Opinie
Eric Corijn e.a.

De misstap van Jonathan Holslag

Eric Corijn is hoogleraar aan de VUB. Hij schreef dit opiniestuk samen met enkele collega's.

2 Jonathan Holslag. ©jonas lampens
Eric Corijn. ©Wouter Van Vooren

Onze flamboyante collega Jonathan Holslag is weer even wereldnieuws in Vlaanderen. Hij heeft namelijk een voorwoord geschreven om het komende boek van VB-voorzitter Tom Van Grieken aan te prijzen. (DM 11/3) Onze collega zegt dat het gaat om luisterbereidheid, om openheid. Die heeft dan wel geleid tot sympathie, want het is geen polemisch voorwoord geworden. De toonzetting is zeer vriendelijk. 

De auteur van het boek wordt voortdurend bij de voornaam genoemd, zijn persoonlijkheidskenmerken (talenten) worden geroemd, het politieke project wordt geprezen. Zoals hij zelf aangeeft, mag Holslags grootmoeder dan wel in het VB vooral een bedreiging voor de democratie zien, hijzelf richt zich op de pluspunten. Zoals het een voorwoord past gaat het zijdelings over het afwijzen van wat "excessen" om dan vooral te spreken over de eensgezindheid.

Wat nodig is tegenover de desastreuze globalisering is "patriottisme". Vaderlandsliefde dus. Die wordt dan wel even herleid tot "liefde voor de leefomgeving". En die wordt bedreigd. Door de multicultuur, door de vreemden: "Als het Vlaams Belang roept dat wijken rond Brussel, Gent of Antwerpen meer beginnen lijken op Tanger of Istanboel, dan heeft de partij een punt." Maar de bedreiging komt ook van buiten. De mondialisering heeft immers een wereldmarkt gecreëerd, "by the way" vitaal voor een exporteconomie als de onze. De marktoperaties van de Chinese staatsbedrijven of van de Saudische sjeiks worden in dit voorwoord nogal slordig veralgemeend tot "de Chinezen" of "de Saudi's". De Japanners, de Turken… Allemaal een bedreiging voor "onze identiteit"!

Na deze erg summiere framing van de wereldproblemen komt de stelling: "De cruciale vraag is of die spanning het gevolg is van de sterkte van de identiteit van die nieuwe groepen of net van de zwakte van onze eigen identiteit.(…) Opnieuw vinden wij het vaak storend dat nieuwkomers vasthouden aan hun klederdracht, hun eten, enzovoort." En: "De grootste bedreiging voor de Vlaamse samenleving is haar eigen zwakte." Dat wij-zij denken is een terugkerend thema. Niet alleen worden de categorieën nogal slordig à la tête du client afgelijnd, er wordt zelden aangegeven hoe "wij" "zij" nodig hebben om "wij" te kunnen zijn. "Zij", dat is wel duidelijk, zijn vooral een bedreiging.

En dus moet de vaderlandsliefde onze identiteit sterker maken. "Ik sluit me aan bij Tom Van Grieken als hij pleit voor duidelijke voorwaarden als nieuwkomers onze nationaliteit willen verwerven en deel willen uitmaken van onze samenleving. Ik zie wel wat in een burgerschapsverklaring en een burgerdienst. Ik vind het ook cruciaal nieuwkomers te verplichten onze taal te leren en hen te sanctioneren als ze dat niet doen." Alleen valt "onze nationaliteit" in deze niet samen met "onze taal". 

Share

Dit voorwoord is allerminst een wederwoord aan het Vlaams Belang. Het levert vanuit haastige wetenschap politieke steun

 Samen met het Vlaams Belang blijf Holslag verwarring zaaien over wie die samenleving dan wel politiek draagt. Vlaanderen? België? Europa? Het Gewest? De Gemeenschap? Steunt hij Van Grieken ook in de strijd voor Vlaamse onafhankelijkheid? Als men van de wetenschap mag vragen de werkelijkheid te verduidelijken via een goed begrip, dan wordt hier wel een soepje gedraaid dat dichter aansluit bij een populistisch buikgevoel dan bij onderzoeksliteratuur.

Hoe dan ook er is een Sterke Staat nodig: "We moeten de buitengrenzen van Europa beter beveiligen. Zoveel is duidelijk. Onze militairen zouden langs de Mediterrane kust of aan de Poolse Oostgrens moeten patrouilleren in plaats van in onze steden. De Europese buitengrens is onze eerste verdedigingslinie. (…) De Europese landen moeten kiezen voor het offensief. Zij moeten opnieuw een eigen invloedssfeer bouwen in hun buitenrand. Wat gebeurt er in Noord-Afrika?" Of dit imperialistisch Fort Europa ook moet overwegen een Trumpiaanse buitenmuur te bouwen wordt niet gespecifieerd. Maar het is wel hetzelfde vertoog als dat van Orban of Szydlo, Wilders of Le Pen.

En er moet ook economisch protectionisme komen, want "we" verkopen het land gewoon uit: "de vastgoedsector aan de Golfstaten, de energiesector aan de Chinezen, de maakindustrie aan de Japanners. Knap staaltje patriottisme is dat". Voor alle duidelijkheid: de teloorgang van Renault, Opel, Ford, wordt dan wel "onze automobielindustrie" genoemd. 

Economisch protectionisme gaat natuurlijk gepaard met ideologisch nationalisme: "Als de Britten op vossen willen jagen, is dat hun zaak. Als de Nederlanders zwartepiet willen opvoeren, is dat hun beslissing". Of "Britten" en "Nederlanders" het daarover al eens zouden zijn, in elk geval geen discussie over universele rechten meer!

Share

Het wereldbeeld van Holslag is gevoed vanuit één soort politicologie gesteund op onafhankelijke natiestaten, met idealiter één volk, één cultuur en één taal

Het wereldbeeld van Holslag is gevoed vanuit één soort politicologie gesteund op onafhankelijke natiestaten, met idealiter één volk, één cultuur en één taal en in staat de markten lokaal te reguleren. Maar de hedendaagse politicologische analyses wijzen juist op herschikking van territoria, op meerschaligheid, op verstedelijking, op interdependentie, op toegenomen mobiliteit, op vermenging van culturen en levensstijlen. De analyse van het wereldsysteem leert ons dat de planetaire uitdagingen niet kunnen worden opgelost door de natiestaten. Het "wij" tegenover "zij"-perspectief bouwt niet aan een planetair bewustzijn om onze verhouding met de natuur, om de schrijnende sociale ongelijkheid of om het samenleven op basis van verschil aan te pakken. Integendeel!

Dit voorwoord is dus allerminst een wederwoord aan het Vlaams Belang. Het levert vanuit haastige wetenschap politieke steun: "Dit boek is een oproep voor actie. De auteur maakt een aantal zeer scherpe diagnoses en vertolkt goed het buikgevoel van veel mensen." 

Share

Het meningsverschil tussen de grootmoeder en de kleinzoon is een interessante indicatie van de verrechtsing die de laatste decennia is opgetreden

Wij zijn het oneens met de analyse van Holslag. Wij zijn het oneens met zijn politieke conclusies. Het meningsverschil tussen de grootmoeder en de kleinzoon is een interessante indicatie van de verrechtsing die de laatste decennia is opgetreden. Daarbij is de discussie inderdaad verruimd tot enkele opvattingen die voorheen onmogelijk tot een democratische consensus konden worden gerekend. Wil je vooral een mainstream mediabekendheid behouden dan moet je vandaag wel op die rechtse stroom meedrijven. Gelukkig blijft de VUB de geuzen en de slagzin "redelijk eigenzinnig" getrouw. Wetenschappelijke analyses mogen niet met de stroom meedrijven. Daarom denken we ook dat de overgrote meerderheid van onze collega’s het eerder eens zijn met de grootmoeder dan met de kleinzoon.

Eric Corijn (Hoogleraar VUB, Stadsstudies), Kristel Beyens (Hoogleraar VUB, Criminologie), Jenneke Christiaens (Hoogleraar VUB, Criminologie), Patrick Deboosere (Hoogleraar VUB, Demografie), Serge Gutwirth (Hoogleraar VUB, Rechten), Dimokritos Kavadias (Docent VUB, Politieke Wetenschappen), Alexander Sevrin, (Hoogleraar VUB, Fysica), Bas Van Heur (Docent VUB, Stadsstudies), Anne Winter (Hoofddocent VUB, Geschiedenis)

nieuws

zine