Standpunt
Bart Eeckhout

Het kostenplaatje van het Zweedse experiment met minder arbeidstijd noopt tot meer realisme en geleidelijkheid

Bart Eeckhout is opiniërend hoofdredacteur van De Morgen. 

2 ©Thinkstock

Zelden is een maatschappelijk dilemma meer op scherp gesteld dan bij het sociaal experiment met de zesurige werkdag in een zorginstelling in de Zweedse stad Göteborg. Het lijkt wel of de hele beschaafde wereld zat uit te kijken naar het antwoord op de vraag of het wat zou worden met dat (fors) minder werken met behoud van loon.

Bart Eeckhout. ©Wouter Van Vooren

Het eindresultaat geeft zowel de optimisten als de sceptici argumenten. Positief is dat het welzijn van de werknemers toeneemt. De motivatie stijgt, het ziekteverzuim daalt wat. Crucialer nog is dat ook de 'klanten', de bejaarden in de instelling, er beter van geworden zijn. Ze werden beter verzorgd door het sterker gemotiveerd personeel. Dat is niet niks.

Daartegenover staat, helaas, één verpletterend nadeel. Werktijdverkorting met behoud van loon is amper te betalen. De vraag hoeveel investering in arbeidstijdverkorting een gezonde economie kan en wil dragen, is pertinent op een moment van cruciale sociale uitdagingen. Is dit mooie maar erg dure concept werkelijk een prioriteit van sociale zekerheid in tijden van stijgende gezondheidskosten, pensioenontwaarding, hoge kinderarmoede en tekort aan arbeidsplaatsen voor lager geschoolden?

Verminderde afwezigheden en het terugverdieneffect door extra tewerkstelling temperen de kosten enigszins, maar dan nog blijken de financiële inspanningen te hoog om ze vol te houden. De bejaardenverzorgers van tehuis Svartedalen zijn dus sinds deze week weer voltijds aan de slag. Bummer.

Share

Het probleem met arbeidstijdverkorting is dat ze weinig compromissen toelaat. Voer je ze vrijwillig in, dan riskeer je dat vooral vrouwen/moeders toehappen

Natuurlijk is één lokaal experiment te beperkt om de droom van collectieve arbeidsvermindering te begraven. Maar de resultaten zijn wel een reality check voor de voorstanders. Net zoals bij het basisinkomen, dat andere nogal utopische wondermiddel om werk en leven in balans te krijgen, is de financiering een ernstige handicap. Die onder het tapijt schuiven, helpt de zaak niet vooruit.

Het probleem met arbeidstijdverkorting is dat ze weinig compromissen toelaat. Voer je ze vrijwillig in, dan riskeer je dat vooral vrouwen/moeders toehappen, met juist grotere ongelijkheid tot gevolg. Laat je het loonbehoud los, dan veroordeel je de lagere lonen tot zwaar inkomstenverlies.

Dan maar geleidelijk de arbeidstijd verkorten, op het ritme van de groei van economie en productiviteit? Wellicht is dat de enige manier om de droom levend te houden. Het Zweedse experiment laat zien dat welzijn en arbeidstijd sterk gekoppeld zijn. Maar het kostenplaatje noopt tot meer realisme en geleidelijkheid.

Hoeveel mag geluk op de werkvloer kosten? Lees er meer over in De Morgen. Abonnees kunnen in onze pluszone terecht.

Lees ook het opiniestuk van senior onderzoeker Maarten Hermans, die zich afvraagt of het experiment wel degelijk geflopt is.