Open oorlog tussen Fortisrechters

Christine Schurmans (l.) met haar collega's van het hof van beroep, Paul Blondeel en Mireille Salmon. Mogelijk was Schurmans gevoeliger voor de argumenten van de regering-Leterme dan haar collega's, maar kon ze hen niet overtuigen. ©null

Achtenveertig uur was de Belgische staat verwijderd van de definitieve overdracht van Fortis Bank België aan de Franse bank BNP Paribas. En toen kwam het hof van beroep met zijn arrest, dat de verkoop in het vriesvakje stopte. Pogingen om het arrest te elfder ure uit te stellen mislukten.

Twee rechters en een griffier rijden van Brussel naar Boechout om de handtekening te schooien van een derde rechter, die thuis 'ziek' te bed ligt. De deur blijft dicht, gsm-contact mislukt. Meteen daarop dient de zieke derde rechter, Christine Schurmans, een klacht in tegen haar confraters. Het kon het Fortisarrest van eind vorige week niet tegenhouden.

Het arrest kwam voor de meeste betrokken partijen als een donderslag bij heldere hemel. Na het vonnis van de Kamer van Koophandel was de verwachting dat ook het hof van beroep zich op dezelfde lijn zou zetten en zou weigeren om de aandeelhouders het recht te verlenen zich uit te spreken over de operaties die begin oktober leidden tot de ontmanteling van bank-verzekeraar Fortis.

Zelfs de aanstelling van experts om de hele Fortisaffaire uit te spitten, was twijfelachtig geworden. Had de procureur-generaal bij het hof van beroep zich daar niet tegen verzet? Toch draaide het arrest van het hof de andere richting uit. Het besliste op verzoek van advocaat Mischaël Modrikamen om de ontmanteling te bevriezen totdat de aandeelhouders de kans hadden gekregen zich erover uit te spreken.

Laatste troef
Terug naar vorige donderdag. De advocaten van de Federale Participatiemaatschappij (FPIM), die de staat in de Fortiszaak vertegenwoordigt, staken een tandje bij om de uitspraak in beroep uit te stellen. Dat is opmerkelijk, want zowel de FPIM, Fortis als de groep rond Modrikamen hadden eerder aangedrongen op een snel arrest, het liefst voor vrijdag 19 december, de dag van de bijzondere aandeelhoudersvergadering bij Fortis. Een tweede deadline, de 'closing' van de verkoop van een eerste pakket aandelen aan BNP, was voor dit weekend voorzien.

Maar donderdagmiddag dienden de advocaten van de FPIM een verzoekschrift in om de debatten te heropenen. Een week eerder had de Europese Commissie groen licht gegeven aan de ontmantelingsoperatie van Fortis. Het FPIM voerde die informatie aan als een nieuw feit. Inmiddels had ook rechter Christine Schurmans zich ziek gemeld. Dat betekende dat, als de debatten zouden worden heropend, de hele beroepsprocedure moest worden overgedaan met een nieuwe rechter.

Zover kwam het evenwel niet. Op een informele vergadering, vrijdagnamiddag, besloot de voorzitter van het hof, Paul Blondeel, niet in te gaan op het verzoek. Hij kondigde aan dat het arrest diezelfde dag zou worden uitgesproken. Dat zou ook gebeuren, rond kwart voor zeven 's avonds. De beslissing leidde tot een hevige woordenwisseling tussen de voorzitter en de advocaten van de FPIM.
De FPIM besefte dat ze haar laatste troef verspeeld had om het arrest uit te stellen, waar ze plotseling blijkbaar geen goed oog meer in had.

Iets vreemds
De belangen die op het spel staan, zijn dan ook bijzonder groot. De Belgische overheid had zich er begin oktober toe verbonden om via de FPIM 75 procent van Fortis Bank België te verkopen aan BNP Paribas. De verkoop van een eerste schijf van 54 procent was het voorbije weekend voorzien. Als gevolg van het arrest kan die operatie niet doorgaan.

Met de ziekte van rechter Schurmans is iets vreemds aan de hand. De wet voorziet dat een van de rechters afwezig mag zijn bij de ondertekening van een arrest. Haar confraters kozen evenwel een andere, nogal merkwaardige methode. Samen met een griffier repten de rechters Blondeel en Salmon zich vrijdagochtend per dienstwagen naar Boechout, waar Schurmans woont. In Boechout stootten ze evenwel op een gesloten deur. Zelfs een poging om via een huisgenoot een boodschap over te brengen, mislukte. Schurmans kon ook niet op haar gsm bereikt worden. Blondeel en Salmon keerden onverrichter zake terug naar Brussel. Om het arrest alsnog rechtsgeldig te publiceren maakte de griffier op de akte melding van het feit dat Schurmans ziek was.

Maar was de rechter wel ziek? Een 'zieke' Schurmans kwam de overheid alleszins niet slecht uit. Mocht het hof beslist hebben om de debatten te heropenen, dan was de aanwezigheid van Schurmans vereist. Anders zou het hele proces voor het hof moeten worden overgedaan in aanwezigheid van een nieuwe rechter. Een arrest van het hof zou er dan pas eind deze maand liggen. De overheid zou ruimschoots te tijd gekregen hebben om haar deal met BNP Paribas af te ronden of zelfs mogen hopen op een voor haar gunstiger arrest.

Zeer ongebruikelijk
Schurmans weigert tegenover De Morgen elk commentaar op de aantijgingen over de timing van haar ziekte. Wel reageerde ze vrijdagmiddag per mail met een klacht tegen haar collega's. Dat wordt bevestigd door advocaat-generaal De Lentdecker van het hof van beroep. Een klacht tegen collega-rechters is zeer ongebruikelijk en wijst op grote onenigheid tussen de rechters over het Fortisarrest. Insiders wijzen op het CD&V-etiket van Schurmans en haar echtgenoot, Jan De Groof (zie kader). Mogelijk was Schurmans gevoeliger voor de argumenten van de regering-Leterme dan haar collega's, maar kon ze hen niet overtuigen.

Onenigheid in een rechtscollege is op zich niet uitzonderlijk, plotselinge ziekte, thuisbezoek en een tuchtklacht zijn dat wel. Experts wijten dat aan de tijdsdruk in het dossier, waardoor een gebruikelijke afkoelingsperiode uitgesloten was. De merkwaardige gang van zaken inspireerde procureur-generaal Pierre Morlet bij het hof van beroep om te onderzoeken of de rechtsgang wel correct verlopen is. Dat onderzoek is dan weer de reden waarom minister van Justitie Jo Vandeurzen (CD&V) zich zaterdag uit het beraad van het kernkabinet over Fortis terugtrok. Vandeurzen moest oordelen over het bewuste rapport en, zo meldde hij zijn collega's in de kern, hij wou elke schijn van belangenvermenging vermijden. Zijn plaats in de bewuste vergadering werd overgenomen door staatssecretaris Etienne Schouppe. (Johan Corthouts en Bart Eeckhout)