Doemscenario dreigt voor diamant

De positie van Antwerpen als wereldhoofdstad van de diamant wankelt. Belastingparadijzen als Dubai en Bombay azen al een tijdje op de fonkelende steentjes en de bijbehorende miljoenen. 'Als de diamant uit Antwerpen verdwijnt, is dat Renault Vilvoorde of Ford Genk maal tien.'

De wereldwijde financiële crisis knaagt fors aan de vraag naar diamanten. Tot overmaat van ramp jaagt het Antwerpse gerecht met de recente inbeslagname van 150 miljoen euro aan diamanten buitenlandse diamantairs de stuipen op het lijf.

Binnen een dikke week moest de crème de la crème van de diamantwereld verzamelen blazen in Antwerpen. Het prestigieuze diamantcongres lokte in het recente verleden al grootheden als de Amerikaanse ex-president Bill Clinton, zijn vicepresident Al Gore, de Zuid-Afrikaanse president Thabo Mbeki en wereldverbeteraar Bob Geldof naar de Scheldestad. Dit jaar oogde de gastenlijst iets minder indrukwekkend - het is overal crisis - maar het Antwerp World Diamond Center (AWDC) was er toch in geslaagd om de steenrijke Virginbaas Richard Branson in te huren om te speechen. Ook koning Letsie III van diamantgrootmacht Lesotho had toegezegd.

Minder dan een maand voor datum werd de hele boel afgeblazen. De Antwerpse diamantsector oordeelde dat er bitter weinig te vieren valt. De diamantverkoop lijdt onder de wereldwijde financiële crisis en bovendien worden de Antwerpse diamantairs ook nog eens op de huid gezeten door het gerecht. Kortom, nu is het niet het moment om grote sier te maken en grootse gala's te organiseren.

Grootste ruwe diamant ooit
In Dubai lachen ze in hun vuistje. Crisis of geen crisis, het woestijnland organiseert dit weekend de 'diamanttop van het Midden-Oosten', de grootste ooit. En bij een grote diamanthappening horen grote diamanten. Dubai pakt uit met een kanjer van 478 karaat, in september bovengehaald uit de Letsengmijn in Lesotho. De twintigste grootste ruwe diamant ooit, een steen van een zeldzame zuiverheid, wordt vandaag geshowd aan steenrijke kandidaat-kopers en krijgt meteen een naam.

Die primeur was eigenlijk voorzien voor Antwerpen. Maar eigenaar Letseng Diamonds besliste uiteindelijk om de megadiamant naar Dubai te verhuizen. Nu de koning van Lesotho niet naar Antwerpen zal komen, is er een argument weggevallen om de diamant in Antwerpen te presenteren. Maar de belangrijkste reden om toch maar voor Dubai te kiezen, was voor Letseng Diamonds de ijver van het Antwerpse parket.

Twee weken geleden nam het Antwerpse parket voor 150 miljoen euro aan diamanten in beslag bij de firma Omega Diamonds, de tweede grootse importeur van ruwe diamant en dankzij een samenwerkingsakkoord met Angola verantwoordelijk voor 12 procent van alle ruwe diamant die Antwerpen binnenkomt. Sinds die inbeslagname giert de paniek door de Antwerpse diamantsector.

"Het probleem is niet dat de diamantbedrijven iets te verbergen hebben of dat we niet willen dat de sector uitgezuiverd wordt", benadrukt diamantair en oudgediende Eddy Elzas. "Het probleem is de methode die het gerecht gebruikt. Met die razzia's en inbeslagnames treft het niet één bedrijf, maar maakt het een hele sector kapot."

Schrikbewind
"Het is heel simpel uit te leggen. Stel dat het gerecht bij mij binnenvalt en al mijn diamanten in beslag neemt. Allemaal goed en wel, maar minstens 80 procent van die stenen zijn niet van mij. Die zijn mij door andere mensen toevertrouwd: om te verkopen, om te schatten, om een rapport van te maken, om te verwerken,... Zo is het bij alle diamantbedrijven. Door de inbeslagname bij Omega zitten tientallen diamantairs zonder diamanten. Een enorm sneeuwbaleffect. Door het schrikbewind van het Antwerpse gerecht kiezen steeds meer diamantbedrijven eieren voor hun geld, en verhuizen ze hun activiteiten, én hun geld, naar andere oorden."

"Diamantairs en diamantbedrijven beginnen Antwerpen te mijden", bevestigt woordvoerder Philip Claes van het Antwerp World Diamond Center (AWDC), de officiële spreekbuis van de sector. "Wij pleiten voor een systeem van beslag ter plaatse. Dan kan het gerecht de waarde van de diamantvoorraad in kaart brengen als onderpand, maar kunnen de bedrijven wel diamanten blijven verhandelen en kan de sector blijven overleven. Stabiliteit is altijd de grote troef geweest van Antwerpen: politiek, economisch, fiscaal, religieus,... Als die stabiliteit in het gedrang komt, is het gedaan met de diamant in Antwerpen. Dan stevenen we af op een economisch en menselijk fiasco, Renault Vilvoorde of Ford Genk maal tien."

Het doemscenario hangt al jaren boven de diamantsector, maar is volgens Claes nog nooit zo akelig realistisch is geweest als vandaag. "De situatie van Antwerpen was tot een vijftal jaar geleden relatief comfortabel. Er waren geen alternatieven voor Antwerpen. De diamantsector hier beschikte over een feitelijk monopolie. De laatste jaren zijn er, vooral met Dubai en Bombay, kapers op de kust gekomen."

India slaagde er haast geruisloos in om het slijpen van diamanten af te snoepen van Antwerpen. "Ooit telde Antwerpen ruim 25.000 diamantslijpers, nu nog hoop en al duizend", verduidelijkt Claes. "Een verhaal dat kadert in de globalisering van de industrie. Diamanten slijpen is een bijzonder arbeidsintensief proces. België kan onmogelijk opboksen tegen lagelonenlanden als India."

Bijzonder agressief
Het verwerken van diamant mag Antwerpen dan al grotendeels kwijt zijn gespeeld, voor de diamanthandel is de Scheldestad nog altijd het belangrijkste centrum. Maar die positie staat onder enorme druk. Het grote gevaar luistert naar de naam Dubai. De economie in het woestijnland boomt explosief. Dubai wil Antwerpen naar de kroon steken als draaischijf van de diamanthandel en doet dat met een bijzonder efficiënt wapen: een hypergunstig fiscaal regime. Dubai heft geen of verwaarloosbare taksen op de in- en verkoop van diamant. In Antwerpen klagen de diamantairs, ondanks een reeks fiscale gunstmaatregelen, al decennia lang steen en been over de naar hun aanvoelen te hoge belastingen.

Dubai speelt het spel bijzonder agressief en kaapt ook gretig Antwerpse expertise weg. Toen Peter Meeus opstapte als topman van de Hoge Raad voor Diamant, de voorganger van het AWDC, kondigde hij aan dat hij een sabbatical van een jaar zou nemen. Twee maanden later zat hij in Dubai, de aanval op de Antwerpse diamantsector uit te dokteren.

Volgens Elzas is die aanval al met succes ingezet. "De diamanthandel blijft wel draaien in Antwerpen, maar er komt veel minder geld in het laatje. De salarissen krimpen, de diamantbeurzen krijgen minder nieuwe leden, de zonen en dochters van de diamantairs volgen hun ouders niet meer op. De tijd dat de diamanthandel van generatie op generatie werd voortgezet, is definitief voorbij. Het grote geld zit niet meer in Antwerpen, en zal er ook niet meer terugkeren."

In de diamantbuurt circuleert de piste dat de tanende positie van de Antwerpse diamantsector de ijver van het gerecht in de hand werkt. Het geld dat in de diamantsector circuleert, zorgt traditioneel voor flink wat afgunst en levert de diamantairs gegarandeerd een voorraad vijanden op. De sector kon in het verleden altijd rekenen op politieke steun en een zekere terughoudendheid bij het gerecht. Die is volgens de diamantairs verdwenen als sneeuw voor de zon. "Een gewond dier is een makkelijkere prooi", klinkt het zuchtend aan de poorten van de diamantbeurs. (Jeroen Verelst)