuisd.