De toogfilosoof

Geweren zijn penissen, handtassen zijn baarmoeders

De toogfilosoof | Denkers voor dagelijks gebruik

1 ©Noortje Palmers en Bob Van Mol

TWINTIG GENIALE DENKERS. Van Socrates tot Freud: 20 weken lang vindt u bij de zaterdagkrant een boekje over een befaamde filosoof. Maar wat kunnen we anno 2016 nog opsteken van die 'denker van de week'? Vandaag: Kristien Hemmerechts over Sigmund Freud.

Ik ben een fan van Sigmund Freud. Veel mensen beschouwen hem als een twintigste-eeuws fossiel. Zij dwalen. Freud was geen feminist. Hij heeft de term 'penisnijd' bedacht. Kleine meisjes slaan groen uit van jaloezie - althans volgens Freud, wanneer ze ontdekken dat er niets tussen hun beentjes bengelt. De volmaakte mens is een man; de vrouw het onaffe product. Die visie is zo lachwekkend dat ik er geen aandacht aan wens te besteden. Slecht gedrag moet je negeren, domme ideeën ook.

MAAR, Freud heeft wel erkend dat vrouwen niet meer of minder seksueel zijn dan mannen. Hij besefte dat je een vrouw beter niet op seksueel droog zaad kunt zetten, of ze wordt ziek en gaat gekke sprongen maken. En een tweede MAAR: Freud heeft het vooral over een symbolische penis, een fallus, die de macht symboliseert, de stem van de Vader of van de Vaders, zoals in de Founding Fathers van de Verenigde Staten. Je kunt het Freud niet kwalijk nemen dat de meeste wetten door mannen geschreven zijn. Schiet niet op de boodschapper.

Share

Schaf seks af en je hebt vrede? Was het maar zo eenvoudig

Bio Kristien Hemmerechts
- Geboren in Brussel op 27 augustus 1955
- Schrijver, columnist, opiniemaker
- Hoofddocente Engelse letterkunde aan de KU Leuven, campus Brussel
- Studeerde Germaanse filologie aan de KU Leuven
- Debuteerde in 1986 als schrijfster
- Was van 2004 tot 2014 beschermvrouwe van Te Gek?!, een stichting die ijvert voor het slopen van taboes rond psychische aandoeningen
- Hemmerechts' meest recente boek is Alles verandert (2015)
- Gehuwd. Was eerder getrouwd met dichter Herman de Coninck, die in 1997 overleed

Waar ligt zijn genie? Precies in de scherpe analyse van de boodschap. Alles is seks, leert Freud ons. Een boot die een baai binnenvaart en in een haven aanmeert is seks; de trein die arriveert in een station is seks; de vlag die gehesen wordt, het geweer dat wordt gepresenteerd, de raket die wordt afgevuurd, de bom die wordt gedropt, het pistool dat wordt gericht.

Schaf dus seks af, en je hebt vrede? Was het maar zo eenvoudig! Maar als je er eenmaal op begint te letten, merk je dat onder alle handelingen hetzelfde patroon schuilgaat. Met elke raket die wordt afgevuurd, zegt een land: ik ben de grootste en de sterkste; ik héb de grootste en de sterkste. Geweren zijn penissen, en handtassen zijn baarmoeders.

Vrouwen lopen eigenlijk met hun baarmoeder te pronken. Mijn studenten geloven dat nooit, zelfs al hebben alle meisjes een handtas bij zich, en de jongens niet. En natuurlijk wordt er gegiecheld als ik een jongen uitnodig om met een handtas te paraderen. No way! We voelen ons uitgekleed wanneer onze symbolen worden ontmaskerd. We stoppen ze liever veilig weg in de kelder van ons onderbewustzijn.

Hoe bewust zijn we ons van ons onderbewustzijn? Een lastige en tegenstrijdige vraag. Feit is dat we niet zouden overleven als we dingen niet konden verdringen. We doen het als individu, en we doen het collectief, als maatschappij. Is dat gevaarlijk? Soms wel, ja.

Hoe bestrijd je het taboe? Niet met rationele wapens. Het onderbewustzijn is niet rationeel. Daar heeft het irrationele vrij spel. Ik geloof niet in de psychoanalyticus als detective die in het onderbewustzijn afdaalt en de verdrongen herinnering opspoort. Dat is te simplistisch. Freud heeft ons geleerd dat de mens een vat vol tegenstrijdigheden is. We zeggen a, we doen b en we geloven c. Er zitten overtuigingen in ons opgeslagen waarop de ratio geen vat krijgt, maar die ons handelen wel sturen. Vandaag is dat inzicht relevanter dan ooit. Lees dus Freud!

Volgende week: Tinneke Beeckman over Spinoza

Alles wat u moet weten over Sigmund Freud

- Op 6 mei 1856 zag Sigismund Schlomo Freud het levenslicht in het Tsjechische Pribor, toen deel van het koninkrijk Oostenrijk-Hongarije. Zijn ouders waren Galicische Joden.

- Sigmund Freud studeerde aan de Universiteit van Wenen en deed er onderzoek naar hersenverlamming en afasie. In 1902 werd hij professor neuropathologie.

- Freud schreef enthousiaste papers over zijn cocaïnegebruik. Dat enthousiasme hield op toen hij een vriend met cocaïne van een morfineverslaving wilde afhelpen: de man stierf. Freud zelf zou nog een kleine tien jaar blijven snuiven.

- Vrouwen waren zwakke wezens, alsook jaloers en ijdel, oordeelde Freud. Hun grootste probleem was dat ze geen penis hadden.

- Volgens Freud hadden kinderen onbewuste seksuele gevoelens, met orale en anale fases. Hij vond de term oedipuscomplex uit en baseerde daarop zijn psychoanalytische methode, in essentie een dialoog tussen patiënt en psychoanalyticus.

- Anna, Freuds jongste dochter, woonde bij haar ouders. Elke avond onderwierp hij haar aan psychoanalyse. Om aanbidders weg te houden, beweerde Freud dat zij geen seksuele gevoelens kende.

- Het meeste van wat we doen, komt voort uit on-bewuste processen en de kracht van het onbewuste komt het sterkst naar voor in onze dromen, stelde Freud in Die Traum-deutung (1899).

- Freud pafte twintig sigaren per dag en moest dat ontgelden met mondkanker. Vanaf 1923 onderging hij 34 operaties, zijn kaak werd vervangen door een prothese, maar roken bleef hij. Orale fixatie? "Soms is een sigaar gewoon een sigaar", luidt een onbevestigd citaat.

- In 1938 annexeerden de nazi's Oostenrijk. Pas toen dochter Anna door de Gestapo werd opgepakt en ondervraagd, besefte Freud dat ze in gevaar waren. Met hulp van een ex-patiënte vluchtte het gezin naar Londen.

- Op den duur viel Freuds kanker niet meer te opereren, terwijl de pijn vreselijk was. Freud vroeg zijn arts hem dood te spuiten. Na drie dosissen morfine stierf hij op 23 september '39.

zine