Doorbraak legt weg naar alzheimerpil open

Een baanbrekend onderzoek naar alzheimer brengt een medicijn tegen de hersenziekte een grote stap dichterbij. "Ik zal die pil nog meemaken", zegt breinvorser Bart De Strooper.

IJslandse onderzoekers ontdekten een genmutatie die beschermt tegen de hersenziekte. De studie, die in het vooraanstaande vakblad Nature verscheen, staaft voor het eerst wat hersenonderzoekers al langer vermoedden: de hoofdverdachte bij de ziekte van Alzheimer is het giftige eiwit bèta-amyloïde. Wie te veel van die proteïneklompjes aanmaakt, valt vroeg of laat ten prooi aan de ziekte die kraters slaat in ons geheugen.

"Dat wijst erop dat onze hypothese klopt", zegt hersenexpert Bart De Strooper, professor aan de KU Leuven en onderzoeksdirecteur van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB). "Om alzheimer aan te pakken moeten we de hoeveelheid bèta-amyloïde indijken."

Nu de dader bekend is, is het slechts een kwestie van tijd om hem bij de kraag te vatten, meent De Strooper. "Nieuwe medicatie vinden, dat is de volgende kwantumsprong. Als ik zie hoe alles in een stroomversnelling kan geraken, ben ik er zeker van dat ik die pil of dat vaccin nog zal meemaken. Niet dat ik die medicatie zelf zal zitten fabriceren in mijn lab. Ik geloof niet dat er ooit één individu zal kunnen opstaan en zeggen: 'Ík heb de alzheimerpil uitgevonden.' Nee, dat is teamwork. En daar speel ik mijn rol in."

De doorbraak komt geen dag te vroeg, want de hypothese over het giftige eiwit dreigde aan het wankelen te gaan. "En als de wetenschap twijfelt, trekt ook de farmawereld zich terug", weet De Strooper, die een adviserende rol bekleedt bij geneesmiddelenreus Janssen Pharmaceutica. "Tot nog toe zijn er veel centen in rook opgegaan: het onderzoek wierp maar geen vruchten af. Ook daarom zijn de nieuwe data zo cruciaal. Ze zijn een argument voor ons om te stellen: onze denkpiste is levensvatbaar."

De nieuwe vondst komt er aan de vooravond van een grootschalig congres. Morgen blaast het kruim van de hersenwetenschappers verzamelen voor de Alzheimer's Association International Conference, in het Canadese Vancouver. Zo'n vijfduizend onderzoekers verlaten hun labo's wereldwijd om er zich over de recentste bevindingen te buigen. Ze laten er ook hun licht schijnen over mogelijke medicijntherapieën. Dat alles past in de ambitie van de Amerikaanse regering om de aandoening tegen 2025 te voorkomen. Over de hele wereld wordt een grote toename van het aantal patiënten voorspeld. In België alleen al ligt het aantal personen met dementie vandaag op 120.000. Laten we de hersenvreter op zijn beloop, dan maakt de ziekte tegen 2050 naar schatting 200.000 slachtoffers.

Daarom hoedt professor De Strooper zich voor te veel euforie. "We zullen pas écht weten dat onze hypothese klopt op de dag dat we een pil hebben die alzheimer geneest door het giftige eiwit naar beneden te halen. Zolang dat niet het geval is, mogen we geen eureka roepen. Maar we weten nu wel: we moeten dit pad tot het einde bewandelen. Want het ziet er veelbelovend uit."

• Lees meer in De Morgen