column
Ann De Craemer

"Ik heb zoiets van: ik heb slecht nieuws"

Schrijfster Ann De Craemer verwoordt haar liefde voor taal in de blog "Ik hou van taal".

1 ©Eric de Mildt

Zonder twijfel is het vandaag een van de meest gebruikte woorden in de Engelse taal: 'like'. Als werkwoord wordt het op Facebook dagelijks miljarden keren aangeklikt, maar ook een 'like' met een ander soort taalkundige functie is aan een ontstuitbare opmars bezig: de 'quotative like'.

De wàt? U weet meteen waarover ik het heb als ik een voorbeeld geef. De 'quotative like' verwijst naar zinsconstructies die beginnen met 'I'm like' of 'She was like', waarmee sprekers een citaat, gevoel of gedachte aankondigen. Bijvoorbeeld: 'I'm like, why did you do that?' of 'She was like, don't mess with me'. Die 'quotative like', zo meldde The Boston Globe begin deze week in dit artikel, is de afgelopen 25 jaar in het Engels een van de meest populaire manieren geworden om te praten over praten. Steeds vaker neemt 'I'm like' de plaats in van 'I said', en het gebruik heeft zich over de hele Engelssprekende wereld verspreid, van Jamaica tot Nieuw-Zeeland.

De 'quotative like' is ook al de 'Britney Spears-like' genoemd, en de populariteit en snelle verspreiding heeft waarschijnlijk net daarmee te maken dat de constructie vaak wordt gebruikt door mensen die men associeert met de Hollywood- en populaire cultuur, zoals muzikanten en zangers. Neem bijvoorbeeld Miley Cyrus, die de breuk met haar vriendje Nick Jonas in Seventeen als volgt beschreef: 'We became boyfriend and girlfriend the day we met. He was on a quest to meet me, and he was like, 'I think you're beautiful and I really like you.' And I was like, 'Oh, my gosh, I like you so much.'  

Net omdat 'I'm like' zo geliefd is door beroemdheden die velen als, nou ja, lichtgewichten beschouwen, roept het waarschijnlijk ook zoveel ergernis op en beschouwen heel wat taalgebruikers het als te informeel, fout of een teken van taalkundige lui- en leegheid - vergelijk het met de ergernis die het Nederlandstalige 'ik heb zoiets van' oproept, een constructie die enigszins vergelijkbaar is met 'I'm like'.  

Maar Engelstaligen kunnen maar beter wennen aan de 'quotative like', want niet alleen jongeren en hitproducerende zangeresjes hebben zich ertoe bekeerd. In haar boek 'Sin and Syntax. How to Craft Wickedly Effective Prose' (2013) vermeldt Constance Hale zelfs Pulitzer Prize-winnaar August Wilson in een interview in The New Yorker uit 2001 als gebruiker: 'When they said no one could figure out the Holy Trinity, I was like, 'Why not?'' Ook Michelle Obama gebruikte de constructie onlangs in een interview in 'The Tonight Show', toen ze vertelde hoe moeilijk het is om uit te gaan met haar echtgenoot wanneer ze door een hele beveiligingsentourage vergezeld worden: 'He's like, 'I'm going to take you, and we're going to go out on a romantic dinner.' And I'm like, 'Is the ambulance coming?''  

Het Afro-Amerikaans Engels heeft inmiddels al een eigen variant van de constructie, die taalkundig alle regels met voeten treedt: 'He be like' - het werkwoord wordt dus niet eens meer vervoegd. Zie bijvoorbeeld het liedje 'Yuck' van 2Chainz ft. Lil Wayne:

I be like you could get her
He be like you could get her
I be like you could have her
He be like you could have her
He be like it don't matter
I be like, me neither

Gezien de populariteit en invloed van de Amerikaanse rap- en hiphopscene is het verre van ondenkbaar dat 'be like' ook zal doordringen tot het zogenaamde Mainstream American English. Het succes van 'I'm like/I be like'  is volgens taalkundigen, zo meldt The Boston Globe, te verklaren omdat de constructies 'Zwitserse zakmessen van de gesproken taal zijn'. 'I'm like' is veelzijdiger dan 'I said', onder meer omdat een quote er levendiger door wordt en de toehoorder meer bij de situatie betrekt - alsof hij er zelf deel van wordt. 'I'm like' maakt van een indirecte rede een directe rede en slaagt er daarin in meer dramatiek en 're-enactment' in een vertelling te brengen.  

Voor mensen die zich in het Nederlands ergeren aan 'ik heb zoiets van' heb ik slecht nieuws: nu al hoor ik jongeren vaak een ingekorte versie gebruiken die verdacht veel lijkt op 'I'm like': 'ik was zo van', zoals in 'ik was zo van, doe dat nu eens niet'. Zie bijvoorbeeld deze Wikipedia-vertaling van een quote van Twilight-acteur Robert Pattinson: 'Ik was mijn rommel gaan weggooien, en ik had zo'n 300 blikjes Cola Light, ik was zo van: Hoe is dit gebeurd?'  

Of 'ik heb zoiets van' mij ergert? Oh ja, en ik ben niet alleen, want 'ik heb zoiets van' werd in 2010 verkozen tot 'de vaagste vaagtaal'. Maar het mooie van taal is net dat ze zich van onze ergernis nooit iets aantrekt en gewoon haar eigen wetten stelt. Dan ben ik van: hoe mooi dat niet alleen de pen machtiger is dan het zwaard, maar ook de taal machtiger dan zij die ze gebruiken.