Da Joenk

"Jonge, zwarte vrouwen moeten zich constant kleiner maken om toch maar acceptabel te zijn"

Jong, talentvol en zelfbewust, dat is ook Hélène Christelle Munganyende

Rapper Typhoon, Sylvana Simons, Lemonade van Beyoncé: het zijn drukke tijden voor witte feministen en blanke commentatoren. "Maar als je zelf niet zwart bent, zijn er veel dingen die je niet begrijpt", zegt Hélène Christelle Munganyende (23), studente in Brussel.

Witte feministen moeten nu even hun mond houden, klonk het twee weken geleden parmantig in de Volkskrant. Want alleen zwarte vrouwen kunnen het black feminism op Lemonade van Beyoncé begrijpen, schreef Hélène Christelle Munganyende in een opiniestuk.

Munganyende is Rwandees, en Nederlands, en ook een beetje Belgisch. Of beter: Brussels. Ze studeert politieke wetenschappen aan de VUB, en zit op kot in de Anneessens-buurt. Brussel was een bewuste keuze, zegt ze, wegens de taaldiversiteit.

Op haar stuk in de Volkskrant kwamen veel reacties. Ook minder goede. Haar antwoord op een van de negatieve tweets: "Ik ben viertalig, ex-vluchteling, EU-ambassadrice @girls20, afstuderend politieke wetenschapper. Middelmaat my ass." Die tweet is intussen vastgemaakt, zoals dat heet.

Ondertussen heeft Nederland de heisa rond Sylvana Simons en rapper Typhoon gehad. De presentatrice kreeg bakken racistisch en seksistisch commentaar, toen ze bekendmaakte in de politiek te stappen. De rapper werd aangehouden omdat hij in een dure auto reed, en dat voor de politie moeilijk te rijmen was met zijn huidskleur.

"Beide tonen aan dat er een structureel probleem is", zegt Munganyende. "Het systeem in Nederland en Vlaanderen zit vol vooroordelen tegenover mensen die er 'anders' - oftewel niet-wit - uitzien. Het wordt hoog tijd dat jongeren met een migratieachtergrond rolmodellen krijgen. Dat is eigenlijk wat ik in mijn Beyoncé-stuk wilde aangeven. Wie staat er in de magazines, wie presenteert de praatprogramma's, wie zit er in de raden van bestuur? Mainstream wit. Dat maakt het voor jonge, zwarte meisjes moeilijk om zichzelf terug te zien in leidinggevende posities."

Share

'Die eeuwige strijd van zwarte vrouwen om door anderen en zichzelf geaccepteerd te worden, heeft Beyoncé prachtig vertolkt'

En daar vult Beyoncé een grote leemte in, zegt Munganyende.

"We moeten kritisch blijven tegenover Beyoncé. Ze weet heel goed hoe ze de markt moet bespelen. En nu blijkt ook dat haar nieuwe sportlijn in sweatshops in Sri Lanka is geproduceerd. Dat is natuurlijk een enorme tegenstrijdigheid: is het nu zwart feminisme of zwart kapitalisme? Maar met Lemonade geeft ze wel een krachtig podium aan de zwarte vrouw. Een zwart-cultureel geladen plaat die wereldwijd zo breed geconsumeerd wordt, waarbij zwarte vrouwen zich dus voor de eerste keer op zo'n internationale schaal weerspiegeld zien, dat is heel bijzonder.

"Zwarte vrouwen moeten drie keer harder werken aan hun carrière. We voldoen niet aan het westerse schoonheidsideaal. We geven veel aan onze gemeenschap, maar krijgen er weinig voor terug. Die eeuwige strijd om door anderen en onszelf geaccepteerd te worden, heeft Beyoncé prachtig vertolkt."

Beyonce. ©Parkwood Entertainment

Lemonade maakt black feminism nu pas zichtbaar?
Hélène Christelle Munganyende: "Voor de witte ogen wel, ja. Binnen de zwarte gemeenschap was het punt al lang gemaakt."

Vragen aan witte feministen om afstand te houden in het Lemonade-verhaal is wel gedurfd.
"Ja, maar als je zo'n stuk schrijft, ga je met een gestrekt been de discussie in. De bedoeling was om het mainstream witte publiek en het witte feminisme te doen nadenken. Want als je zelf niet zwart bent, zijn er een heleboel dingen die je gewoon niet begrijpt.

"De strijd voor gelijkwaardigheid is nog een stuk lastiger voor zwarte vrouwen dan voor witte vrouwen. Ik heb ooit als jobstudent in Brussel gewerkt en daar werd mij gevraagd om niet meer te komen werken met vlechtjes in mijn haren, omdat ik er 'te etnisch' uitzag. En dat was dan nog in Brussel. Zulke dingen tonen aan dat wij ons kleiner moeten maken dan we zijn om toch maar acceptabel te zijn."

Als reactie op je stuk in de Volkskrant schreef iemand dat je misschien ook eens naar je eigen gemeenschap moet kijken in plaats van alleen naar de 'witte' maatschappij.
"Er zijn een heleboel gesprekken die gevoerd moeten worden, en die binnen de eigen gemeenschap is daar zeker een onderdeel van. Want ja, in veel Afrikaanse landen heerst inderdaad een paternalistische cultuur. En seksisme. Misogynoir - zwarte mannen die neerkijken op zwarte vrouwen en liever met blanke vrouwen geassocieerd worden - is een probleem.

"Maar het mag geen drogreden zijn om dan als witte gemeenschap niet kritisch te zijn voor jezelf. Ik zeg niet dat alles perfect is in de zwarte gemeenschap, maar als jij mijn strijd beter begrijpt, maakt dat mijn strijd binnen de gemeenschap al wat lichter. Als je de meerderheid bent in een land, ben je blind voor de achterstelling van bepaalde groepen als je er zelf niet toe behoort. Dan moet je als meerderheid luisteren naar waar de knelpunten liggen, en je er niet van afmaken door uitsluitend te wijzen op de gebreken bij de minderheid."

©Parkwood Entertainment
Share

'Wij moeten ons constant kleiner maken dan we zijn om toch maar acceptabel te zijn'

Een tijd geleden schreef je een ander pittig stuk, waarin je betoogde dat vrouwen nafluiten op straat niet los kan worden gezien van verkrachting.
"Ik wilde met dat stuk laten zien dat schijnbaar onschuldige grapjes bijdragen aan een cultuur waarin een man zegt: 'Ik heb het recht om mijn gedacht over jou te roepen, niet omdat jij als vrouw me dat recht hebt gegeven, maar omdat ik het neem.'

"Ik zie het als een piramide. In de onderste laag gaat een man ervan uit dat hij mag fluiten naar een vrouw als hij vindt dat ze er lekker uitziet, de volgende stap is dat hij haar nummer mag vragen, nog een volgende stap is dat hij tegen haar komt aanschurken bij het dansen, en ten slotte ga je een vrouw verkrachten omdat ze er lekker uitziet en ze erom vroeg. Dat klinkt heftig, want niemand wil beschuldigd worden van verkrachting. Net zoals niemand beschuldigd wil worden van racisme.

"Maar tegelijk wil niemand het werk doen om die piramidale structuur af te breken. 'Hé, wat zeur je nou, wat is er mis met fluiten naar een vrouw?', klinkt het dan."

Die onderste laag van jouw piramide is wel ingewikkeld. Als vrouwen geen complimenten meer krijgen, is het ook niet leuk.
"De grens tussen een compliment krijgen en je onveilig voelen is heel duidelijk voor vrouwen. Maar in plaats van de mannen erop te wijzen dat hun gedrag niet gewenst is, zeggen we tegen de vrouwen dat ze moeilijk doen.

"Het is vergelijkbaar met wat ik daarstraks vertelde over de vlechtjes in mijn haar. Als je vrouwen op heel jonge leeftijd al aanleert om zichzelf kleiner te maken, om hun gevoel te minimaliseren, creëert dat een cultuur waarin je ook erge dingen gaat negeren. Ik denk dus niet dat we onze norm moeten leggen bij hoe moeilijk het is voor de mannen om het te begrijpen. Ze moeten het maar begrijpen, zo simpel is het."

Aster Nzeyimana. ©VRT

De media zijn toe aan nieuwe, jonge, diverse geluiden, zei je ook in de Volkskrant. Hoe nodig is het?
"Heel erg nodig. Toen bekend werd dat Aster Nzeyimana het nieuwe sportanker werd bij de VRT, ontplofte mijn tijdlijn met reacties van enthousiaste jongeren. Eindelijk iemand aan wie ik me kan spiegelen, klonk het overal.

"De bedrijfscultuur blijft erg conservatief. De ervaring wordt vooral bepaald door het aantal jaren in het vak. Maar er is ondertussen een heel andere manier gekomen van ondernemen. Jong talent kan media maken op een manier waar je als doorgewinterde journalist misschien niet meteen opkomt."

Je bent dus een voorstander van positieve discriminatie?
"Ik hou niet van positieve discriminatie, maar ik hou wel van de effecten ervan. Het talent is er. Het moet gewoon opgepikt worden. Afgelopen jaar ben ik zelf de stichting IamSHERO begonnen, wat staat voor vrouwelijke hero. Ik wilde een leerplatform creëren waarin jonge meisjes met een migratieachtergrond rolmodellen zien en carrièreperspectieven krijgen.

"Waarom denk je eigenlijk dat mensen met een migratieachtergrond zo veel belang hechten aan gelijke kansen? Omdat we die plek verdienen. We willen niet langer wachten tot we de kansen aangereikt krijgen, we willen ze zelf grijpen."

zine